4.4 Επιχειρήσεις των Φιλιατών τα νεότερα χρόνια β΄
Κλωστοϋφαντήρια Φιλιατών.
Η ίδρυση της βιομηχανικής μονάδας επεξεργασίας βαμβακιού το 1971, ήταν ότι καλύτερο είχε συμβεί στον τόπο μετά την απελευθέρωση του. Ιδρυτής και βασικός μέτοχος της ανώνυμης εταιρίας ο Μέτο Λάγιας- φιλιατιώτης μουσουλμάνος κάτοικος Νέας Υόρκης. 188ΑΟ Μέτο Σαῒπ Λάγιας γεννήθηκε το 1925 στο Φιλιάτι, όπου έμαθε τα πρώτα του γράμματα και συνέχισε στην Κέρκυρα. Υπηρετούσε την θητεία του στον ελληνικό στρατό στα Γιάννενα, όταν τον επέλεξε αρχικά η αγγλική υπηρεσία πληροφοριών η οποία τον έδωσε μετά στην CIA. Στις ΗΠΑ, ασχολήθηκε παράλληλα με το εμπόριο πολύτιμων λίθων- δημιούργησε σοβαρή επιχείρηση στην Νέα Υόρκη. Παντρεμένος με ελληνίδα από την Καλαμάτα απέκτησαν δυο παιδιά, ένα κι ένα.
Η επανασύνδεσή του με το Φιλιάτι έγινε εξ αιτίας μια συγκέντρωση του 1969 στην Νέα Υόρκη όπου έλληνας υπουργός είχε πάει για άγρα επενδυτών. Ο Μέτος είχε επαφές με έλληνες επιχειρηματίες και έτσι μαζί με άλλους πέντε ίδρυσαν την Α.Ε ¨Κλωστήρια Φιλιατών¨. Έκτοτε άρχισε να έρχεται τακτικά στο Φιλιάτι και να προωθεί τα επενδυτικά του σχέδια. Είχε στενή κοινωνική επαφή με αρκετούς φιλιαταίους, ιδιαίτερα με τους αδελφούς Φραγκίσκου, τον Παύλο και τον Σπύρο- που τότε ήταν δήμαρχος. Ο Μέτος έκανε συχνά δωρεές, στον ΑΡΗ Φιλιατών και ενίσχυε τις εκδρομές μαθητών των σχολείων. Δώρισε στο νοσοκομείο και στο δήμο, την ακίνητη περιουσία που είχε στο Φιλιάτι και συνέστησε ίδρυμα προκειμένου να μετατραπεί το παλιό του αρχοντικό σε Ξενώνα- αλλά δυστυχώς το άφησαν και έπεσε.
Στα τέλη του 1973 η κατασκευής του εργοστασίου προχωρά ταχύτατα. Το Φλεβάρη του 1974 η εταιρία ¨Κλωστήρια Φιλιατών¨ προσέλαβε δέκα νέους (Γιώργος Κώτσης, Δημήτρης Κύρκος, Θανάσης Δήμος κ.ά. με ευθύνη του μετόχου κ. Καστελάνου) και τους έστειλε να εκπαιδευτούν σε ομοειδή εργοστάσια της Θήβας, προκειμένου να τους αξιοποιήσει ως στελέχη.
Μετά την μεταπολίτευση ανακύπτουν προβλήματα στην εταιρία, τα οποία εγείρει κυρίως ο πολιτευτής Στράτης Αθανασάκος- ο όποιος ξεκινά έναν ανελέητο αγώνα εναντίον του βασικού μέτοχου Μέτο Λάγια. Ο Μέτος είχε εκμυστηρευτεί σε γνωστούς του, πως: «η κόντρα ξεκίνησε γιατί η εταιρία μας προσέλαβε νομικό σύμβουλο τον Αθανασίου- γιο του βουλευτή Αθανασίου του ¨βασικού αντίπαλου του Αθανασάκου στην έδρα της Θεσπρωτίας¨. Ο Αθανασάκος είχε κι αυτός γιο δικηγόρο και δεν το σκεφθήκαμε να του πούμε και θεώρησε την κίνηση εχθρική, αφού ο γιος Αθανασίου θα ήταν νομικός σύμβουλος και θα όριζε ψήφους πολλών εργαζόμενων». Από την άλλη πλευρά οι ενστάσεις του Αθανασάκου είχαν να κάνουν με: «ευνοϊκές και παράνομες χρηματοδοτήσεις τον καιρό της χούντας- και άλλα πολλά- είχε ακουστεί σε δικαστήριο πως ¨ο τσάμης θα σκάψει υπόγειο τούνελ να πηγαίνει στην Αλβανία¨…»- κωμικές θέσεις βέβαια, αφού ήταν γνωστό πως ο Μέτος ήταν το κόκκινο πανί για το καθεστώς Εμβέρ, αλλά η ζημιά έγινε- τα έργα σταμάτησαν.
