Θα γράψω τα ονόματα όπως μου τα είπε αυτός που έστειλε τη φωτό, και όποιος γνωρίσει γνώρισε….

απο αριστερά: Μάντζας, Πετράν και Τσίληκότας…

Φιλιατιώτες δημιουργοί & καλλιτέχνες … μια αναρτηση του 2017

Περπατώντας στη «Νέα Ελβετία» των Φιλιατών μια μέρα, πέρασα τυχαία έξω από το σπίτι του αγαπητού συμπολίτη Γρηγόρη Κασσαβήτα- συνταξιούχου της Γερμανίας και μου έκανε εντύπωση αυτό που είδα.

Καθισμένος στο πρόχειρο μα λειτουργικό εργαστήρι του έφτιαχνε πανέμορφα καλάθια και καλαθάκια, ωραία και σπουδαία από πορδαλιά, πλεγμένα με μεγάλη τέχνη και σπουδαίο μεράκι φτιαγμένα.

Είδα κι αποτύπωσα τη χαρά της δημιουργίας στο πρόσωπο και στα λεγόμενα του αγαπητού Γρηγόρη. Από μικρός μου άρεσε να ασχολούμαι με αυτή την τέχνη, μας διηγιόταν ενώ συγχρόνως τα χέρια του έφτιαχναν το καλάθι που θα μας χάριζε. Για χόμπι το κάνω και πολύ θα ήθελα να δείξω και στη νεότερη γενιά αυτή την τέχνη. Μια μοναδική τέχνη, να δημιουργείς πανέμορφα καλάθια από το ταπεινό κλαρί της πορδαλιάς.

Πολλοί οι συμπατριώτες- δημιουργοί σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του Δήμου Φιλιατών, τι ωραία θα ήταν να στέγαζαν τα καλλιτεχνήματα τους στα ερημωμένα μαγαζιά της παλιάς αγοράς των Φιλιατών! Για φέρτε στο μυαλό σας- την παλιά αγορά των Φιλιατών- τα κλειστά μαγαζιά που καταρρέουν μαζί με την πόλη.

Αυτά τα κλειστά μαγαζιά να τα δώσουν για χρήση οι νοικοκυραίοι- σε έναν φορέα που θα στεγάσει όλους τους δημιουργούς. Πιστεύω ότι είναι μια μοναδική ατραξιόν, μια ξεχωριστή προσπάθεια που θα φέρει κόσμο στο Φιλιάτι- γιατί όχι και χρήμα!

Απαντώντας στο ερώτημα φίλων και αναγνωστών ¨που βρήκες τόσα στοιχεία¨ για τα βιβλία μου¨Κάτι για το Φιλιάτι¨ και ¨Φιλιάτες Ιστορικά και Λαογραφικά Στοιχεία¨ αναγράφω οτι μελέτησα- μεταξύ των άλλων πηγών- και τα παρακάτω βιβλία, από τα οποία σταχυολόγησα διάφορα ιστορικά και λαογραφικά στοιχεία. Η ιστορία πρέπει να έχει τεκμηρίωση και όπως θα διαπιστώσατε όλα όσα παραθέτω στα βιβλία βασίζονται σε τεκμήρια- παράδειγμα το πότε ιδρύθηκε η Φιλαρμονική Φιλιατών και η ποδοσφαιρική ομάδα ΑΡΗΣ Φιλιατών, το αποδεικνύουν τα επίσημα έγγραφο ίδρυσης τους και όχι ¨κάπου το είχα δει γραμμένο.¨ Την σταχυολόγηση θα την δημοσιοποιήσω σε συνέχειες στην ιστοσελίδα- ίσως φανεί χρήσιμη σε κάποιον μελετητή.

ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΧΩΡΙΩΝ Ν.ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Στεφ.Μπεττη

Και τώρα θα προχωρήσω στη διερεύνηση κάποιων προβλημάτων γενικώτερων, που ανακύπτουν από τη μελέτη των χωριωνυμίων της ευρύτερης περιοχής μας, εννοώ τα παλιά και ιστορικά ονόματα των ίδιων χωριών και όχι αυτά τα νέα που προέκυψαν από τις μετονομασίες.

