ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

Ο Ι.Ν. Αγίου Δημητρίου Φιλιατών προκηρύσσει δημόσια πλειοδοτική δημοπρασία ενοικίασης ακινήτου- οικίας 54τμ. κείμενης στην Πλατεία Ηγουμένου Παρθενίου (ΚΤΕΛ) στους Φιλιάτες. Η δημοπρασία θα διεξαχθεί στο γραφείο του Ι.Ν Αγίου Δημητρίου, την 1^η Νοεμβρίου και ώρα 12.00-13.00, με πρώτη τιμή εκκίνησης τα 200 ευρώ μηνιαίως. Πληροφορίες: στον πάτερ Αθανάσιο τηλ 69444462544.

Το Φιλιατι πρέπει να αποκτήσει σύγχρονο νεκροταφείο.

απο τα Νεα των Φιλιατων, πρίν 20 χρόνια!

-Αλησμονώ και χαίρουμε

θυμιούμε και λυπιούμε

Τέσσερει χρόνοι διάβηκαν

να μην τσου ματαϊδούμε.

Κακόημεροι κι ανέντιμοι

και τι δεν έχουν κάνει

αρπάξαν, διώξαν, κλέψανε

όσα ο νους δεν βάνει.

Μάθανε στο ματσιάλιμα

τα έρμα τα λαμόγια

και τωρε τάζουν οϊμε

ανώγια και κατώγια

Φίλοι μη τσου πιστεύετε

μην τσους αποδεχτούμε

γιατί τα χέρια και τα δυο

θα θέμε να κοπούνε.

Όσοι θα τσου στηρίξουνε

για βόλεμα, για τσιάλα

κακό σπυρί να βγάλουνε

στον κώλο και στη μπάλα.

-Για και χαρά σ’ Αντώνη

και υπουργέ μου Μπέζα

χαίρουμε που δεν πάτησες

ακόμα την πινέζα,

που τα λαμόγια σ’έβαλαν

σε δίλημμα μεγάλο

να τσου στηρίξεις ήθελαν

να φάνε κι ότι άλλο.

-Αγάντα φίλε Λία

μ’ υγεία και εις τα’ άλλα

μα σκιάζουμε η καψερή

μας πήρε και τον…Δάλλα

-¨Χόλιασ’ ο Καλόγερος κι έκαψε τα ράσα του¨, Νίκο μου;

-Οι Μπετονιέρες, να γυρίσουν τον Οκτώβρη, γεμάτες πίσσα για το Ρούβελα και το κακό του συναπάντημα.-Β.Τ-

– Είδ’ ο Ρούβελας τον Παππά να ‘χει κομματική ποικιλία και Ψώνισε κι αυτός έναν. Πόσο πλέρωσε δεν κατέχω Κάκω μου. –Β.Τ.-

-Άμα ‘χω δικαίωμα σαν Κάκω να ορμηνέψω για ψήφο, θα πω για τσι γυναίκες, όλες.

-Ξέχωρα, για μια, την Ολυμπία Πούλου, τη Μπία του Τσιάβο του μακαρίτη. Να ‘χουμε  και νοικοκυρές στη ¨βουλή¨ μπας και νοικοκυρευτούμε σα δήμος.

-Γινατώνεσαι και συ μο Γιωργία για τσι κουμπάρους σου. Δε γλέπεις τι έπαθε ο Τσιτουρίδης απ τσι δικούς του;

-Έχετε δει τα σκυλιά πως τσακώνονται και αλυχτάνε όταν έχουν κέρμα μπροστά τους; Για συρε πάρτω, να ιδείς πως μονιάζουν και χύνονται να φαν εσένα.

-Ηκουσα κάτι συνθήματα και τα γράφω:

-Αντίκρυ στη Μαφία είναι η Γεωργία.

-Για να μοιάσουμε του Λάτση-ψηφίστε Κώστα Νάτση.

-Για το Ντουμάζιο Μαύρο-ψηφίστε Παπασταύρο.

-Για να αλλάξει το Φιλιάτι-ψήφισε τον Μπεράτη.

-Για να τους πάρει η σβάρα-ψηφίστε τη Βαρβάρα.

-Για να υπάρχει μέλλον-ψηφίστε και τον Μπέλλο.

