ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

Απαντώντας στο ερώτημα φίλων και αναγνωστών ¨που βρήκες τόσα στοιχεία¨ για τα βιβλία μου¨Κάτι για το Φιλιάτι¨ και ¨Φιλιάτες Ιστορικά και Λαογραφικά Στοιχεία¨ αναγράφω οτι μελέτησα- μεταξύ των άλλων πηγών- και τα παρακάτω βιβλία, από τα οποία σταχυολόγησα διάφορα ιστορικά και λαογραφικά στοιχεία. Η ιστορία πρέπει να έχει τεκμηρίωση και όπως θα διαπιστώσατε όλα όσα παραθέτω στα βιβλία βασίζονται σε τεκμήρια- παράδειγμα το πότε ιδρύθηκε η Φιλαρμονική Φιλιατών και η ποδοσφαιρική ομάδα ΑΡΗΣ Φιλιατών, το αποδεικνύουν τα επίσημα έγγραφο ίδρυσης τους και όχι ¨κάπου το είχα δει γραμμένο.¨ Την σταχυολόγηση θα την δημοσιοποιήσω σε συνέχειες στην ιστοσελίδα- ίσως φανεί χρήσιμη σε κάποιον μελετητή.

Αρχαιότητες της Θεσπρωτίας     Σπ. Μουσελίνη

Προϊστορικό σπήλαιο επί λαγκάδας του βουνού Μάλια στη Σκάλα Ζωριάννου

Ακρόπολη της σκάλας Ζωριάννου. Περίμετρος 2.250 μ. Το σωζόμενο τοίχος είναι η κάτω πλευρά τριγωνικής ακρόπολης, οι άλλες περιβάλλονταν από γκρεμό. Η κύρια είσοδος βρίσκεται στην κάτω πλευρά κοντά στο ποτάμι. Στην κάτω άκρη σώζεται ενετικός πύργος.

Ακρόπολη Λιθαρόστρουγγα ή Αγία Παρασκευή από ομώνυμη εκκλησία. Μεταξύ Κεραμίτσας –Ξεχώρου Λιμπόβου υψώνεται Πετρόδικος. Στο δυτικό και ψηλότερο μέρος του λόφου υπάρχει Ακρόπολη με ισοδομικό τοίχος 250 μέτρων και 40 μέτρων πλάτος και 3,20 ύψος ισοδομής. Μικρός λατρευτικός κώνος όμοιος με ποιμενικό κύπρο. Στην ανατολική πλευρά έχει πύργο 2,20 επί 3,50 επί 1,50. Στη νότια είναι η πύλη 1,20. Επί του ασβεστολίθυρου προ του κοίλου του αγίου βήματος της εκκλησίας δυο σκιές κυκλικού σταχτερού χρώματος προερχόμενες από απολιθωμένα ζώα με στρογγυλά άσπρα διαζώματα. Στη βόρεια τοποθεσία κουρίτες υπάρχει πηγή.

Ακρόπολη «Λεμικού» Τσαμαντά 500 μ. περίμετρος.

Ακρόπολη «Πύργος» Γαρδικίου Φιλιατών ανάμεσα της Λαγκάβιτσας του χειμάρου Τορίτσα υψώνεται ράχωμα που ξεκινάει από τη Μουργκάνα στη νότια άκρη της αυγοειδής λόφος απόκρημνος. Στο νότιο ρίζωμα του λόφου στενόμακρη πεδιάδα μαυρόκαμπος. Όλο το ίσιωμα της κορυφής του λόφου είναι και η Ακρόπολη. Αρχαίοι τάφοι ασύλητοι βρίσκονται στους περίβολους των σπιτιών στα χωράφια και στις πλαγιές του χωρικού. Σε ένα βρέθηκαν βραχιόλια δαχτυλίδια και παραδόθηκαν στον Έφορο Αρχαιοτήτων Ηπείρου.

Αράχωβα Φιλιατών : Ανάμεσα στα δυο βουνά Κρανίδα-Βραχουλό στην πλαγιά του πρώτου είναι το χωριό Ριζό. Το Βραχουλό κατερχόμενο προς βόρεια σχηματίζει λόφους. Ο τελευταίος μονοκόμματος και χαμηλότερος βράχος μια ώρα μακριά από το χωριό είναι το Παλιόκαστρο. Στην ανατολική πλευρά (βρύση της παπαδιάς)

Λειας 500 μ. πάνω από το χωριό.