Και πρώτα το πρόβλημα προέλευσής τους. Είναι γνωστό, πως στον τόπο μας εγκαταστάθηκαν κατά καιρούς προερχόμενοι από το Βορρά τρεις κυρίως αλλόφυλοι. Πρώτα οι Σλάβοι κατά τους 6-8 αιώνες, οι Βλάχοι κατά τους 10-11 και οι Αρβανίτες περί τους 13-14 αιώνες μ.Χ. και από μεν τους πρώτους εγκατασταθέντες σ’ όλη την έκταση της περιοχής μόνοι μάρτυρες της απ’ εδώ διάβασής τους απέμειναν αυτά τα χωριωνύμια, τα τοπωνύμια  και λίγες λέξεις της κοινής μας γλώσσας, από τους δεύτερους εγκατασταθέντες σε τμήματα της περιοχής και συγκεκριμένα πάνω στον Πίνδο απέμειναν, εκτός από τα τοπωνύμιά τους και η γλώσσα τους την οποία εξακολουθούν να μιλούν πλάι στην ελληνική ακόμη και σήμερα, από δε τους τρίτους, εγκατασταθέντες κυρίως στην επαρχία Τσαρκοβίστας και ιδίως κατά τη Λάκκα Σούλι, απόμειναν ήδη λίγα χωριωνύμια και τοπωνύμια. «Οι Σλαβοβούλγαροι, καθώς για τους πρώτους γράφει ο Λαμπρίδης (Η.Μ. Α΄ σελ. 7), ευκόλως και εις την Ήπειρον εισώρμησαν επωφελούμενοι και την λιπανδρίαν εν τη χώρα ταύτη ένεκα της απανθρώπου των Ρωμαίων πολιτικής των υπό του Κωνσταντίνου του Κοπρωνύμου κατά πάσαν την Ελλάδην … Εν τη υπαίθρω δ’ ιδίως χώραν και μάλιστα εις τας υπωρείας φρουρίων καταπεσόντων αποκαταστάντες υπό την άμεσον διοίκησιν ιδίων ηγετών, συνεχίζει, διήγαγον διά διαφόρων μετά της Αυτοκρατορίας συμβάσεων βίον αυτοτελή και διεκρίνοντο μέχρι του ΙΔ΄ αιώνος. Την μακροχρόνιον των επηλύδων τούτων διαμονήν και εν Ηπείρω μαρτυρεί ου μόνον η καθιέρωσις ιδίων τοπικών ονομάτων θέσεων, χωρίων, τμημάτων, επισκοπικών εδρών (Ρογών, Πογωνιανής, Βελάς) και επαρχιών (Βαγενατίας της αρχαίας Θεσπρωτίας) αλλά και η κατάλειψις επωνύμων, ονομάτων ανδρωνυμικών και καταλήξεων», καταλήγει. Και τα μεν χωριωνύμια της ευρύτερης περιοχής μας αλλά και γενικώτερα μπορούν να ξεχωριστούν σε τρεις βασικές κατηγορίες: Τα αμιγώς ξενικά, δηλ. σλαβικά, βλάχικα, αρβανίτικα και τούρκικα καθώς Καρίτσα, Βελτσίστα, Γκρίμποβο, Γκρίμπιανη, Δολιανά, Μποζιανίκ, Τσερβάρ, Λιασκοβέτς, Στολοβό, Σκλίβανη, Τσαρίτσιανα, Μέγγουλη, Τόσκεσι, Λάλεζα, Πλικάτι, Τσιφλίκ, Μετζιτιέ, τα αμιγώς ελληνικά απλά ή σύνθετα καθώς Ριζό, Λίθινο, Κακόλακκος, Καβάσιλα, Μιχαλίτσι, Ραφταναίοι, Βαλανιδιά, Γραμμένου, Νεχώρι και τα μικτά, αυτά δηλ. που έχουν την μεν ρίζα τους ξενική τη δε κατάληξή τους ελληνική, καθώς Βαγενίτη, Μελιγγοί, Τσιφλικόπουλο, Γρανιτσοπούλα, Δελβινάκι. Καταλήξεις δε, συνήθεις των σλαβικών πρώτα χωριωνυμίων της ίδιας περιοχής, είναι οι ακόλουθες :

σε –οβο (ουδ.) καθώς Ριάχοβο, Καπέσοβο, Τέροβο αλλά και Στολοβό κ.λ.