-ΌΞΩ οι κλέφτες απ’ την παράγκα, κάτω κι παράγκες… ΛΕΝ ΟΙ

ΑΕΠ ανά κάτοικο: Προτελευταία στην Ελλάδα η Ήπειρος- Στο 45% του ευρωπαϊκού μέσου όρου

Ήπειρος.. Με παγετό στα ορεινά και 18άρια στα παράλια

Φτώχεια και οικονομικές δυσκολίες στην Ελλάδα – Πού βρίσκεται η Ήπειρος στην κατάταξη

Έκλεισαν τα στρατόπεδα, τώρα δεν χωράνε οι φαντάροι..

Nikos Stylos

Αγγελική Πάλλη

Ένα από τα πολύ τραγουδησμένα ελληνικά ερωτικά τραγούδια, είναι και το γνωστό με τον τίτλο «Μια βοσκοπούλα αγάπησα». Τραγούδι, που σύμφωνα με αυτά που ξέρω, το έχει τραγουδήσει παραπάνω από μιάμιση ντουζίνα τραγουδιστών, των οποίων τα ονόματα κατά αλφαβητική σειρά είναι: Γρηγόρης Βαλτινός, Κορίνα Βένη, Τασία Βέρα, Θοδωρής Βουτσικάκης, Θύμιος Γκογκίδης, Δημήτρης Ζάχος, Θεόφιλος, Γιάννης Κατέβας, Γιάννης Καψάλης, Νίκος Κωνσταντινόπουλος, Γιάννης Κωνσταντίνου, Ηλίας Λογοθέτης, Βασίλειος Λιάκος, Τσαούσης Μάγγας, Πέτρος Μόκας, Ζάχος Μπαλάτσος, Σπύρος Μπρέμπος, Γιάννης Πετρόπουλος, Μπάμπης Τσέρτος, Λάκης Χαλκιάς και Ταξιάρχης Χάνος.

Το ομορφότατο αυτό ερωτικό τραγούδι, του οποίου οι στίχοι είναι παρμένη από το ποίημα με τίτλο «Το φίλημα», του Έλληνα ποιητή, συγγραφέα και αγωνιστή της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, Γιώργου Ζαλοκώστα από το Συρράκο Ιωαννίνων, αν και συνεχίζει να τραγουδιέται, για τη βοσκοπούλα, τη ζηλεμένη εκείνη κόρη, στις μέρες μας κανείς δεν λέει λέξη. Ίσως, για να μην της βγει το όνομα, ακόμη και σήμερα που τα φιλήματα των κοριτσιών δεν είναι πια ντροπή, αλλά πιστοποιητικά αξίας.

Τὸ φίλημα

Μιὰ βοσκοποῦλα ἀγάπησα,

μιὰ ζηλεμένη κόρη

καὶ τὴν ἀγάπησα πολὺ

ἤμουν ἀλάλητο πουλί,

δέκα χρονῶν ἀγόρι.

Μιὰ μέρα ποὺ καθόμαστε

στὰ χόρτα τ᾿ ἀνθισμένα,

-Μάρω, ἕνα λόγο θὰ σοῦ πῶ,

Μάρω, τῆς εἶπα, σὲ ἀγαπῶ,

τρελαίνομαι γιὰ σένα.

Ἀπὸ τὴ μέση μὲ ἅρπαξε,

μὲ φίλησε στὸ στόμα

καὶ μοῦ ᾿πε: Γιὰ ἀναστεναγμούς,

γιὰ τῆς ἀγάπης τοὺς καημοὺς

εἶσαι μικρὸς ἀκόμα.

Μεγάλωσα καὶ τὴν ζητῶ…

ἄλλον ζητᾷ ἡ καρδιά της

καὶ μὲ ξεχνάει τ᾿ ὀρφανό…

Ἐγὼ ὅμως δὲν τὸ λησμονῶ

ποτὲ τὸ φίλημά της.