Αρχαίες πόλεις

Φυλάτες : Από ψήφισμα του κοινού των Ηπειρωτών που βρέθηκε στη Δωδώνη και δίνει δικαίωμα απόκτησης γης σε ορισμένους άντρες φέρεται και Θεσπρωτός της φυλής των Φυλατών πιθανή ονομασία της πόλης.

Φανωτή : Στηριζόμενοι στους ιστορικούς του πολέμου Ρωμαίων Μακεδόνων πιστεύουμε ότι αυτή είναι στα Πηγαδούλια. Οι φιλομακεδόνες ηπειρώτες ηγέτες Θεόδοτος και Φιλόστρατος σχεδίαζαν να συλλάβουν τον Ρωμαίο υπό τον Ιούλιο Οστίλιο, φιλοξενούμενο στο σπίτι κάποιου Νέστορα φιλορωμαίου, αυτος τον φυγάδευσε ολονυχτίς στην Γιτάνη. Πολιορκήθηκε και καταστράφηκε από τον Άπιο Κλαύδιο παρά την αντίσταση του ήρωα Κλεύα.

Παλάτι Μορφέα : Βουνό ερημίτης κοντά στη Μόρφη

Στυγα : ιερό νερό  που έπιναν οι θεοί, είναι οι Στάγοι βαράθροστον ερημίτη πάνω από το βλαχοχώρι Τζάρα.

Νυμφαίο Πύργου Ραγίου, βρίσκεται στην Ακρόπολη βόρεια μεριά.

Ανάγλυφος βράχος Αστραβετσίου ΝΔ του λόφου Ραγίου, λόφος 140 μ. ύψος Α πλευρά ριζά του λόφου 200 μ. νοτίως υπάρχει λαξευτός βράχος 2 επί 2 με ανάγλυφους κίονες παριστάνουν πρόσοψη ναού.

Βίγλα Κεραμίτσας : Φυλάκιο διαχωρισμός Μολοσίας – Κεστρίνης

Χτίσμα Φατηρίου

Φρυκτώρια Σίδερης

Μαντείο Δράμεσης Στα πόδια κωνωειδούς λόφου που είναι στη μικρή κοιλάδα αντίκρυ της Φανωτής (ως 1.000 μ.) 82 μέτρα βόρεια του δημόσιου δρόμου θεμέλια δύο οικοδομών αρχαίων 300 μέτρα δυτικά αυτών βρίσκεται και άλλη οικοδομή. Εκεί κοντά βρέθηκε πέλεκυς.

Καζνέτσοι : ρωμαιοβυζαντινό κάστρο 251 μέτρα περίμετρος, επτά πύργοι.

Στη Θεσπρωτία πρώτοι αλλαξοπίστησαν οι Μαργαριτιώτες γι’ αυτό έγινε έδρα της Τσαμουριάς το Μαργαρίτι, μετά όμως από κάποια ανταρσία τους έγινε έδρα η Μαζαρακιά.

Αρχηγός όλων των σπαχήδων της Τσαμουριάς είναι ο Ιμπραήμ Αγάς από το Κούτσι, ο οποίο χτίζει και τα τζαμιά κουτσίου, σούγλιασης Φιλιατών και δυο τρια άλλα. Τον Ιμπραήμ Αγά νίκησε ο Μαζαρακιώτης Σκούμπος Αγάς και δίνει νύφη την κόρη του στον Ελέζ Αγά της Σαλίτσας και του δίνει κτήμα το Ράι. Οι Σαλιτσιώτες Τούρκοι πήγαν στο Ράι το 1725 και σφάζουν τον ηγούμενο την ώρα της λειτουργίας καταστρέφουν τη μονή ταξιαρχών και το ναό Αγίου Δονάτου, σφάζουν τον κόσμο και μοιράζονται την περιουσία. Η μονή το 1866 ανοικοδομείται από τον ηγούμενο της μονής Σούλιαση Ναθαναήλ από την Πόβλα, μετέπειτα μητροπολίτη Προύσσας με δωρεά 500 χρυσών λιρών του Σουγλιασιώτη Βασίλη Στρουγκάρη.

Στη μονή Γηρομερίου φυλάσσονται χρυσόβουλα (σελίς 197).

  Ο ηγούμενος Φιλόθεος Παπαλέξης από το Φατήρι σφάχτηκε το 1929 (Τάσος Τσουκάλης).

Το 1571 οι ινδοί κατέστρεψαν το Μαργαρίτι, το 1573 οι Τούρκοι το επισκεύασαν.