Ο θεσμός γίνεται μόνιμος. Τώρα πρέπει να αποδειχθεί ότι λειτουργεί.
Του Σωτήρη Γιάκη
Η έγκριση ενός προσωπικού βοηθού δεν αρκεί για να αλλάξει την καθημερινότητα ενός ανθρώπου. Χρειάζεται μια υπηρεσία διαθέσιμη, σταθερή και επαρκής.
Με το νομοσχέδιο που ψηφίστηκε στις 21 Ιουλίου, ο Προσωπικός Βοηθός καθιερώνεται ως μόνιμη υπηρεσία εθνικής εμβέλειας. Πρόκειται για μια σημαντική θεσμική κατάκτηση. Η πολιτική, όμως, δεν κρίνεται τη στιγμή της ψήφισης. Κρίνεται όταν ο νόμος συναντά την πραγματική ζωή.
Για πολλούς ανθρώπους με αναπηρία, ο Προσωπικός Βοηθός αποτελεί προϋπόθεση ανεξάρτητης διαβίωσης. Δίνει τη δυνατότητα να εργάζονται, να σπουδάζουν, να μετακινούνται, να συμμετέχουν στην κοινωνική ζωή και να οργανώνουν τη ζωή τους χωρίς να εξαρτώνται αποκλειστικά από την οικογένειά τους.
Η αξία του θεσμού έχει ήδη αποτυπωθεί. Στην πρόσφατη πανελλαδική έρευνα του Παρατηρητηρίου Θεμάτων Αναπηρίας της Ε.Σ.Α.μεΑ., οκτώ στους δέκα ωφελουμένους δήλωσαν ότι έγιναν περισσότερο αυτόνομοι και ανεξάρτητοι και απέκτησαν μεγαλύτερο έλεγχο στις προσωπικές τους επιλογές.
Η ίδια έρευνα ανέδειξε και αδυναμίες που δεν μπορούν να αγνοηθούν: περιορισμένη διαθεσιμότητα προσωπικών βοηθών, ανεπαρκείς ώρες υποστήριξης για ορισμένους δικαιούχους, ασάφεια καθηκόντων και ανασφάλεια για τη συνέχεια της υπηρεσίας.
Δεν αρκεί να μετρά το κράτος πόσα έκανε. Πρέπει να μετρά τι άλλαξε.
Μια έγκριση χωρίς διαθέσιμο προσωπικό βοηθό είναι διοικητικό αποτέλεσμα, όχι ολοκληρωμένη κοινωνική πολιτική. Ώρες που εγκρίθηκαν αλλά δεν παρέχονται δεν παράγουν αυτονομία. Και ένα δικαίωμα που διακόπτεται επειδή το σύστημα δεν εξασφαλίζει συνέχεια παραμένει δικαίωμα μόνο στα χαρτιά.
Γι’ αυτό χρειάζεται ένας δημόσιος Δείκτης Πραγματικής Αυτονομίας. Όχι για να αξιολογεί τους ανθρώπους με αναπηρία, αλλά για να αξιολογεί κατά πόσο η πολιτεία παρέχει πραγματικά τα μέσα για ανεξάρτητη διαβίωση.
Η πολιτεία πρέπει να δημοσιοποιεί, ανά περιφέρεια, δείκτες που θα αποτυπώνουν τον χρόνο αναμονής μέχρι την έναρξη της υπηρεσίας, τις ώρες που παρέχονται πραγματικά, τις ελλείψεις προσωπικών βοηθών και τις διακοπές της υποστήριξης. Έτσι, οι ανισότητες δεν θα κρύβονται σε διοικητικούς φακέλους και οι πολίτες θα γνωρίζουν αν το δικαίωμά τους εφαρμόζεται ισότιμα σε όλη τη χώρα.
Το σημαντικότερο, όμως, δεν είναι οι αριθμοί. Είναι αν η υπηρεσία επέτρεψε στον πολίτη να εργάζεται, να συμμετέχει, να αποφασίζει για τη ζωή του και να περιορίσει την αναγκαστική εξάρτηση από την οικογένειά του.
Ο Προσωπικός Βοηθός δεν είναι επίδομα ούτε πράξη φιλανθρωπίας. Είναι υποδομή ελευθερίας.
Και η ελευθερία δεν μετριέται στις εγκρίσεις ή στις ανακοινώσεις. Μετριέται στη δυνατότητα των ανθρώπων να ορίζουν τη δική τους ζωή.
Μίνι βιογραφικό: Ο Σωτήρης Γιάκης είναι χειρουργός οδοντίατρος με εξειδίκευση στην εμφυτευματολογία, την ψηφιακή οδοντιατρική και την αναγεννητική ιατρική. Διδάσκει σε μεταπτυχιακά προγράμματα, συμμετέχει σε ερευνητικά έργα και δραστηριοποιείται στον δημόσιο διάλογο με έμφαση στην καινοτομία, την αποτελεσματικότητα και τις θεσμικές μεταρρυθμίσεις.