Είναι αλήθεια ότι τη γυναίκα αυτή, που ο Ζαλακώστας ποιητικά χαρακτηρίζει «Βοσκοπούλα», και το πραγματικό της όνομα είναι Αγγελική Πάλλη, και της οποίας ο πιο σωστός χαρακτηρισμός θα ήταν «πνευματική ποιμένας», παρά το μεγαλείο της, όχι απλώς έχει κρατηθεί μυστικό ότι ήταν Αρβανίτισσα, αλλά και παρά του ότι ανήκει στην κατηγορία των λογίων γυναικών, που, αν και δεν βρέθηκαν στα πεδία των μαχών, κράτησαν ζωντανή τη διπλωματική και πνευματική φλόγα της Ελληνικής Επανάστασης στην Ευρώπη, διαδίδοντας μέσα από τα φλογερά ποιήματα, τα θεατρικά έργα και τα πεζά κείμενά της, όπως πχ. το «Αλέξιος ή οι τελευταίες ημέρες των Ψαρών», το δίκαιο του ελληνικού αγώνα. Υμνώντας δε τις αυτοθυσίες των Ελλήνων για την ελευθερία, κατέστησε τον ελληνικό αγώνα ως παγκόσμιο σύμβολο ελευθερίας. Και παρ’ ότι εκτός από την πνευματική της δράση, λειτούργησε ως σύνδεσμος για τη διοχέτευση της ευρωπαϊκής βοήθειας προς την Ελλάδα και συμμετείχε ενεργά στη συγκέντρωση οικονομικών πόρων, εφοδίων και φαρμάκων για τους επαναστατημένους Έλληνες, και πρωτοστάτησε στην υποδοχή, την περίθαλψη και την κοινωνική τους ενσωμάτωση, όταν άρχισαν να καταφθάνουν στο Λιβόρνο κύματα Ελλήνων προσφύγων κυνηγημένων από τις οθωμανικές θηριωδίες, στην Ελλάδα δεν βρέθηκε σε κανέναν δήμο κάποια οδός για να της δοθεί το όνομά της.

Για τον με πάθος έρωτα του ποιητή Ζαλακώστα προς τη «Βοσκοπούλα», που ο ίδιος στα γράμματά του την ονομάζει «ευγενεστάτη κυρία», μεταφέρω εδώ τα γραφόμενα της Βαρβάρας Θεοδωροπούλου-Λιβαδά.

«Ο Γεώργιος Ζαλακώστας, ο εμπνευσμένος ποιητής και φυσιολάτρης γόνος της ιστορικής οικογενείας της Ηπείρου, εγνώριζε την Αγγελική από παιδάκι.

Η οικογένεια του στα 1814, για τους γνωστούς εθνικούς λόγους αναγκάστηκε κι’ αύτη, όπως και τόσες άλλες καλές, να εγκαταλείψη την Ήπειρο και νάρθη στο Λιβόρνο. Εκεί φιλοξενήθηκε κι’ αυτή, όπως και όσοι Ηπειρώτες επήγαιναν στο Λιβόρνο, στο μέγαρο του συμπολίτη και φίλου του πατέρα του ποιητή, Παναγιώτη Πάλλη, για μερικές μέρες.

Από την αλληλογραφία του με τον Μουστοξύδη, βλέπουμε την επίδραση της Αγγελικής σ’ αυτόν. Του λέγει πως δεν θα ξεχάση ποτέ, αν και ήταν πολύ μικρός, την εντύπωση που του έκανε η Αγγελική, σαν την πρωτόειδε. Έκανε ό,τι της άρεσε, γιατί αισθανόταν την ανάγκη να την υπακούη και να την ευχαριστή, χωρίς να ξέρη κι’ αυτός γιατί.

Ασυνείδητα γίνονταν οι πάντες σκλάβοι της θέλησής της… Δεν είχεν άδικο ο Φώσκολος, σαν έγραφε στο Niccolini: «H κοπέλλα αυτή γεννήθηκε με τη δύναμη της επιβολής ! Και πως της άξιζε να γίνη αυτοκράτειρα της Αγγλίας! » …

Ο Ζαλοκώστας, χωρίς να το νοιώθη, έγινε πνευματικό παιδί της Αγγελικής.