Αυτό το διάστημα ο Μέτο Λάγιας υποβλήθηκε σε εγχείρηση ανοικτής καρδιάς και έλειψε από το προσκήνιο- πράγμα που δεν βοήθησε και τους υπόλοιπους μετόχους. Η πλειοψηφία των φιλιαταίων όμως αντέδρασε δυναμικά, υποχρεώνοντας την κυβέρνηση να βρει λύση. Πιέστηκε η ΕΤΒΑ, πήρε την πλειοψηφία των μετοχών, την διοίκηση της εταιρίας και το εργοστάσιο άρχισε να λειτούργει- περί το ‘76.- αργότερα εντάχθηκε στις προβληματικές του δημοσίου. Σημασία έχει ότι η εταιρία ξεκίνησε καλά και γρήγορα επεκτάθηκε και στην υφαντουργία- έφτασε να απασχολεί 450 εργαζόμενους, από όλη Θεσπρωτία και όχι μόνο. Το κτίριο καλύπτει 40 στρέμματα- πρέπει να είναι ο μεγαλύτερος στεγασμένος χώρος στην Ήπειρο.
Όμως τη δεκαετία του ‘80 η κλωστοϋφαντουργία της Ευρώπης μπαίνει σε κρίση. Το 1992 το εργοστάσιο πουλήθηκε στον βιομήχανο Αργυρό, ο οποίος προσπάθησε να το κρατήσει χωρίς αποτέλεσμα. Το 1995 σταμάτησε να λειτουργεί αφήνοντας άνεργους εκατοντάδες εργαζόμενους και σηματοδοτώντας την αντίστροφη μέτρηση για το Φιλιάτι. Αργότερα, το 2011 ο Αργυρός ίδρυσε μια νέα επιχείρηση ανακύκλωσης με 25 περίπου εργαζόμενους, η οποία τελικά δεν πήγε καλά και σύντομα έκλεισε.
Εργοστάσιο γεωργικών μηχανημάτων
Το 1976, χάρη ενός νόμου ο οποίος στήριζε τις βιομηχανίες που θα ιδρύονταν στην παραμεθόριο, ιδρύθηκε στο Φιλιάτι το εργοστάσιο κατασκευής γεωργικών μηχανημάτων ΚΑΜΠΟΤΕΚΝΙΚΑ¨– εκπροσωπούμενο από την κ. Βασιλική Καμιλλέρη. Το εργοστάσιο χτίστηκε στη διασταύρωση του δρόμου προς Φοινίκι και σύντομα άρχισε και η λειτουργία του, απασχολώντας σε πρώτη φάση γύρω στα 20 άτομα. Παρήγε γεωργικά μηχανήματα και εργαλεία τα οποία έστελνε σε όλη την Ελλάδα. Η επιτυχία του όμως δεν κράτησε για πολύ, το κρατικό ενδιαφέρον για ίδρυση και στήριξη βιομηχανικών μονάδων στην παραμεθόριο μετατράπηκε σε αδιαφορία- αυτό ανάγκασε την εταιρία να διακόψει τη λειτουργία του εργοστασίου, γύρω στο 1993.
Εργοστάσιο κουρτινών
Το 1977 ιδρύεται Α.Ε και εργοστάσιο κατασκευής κουρτινών. Το νέο εργοστάσιο αναγέρθηκε κι αυτό στο κάμπο- στη διασταύρωση για Φοινίκι. Μέτοχοι της Α.Ε. Φιλιατιώτες έμποροι όπως ο Θεόδωρος Κοντογιάννης, Παύλος Φραγκίσκος, Θεμιστοκλής Σκεύης κ.α. Στο νέο εργοστάσιο είχαν έρθει και εργάζονταν εξειδικευμένοι τεχνικοί όπως ο Πολύκαρπος αλλά και ντόπιοι εργάτες. Όμως και αυτή η επιχείρηση, που στηρίχτηκε σε ευνοϊκό νόμο για ίδρυση σε παραμεθόριο, δε συνέχισε για πολύ- αφού δεν βοηθήθηκε ανάλογα από την πολιτεία.
Βιοτεχνία κατασκευής στρατιωτικών ειδών
Ελάχιστα γνωρίζουμε για την ύπαρξη της, εκεί στην δεκαετία του ‘80. Η λειτουργία της δεν κράτησε πολύ.