Αναμφισβήτητα είχε μεγάλη και πηγαία ποιητική φύση, αλλά στην εξέλιξη και ορμητικότητά του, είχε συντελέσει η «ωραία του φίλη». Αυτό το βλέπουμε και από άλλη επιστολή του στο Μουστοξύδη, που του λέγει: «…Την λύπη μου ότι ευρίσκομαι μακράν εκείνης, την θωπεύει η ωραία ιδέα της ταχυτάτης ελευθερίας της πατρίδος ημών…»

Κατά τους συγχρόνους, ο Ζαλοκώστας είχε ερωτευθή την Αγγελική. Ο Ροδοκανάκης έγραφε στον Τοσίτσα: « Μ’ ερωτάς τί γίνεται η χαρά και η δόξα μας θετικά κ’ εσύ έγινες όργανον του νεαρού Ζαλοκώστα, όστις έχει τρελλαθή μαζύ της! Είπε του να το εννοήση καλώς, ότι γρήγορα η Αγγέλικα θα πάρη τον Bartolommei που υπεραγαπά ! Δεν το αντελήφθη και ο ίδιος κατά την επάνοδόν του; Διατί επιμένει; …» (Βαρβάρας Θεοδωροπούλου-Λιβαδά, Αγγελική Πάλλη-Βαρθολομαίη και το έργο της. Αθήνα 1939. Σσ. 161, 162.)

Η Αγγελική Πάλλη, που οι Έλληνες του Λιβόρνο την αποκαλούσαν «η χαρά και η δόξα». γεννήθηκε στις 22 Νοεμβρίου του 1798 στην πόλη του Λιβόρνου. Πατέρας της ήταν ο Παναγιώτης Πάλλης και μάνα της η Δωροθέα-Χαραυγή, κόρη του καπετάνιου της Μονεμβασιάς Νικόλα Γιωργή, η οποία ήταν ωραιότατη και χαϊδευτικά την λέγανε Αυγούλα.

Για τον Παναγιώτη Πάλλη ξέρουμε ότι ήταν γιος του Λάμπρου Πάλλη και γεννήθηκε στις 4 Οκτωβρίου του 1771 στα Γιάννενα. Για την οικογένεια Πάλλη μας είναι γνωστό ότι είναι μια από τις παλαιότερες οικογένειες της Ηπείρου. Πρώτη γνωστή σπουδαία μορφή αυτής της οικογένειας είναι ο Ευστάθιος Πάλλης, ο οποίος το 1400 ήταν Άρχοντας της Παραμυθιάς και ιδιοκτήτης του ιστορικού χωριού Βέλλιανη, το οποίο δογματικοί ελληνιστές όχι απλώς το μετονόμασαν το 1959 Χρυσαυγή, αλλά και παρά τις μεγάλες προσπάθειες για να ξαναπάρει το την ιστορική του ονομασία, των κατοίκων αυτού του χωριού, με επικεφαλή τον πολυμαθέστατο και πολυγραφότατο συγγραφέα Μάριου Μπίκα, και μάλιστα και με υποστήριξη και από τους κατοίκους της συνώνυμης πόλης στην Κάτω Ιταλία, για την οποία είναι γνωστό ότι ιδρύθηκε από Ίωνες Φωκαιείς, συνεχίζουν την ιωνική ονομασία του να την θεωρούν βαρβαρική.

Αδέλφια του Ευστάθιου Πάλλη, ήταν ο Νικόλαος, που εγκαταστάθηκε στην Αρκαδία, όπου και πέθανε άτεκνος, καθώς και ο Ιωάννης, ο οποίος έζησε στην Ιταλία στο κράτος της Νεάπολης. Γιος του Ευστάθειου Πάλλη ήταν ο Λάμπρος Πάλλης, για τον οποίο μας είναι επίσης γνωστόν ότι στον Ηπειρωτικό πόλεμο κατά των εισβολέων Τούρκων σαν επικεφαλής των ανδρών της περιοχής Παραμυθίας πολέμησε ηρωικά, όπου και τραυματίστηκε βαριά. Το 1428 δε σε μάχη στήθος με στήθος κατά των στρατιωτών του Μουράτ Β΄, και παρά του ότι έχασε από εχθρικό ξίφος το αριστερό μέρος του προσώπου του συνέχισε να μάχεται σκορπίζοντας συνεχώς τον θάνατο. Το 1431, μετά από πολύχρονους αγώνες και αφού ο Μουράτ ο Β΄ κατέλαβε τα Γιάννενα αναγκάστηκε να συνθηκολογήσει και εγκαταστάθηκε με όλη του την οικογένεια στα Γιάννενα.

Για μια σειρά αιώνων στην οικογένεια Πάλλη έχουμε διαδοχικά τα ονόματα Ευστάθιος, Λάμπρος, Ιωάννης και Μπαλάνος. Από τα παιδιά του τελευταίου Μπαλάνου Πάλλη γνωστός μας είναι μόνο ό Ιωάννης Πάλλης, ο οποίος παντρεύτηκε την Αγγελική Κονταξή, η οποία ήταν κόρη της Οικογένειας Κονταξή από την Πλεσοβίτσα Φιλιατών, από την οποία κατάγονταν και η φημισμένη για την ομορφιά της Κυρά Βασιλική των Ιωαννίνων. Το ζευγάρι αυτό απέκτησε πέντε γιούς, από τους οποίους ένας είναι και ο Παναγιώτης, ο πατέρας της Αγγελικής Πάλλης, ο οποίος μαζί με τη γυναίκα του εγκαταλείποντας την σκλαβωμένη Ελλάδα, εγκαταστάθηκαν στο Λιβόρνο, όπου με πολλούς κόπους, ασχολούμενος με το εμπόριο κατόρθωσε να αποκτήσει αξιοσέβαστη περιουσία.

Για την Αγγελική Πάλλη μας είναι γνωστό ότι τα πρώτα της μαθήματα τα διδάχτηκε από τον πατέρα της, και το ότι φοίτησε στο ελληνικό σχολείο της παροικίας του Λιβόρνου, όπου τότε δάσκαλος ήταν ο γνωστός και ως συγγραφέας Γρηγόριος Παλιουρίτης. Εν συνεχεία φοίτησε στο ανώτερο ιταλικό παρθεναγωγείο της πόλης αυτής, όπου σπούδαζαν τα κορίτσια των καλλίτερων οικογενειών, το οποίο και τέλειωσε αριστεύουσα. Παράλληλα με την ιταλική έμαθε τέλεια την ελληνική, την γαλλική και αγγλική γλώσσα, καθώς και την γερμανική την οποία μόνο διάβαζε αλλά δεν έγραφε. Εκτός από αυτές, θα πρέπει να μιλούσε και την αρβανίτικη γλώσσα, την οποία μιλούσε ο πατέρας της καθώς και η μάνα της. Άξιο δε αναφοράς βρίσκω ότι με τον τίτλο «Το φίλημα», έχω υπόψιν και ένα ποίημα στα αρβανίτικα, και μάλιστα, γραμμένο με το αλφάβητο με ελληνικά γράμματα του Δημήτρη Καμάρδα, το οποίο εδώ και το μεταφέρω μεταγραμμένο με το αλβανικό αλφάβητο. Συμπληρωματικά δε προσθέσω ότι το ποίημά αυτό σε παραλλαγή το βρίσκουμε και στην Συλλογή Δημοτικών Τραγουδιών Τσαμουριάς του Fatos Mero Rrapaj, που εκδόθηκε στα Τίρανα το 1983, και συγκεκριμένα στη σελίδα 268 και αριθμό 320, όπου μάλιστα έχουμε και την πληροφορία ότι προέρχεται από την Παραμυθιά. ]

Puthia

U s’ika nga turpi, po ika nga halli·

e koha si shkon, spirtin më djeg malli.

U ika nga halli, e s’ika nga turpi:

e në mënd si të sell, më dridhet gjith trupi.

Si një zok u bëçë e t’ erdha në gjumë

një nat’ e të gjeta që flëre si plumë.

Glunjasa përpara, të putha në ballë:

hape sitë e qeshe, më zure në qafë,

më puthe në golë, e si motrë më the:

për dashuris hupet akom’ i voglë je.

Γλωσσομαθής λογοτέχνης, έγραψε ποιήματα και πεζογραφήματα και μετάφρασε στην ιταλική γλώσσα στίχους του Ομήρου, έργα του Σαίξπηρ, του Ουγκώ και πολλά ποιήματα των Σολωμού, Βαλαωρίτη, Ζαλοκώστα κ.α.

Το πολύπλευρο συγγραφικό της έργο μαζί με το σπινθηροβόλο της πνεύμα και τον ευγενή της χαρακτήρα και παρουσιαστικό, την έκανα να πάρει την πρώτη θέση στις καρδιές πολλών διακεκριμένων ανθρώπων της τότε εποχής που ζητούσαν επίμονα τη γνωριμία και συντροφιά της μεγάλης αυτής γυναίκας, της «δεκάτης Μούσας», όπως την αποκαλούσαν ο Guerrazzi και Ρίζος Νερουλός και να γίνει μέλος της Accademia Labronica di Scienze, Lettere ed Arti του Λιβόρνου, της οποίας μέλη ήταν πολλές επιφανείς προσωπικότητες και στην οποία ήταν η πρώτη και μοναδική γυναίκα.

Επειδή ο χώρος δεν μας επιτρέπει να γράψουμε όλα αυτά που γράφηκαν για την Αγγελική από τους θαυμαστές της, θα περιοριστούμε μόνο στα γραφόμενα μερικών Ελλήνων, αρχίζοντας με ένα απόσπασμα επιστολής του Φώσκολου, γραμμένης στο Λονδίνο το 1821 και σταλμένη στον Niccollini, που του είχε στείλει ένα αντίτυπο του «Θυέστη» (Tieste), που είναι η πρώτη έμμετρη τραγωδία της Πάλλη, γιατί κι’ αυτός με το όνομα «Θυέστη» έχει γράψει τραγωδία και δημοσιεύσει το 1798.

« … Σ’ ευχαριστώ, σ’ ευχαριστώ πολύ για το ωραίο δώρο. Χαίρω που η πρόρρησή μου για τη χαριτωμένη μικρούλα μας βγήκε αληθινή. Έστω κι’ αν οι δάφνες του «Θυέστη» της σκέπασαν τις δάφνες του δικού μου. Οι κριτικές όλες αξιόλογες και θα παίξουν ρόλο στη δίκαιη επικράτησή της. Χαίρω για την επιτυχία της σαν Έλληνας, σαν φίλος, μα περισσότερο σαν λογοτέχνης».

Σε επιστολή του Γεωργίου Τερτσέτη σταλμένη σ’ αυτή και γραμμένη στην Τρίπολη τον Ιούνιο του 1831 στα ιταλικά, διαβάζουμε.

«… Αισθάνομαι περηφάνεια σαν Έλληνας, για το δυνατό έργο σας, που είχα ακούσει να γίνεται λόγος, σαν ακόμα σπούδαζα στην Ιταλία. Μα μεγαλύτερη τώρα πια, που μου μίλησε για σας ο φίλος μου και συμπολίτης σας ποιητής Γ. Ζαλακώστας, και περισσότερο ο δύσκολος κ’ εκλεχτικός δικός μου συμπολίτης Δ. Σολωμός, ο οποίος, πρέπει να ξέρετε, δεν ενθουσιάζεται εύκολα. Θα θεωρούσα μεγάλη τιμή, έντιμος Κυρία, αν μου στέλνατε κάτι δικό σας κι’ αν είναι δυνατόν, ιστορικού περιεχομένου…»

Στον Ι. Ρίζο Νερουλό, που γνώριζε προσωπικά την Αγγελική και έζησε κοντά της αρκετό καιρό, εκτός από τον χαρακτηρισμό «Σαπφώ δευτέρα» που της αποδίδει στο αφιερωμένο σ’ αυτή ποίημα του, με τίτλο «Προς την Αγγελλική Πάλλη», που ο ίδιος το ονόμασε «Ελεγείον», σε μια επιστολή του προς αυτή βρίσκουμε και την προσφώνηση.

«Ὦ, Μοῦσα Σὺ δεκάτη, Ἀγγελικὴ Παλλὶς

Κ’εἰς ἔαρ κ’εἰς χεμῶνα ὡς ἀηδὼν λαλεῖς.

(Σπύρος Δε Βιάζης «Ελληνική Επιθεώρηση» 1907, τεύχος 11ον.)

Ποίημα αφιερωμένο στην Αγγελική έγραψε και Α. Ρ. Ραγκαβής με τον τίτλο «Προς την κυρία Αγγελική Βαρθολομαίου το γένος Πάλλη», το οποίο και προλόγισε με βαθύ σεβασμό ο λόγιος Νικόλαος Δραγούμης. Στον Ραγκαβή δε, και συγκεκριμένα στο κεφάλαιο: Ποιηταί, «Φώσκολος – Πάλλη» (Αλ. Ραγκαβής: Histoire Litteraire de la Grèce Moderne. Paris 1897, II partie, Livre II, Chapitre XIII. Poètes Foscolo – Palli, pag. 220-221.) διαβάζουμε και τα επόμενα:

«…Ένα άλλο ωραίο ταλέντο, που η Ιταλία αφαίρεσε απ’ την Ελλάδα είναι αυτό της Αγγελικής Πάλλη…».

Ο δημοτικιστής Αλέξανδρος Πάλλης, γνωστός και με το λογοτεχνικό ψευδώνυμο «Λέκας Αρβανίτης» και συχνά και ως «Λέκας Αρβανίτης Μαλλιαρός», που περηφανεύονταν για την συγγένειά του με την Αγγελλική, και που πολλές φορές ταξίδεψε στο Λιβόρνο, για να μείνει λίγες μέρες κοντά της, σε μια από της πολλές του επιστολές της γράφει:

«Να, επί τέλους μια φορά, που είμαι σύμφωνος με το φίλο σας το Ζαλακώστα. Είχε δίκιο ο μακαρίτης σαν έλεγε πως «η ευγενής κυρία είναι επηρεασμένη υπό των αρχαίων συγγραφέων, ων την γλώσσαν κατέχει απταίστως, δι’ ό χειρίζεται κάλλιον εκείνην ή την ομιλουμένην ! …» Αν έλθετε στην Ελλάδα, σας βεβαιώ πως δεν θα περάσουν αρκετές ημέρες, που θ’ αγαπήσετε τη γλώσσα του Λαού…»

Σε άλλη του δε επιστολή της γράφει, πως αν δεν ήταν θεία του, θα της έκανε κόρτε γιατί ούτε και πενήντα χρόνια διαφορά παίζουν ρόλο για γυναίκες σαν εκείνη.

Με την Αγγελική Πάλλη ασχολήθηκε και ο Σπύρος Δε Βιάζης και σε άρθρο του το 1886 δημοσιευμένο στον «Ποιητικόν Ανθώνα», μας παρουσιάζει τη ζωή και έργο της, γράφοντας δε γι’ αυτή και για δεύτερη φορά στο περιοδικό «Ελληνική Επιθεώρησις» το 1907 τρία συνεχή άρθρα.

Εκτεταμένα λόγο για την Αγγελική Πάλλη στην Ελλάδα έκανε η Καλλιρρόη Παρρέν. Η γυναίκα που περπάτησε στα αχνάρια του ανθρωπισμού και της γυναικείας χειραφέτησης που άνοιξε η Αρβανίτισσα πρωτοπόρος Αγγελική. Όσον δε αφορά τον ανθρωπισμό της, από επιστολή του Niccollini προς αυτή γραμμένη τον Ιούνιο του 1821 στη Φλωρεντία, μαθαίνουμε ότι βοήθησε τον Φώσκολο με μεγάλα ποσά καθώς και τον φίλο του τον Κάλβο.

«… Και πάλιν μου εκφράζει την ευγνωμοσύνη του για σε ο ευγενέστατος Ούγος, για την καινούργια βοήθεια που τούστειλες. Ελπίζει να γίνη καλά ο δυστυχής και πως μια μέρα να στα επιστρέψη, -αυτό μεταξύ μας, δεν θα γίνη ποτέ, έστω κι’ αν του έπεφτε το μαγαλύτερο λαχείο.- Επίσης μου λέγει, πως είναι λεπτό εκ μέρους σου, να στείλης ιδιαίτερα χρήματα και στον Κάλβο. Νοιώθει, πως αυτό το κάνεις για ν’ ανακουφίσης εκείνον, επειδή σου είπα πως τον βοηθεί, και μου γράφει: «Κι’ αυτά που του προσφέρω εγώ από τη στέρησή μου κι’ αυτά που του στέλνει η ευγενικιά συμπολίτιδά μου, ατυχώς σκορπιώνται χωρίς σκοπό…»

Φυσικά θα ήταν ανόητο για τις παραπάνω αναφερόμενες χρηματικές βοήθειες να χαρακτηρίσομε το έργο «της γλυκιάς Μανούλας», όπως την ονόμαζαν ακόμα και οι ψαράδες στο Λιβόρνο, ανθρωπιστικό, εάν δεν μας ήταν γνωστό ότι στο Λιβόρνο ίδρυσε και εδραίωσε την νυχτερινή σχολή για τα εργαζόμενα κορίτσια, το «Γυναικείο Ινστιτούτο», το Νοσοκομείο των απόρων, πλούτισε τη «Biblioteca Labronica», της οποίας ήταν και ένα από τα ιδρυτικά μέλη και χρηματοδότησε την έκδοση στο Λιβόρνο το 1864 του βιβλίου για την γραμματική της αρβανίτικης γλώσσας, του Αρβανίτη από την Χώρα Σικελίας παπά Δημήτρη Καμάρδα.

Για την ιδιωτική ζωή της Αγγελικής, γνωστό μας είναι ότι σε ηλικία 31 ετών ερωτεύτηκε τον 19χρονο Giovanni Paolo Bartolommei, γόνο αριστοκρατικής κορσικανής οικογένειας. Για την μεγάλη ίσως διαφορά ηλικίας η πεθερά της εναντιώθηκε σ’ αυτή τη σχέση και το ζεύγος με την βοήθεια του αδερφού της Αγγελικής, Μιχαήλ Πάλλη, που οργάνωσε μια γραφική απόδραση, πήγε στον Πάπα στη Ρώμη, όπου ο Μιχαήλ με τις υψηλές σχέσεις του και την βοήθεια του πρίγκιπα Gagarin, προσπάθησε να ξεπεράσει τα εμπόδια, λόγω του ότι Αγγελική ήταν Ορθόδοξη και ο Bartolommei καθολικός, και να τους παντρέψει. Μετά από την αποτυχημένη αυτή προσπάθεια το ζεύγος αφού πήγε στην Κέρκυρα, όπου και φιλοξενήθηκε από κάποιους συγγενείς της Αγγελικής, τέλεσε το μυστήριο του γάμο με ορθόδοξη ιεροτελεστία. Μετά δε από παραμονή μερικών μηνών στην Κέρκυρα, με την επιστροφή τους στο Λιβόρνο, γεννήθηκε και ο γιός τους Michele Bartolommei.

Στο Λιβόρνο, στις 6 Μαρτίου 1875, η Αγγελική, «η Γυναίκα που στάθηκε δυνατή ποιήτρια, τραγωδός, πεζογράφος, μεταφράστρια, κριτικός, βαθειά Ελληνίστρια, δημοσιογράφος, ιστορικός, ρήτορας, φιλόσοφος, πατριώτισσα ιδανική, αλτρουίστρια και ηρωίδα» (Βαρβάρας Θεοδωροπούλου-Λιβαδά. Αγγελική Πάλλη-Βαρθολομαίη. Ό.π. σσ. 178-179), έκλισε για πάντα τα μάτια της και στην ταφόπετρα, του τάφο που ενταφιάστηκε την επόμενη ημέρα, γράφηκε και η επόμενη επιγραφή.

Ἐδῶ εἶναι θαμμένη ἡ Ἀγγέλικα Πάλλη ἡ χήρα τοῦ Ἰωάννη – Παύλου Bartolommei.

Ποὺ ὑμνήθηκε, ἡ Ἁγνή, χάρις στὰ πολλὰ Ποιητικὰ καὶ Πεζογραφικά της συγγράμματα.

Καὶ ποὺ θαυμάστηκε γιὰ τὴν ἰδιάζουσα εὐγένεια τοῦ χαρακτήρα της καθὼς καὶ τὴν δύναμη τῶν αἰσθημάτων της, τὰ ὁποῖα διατηρήθηκαν ὑψηλόφρονα καὶ θαυμαστὰ σ’ ὅλες ἀνεξαιρέτως τὶς στιγμὲς τῆς ζωῆς της.

Γεννήθηκε στὸ Λιβόρνο στὰ 1798 καὶ ἐνταφιάστηκε ἐδῶ στὶς 7 τοῦ Μάρτη τοῦ 1875.

Νίκος Στύλος