σε –οβα (θηλ.) καθώς Ζέλοβα, Βραστοβά

σε –ιτσα (θηλ.) καθώς Ζίτσα, Καρίτσα, Σαντοβίτσα κ.λ.

σε ίστα (θηλ.) καθώς Λαψίστα, Ραψίστα, Γιάνιστα κ.λ.

σε ανά (ουδ.) καθώς Γρατσανά, Δολιανά, Φραστανά κ.λ.

σε –σκο (ουδ.) καθώς Βιτσκό, Μπογοντσκό αλλά και Λούπσκο κ.λ.

σε –ένα (ουδ.) καθώς Δοβίσδενα, Σέλτσενα, Λάζενα κ.λ.

σε –ιάνη (θηλ.) καθώς Τσέριανη, Κοβίλιανη, Βούρμιανη κ. λ.

σε –ετς (ουδ.) καθώς Λοζέτς, Βασταβέτς, Λιασκοβέτς κ.λ.

σε –ινα (θηλ.) καθώς Μοσπίνα, Βουρσίνα, Βοστίνα κ.λ.

σε –αρ (ουδ.) καθώς Τσερβάρ, Μπορντάρ, Πεκλάρ κ.λ.

σε –ιανα (ουδ.) καθώς Δερβίζιανα., Τσαρίτσιανα κ.λ.

Και τέλος σε –έλ καθώς Σιομποτσιέλ, Σκαμνέλ, Βουλγαρέλ κ.λ.

«Ο Saliesef απέδειξε, γράφει σε ειδική μελέτη του για την Ήπειρο ο καθ. Stadmuller, νεώτερος του Λαμπρίδη (Ηπ. Χρ. 1934 σελ. 140) ότι η γλώσσα του σλαβικού πληθυσμού της Αλβανίας κατά τον Μεσαίωνα ήτο και λίγο παρακάτω ο ίδιος : «Η περιοχή της Πίνδου, γράφει, ως και οι όμοροι περιοχαί ωκίσθησαν υπό Σλάβων και δή ως εμφαίνει η φωνητική μορφή των τοπωνυμίων υπό Βουλγάρων». Αναφερόμενος στις μνημονευθείσες παραπάνω καταλήξεις των χωριωνυμίων μας με βάση ιδίως τις γνωστές μελέτες των Λαμπρίδη και Stadmuller συμπεραίνω, πως η κατάληξη –οβα προσαρτάται στη ρίζα «αρσενικών και κυρίων ονομάτων προς σχηματισμόν ανδρωνυμικών» χρησιμοποιείται δε για τον ίδιο λόγο και στη γλώσσα μας την τοπική καθώς Γιάννοβα, Μίχοβα, Πάνοβα κ.λ. «Επειδή δε αι καταλήξεις αύται (μαζί και η –οβο), συνεχίζει ο Λαμπρίδης, απαντώσι και εν Βουλγαρία και επομένως είναι καθαρά σλαβοβουλγαρικαί οι διά του ω το πρώτον ο γράφοντες απατώνται». Για τη σλαβική τοπωνυμική κατάληξη –οβο ο ίδιος Λαμπρίδης γράφει (ό.π. σελ. 9) πως χρησιμεύει «προς δήλωσιν της γενεάς οίον Μακρύνοβον) και αλλού (Ε΄ σελ. 14) «της σερβοβουλγαρικής καταλήξεως –οβον, γράφει, την πατριάν και φυλήν δηλούσης». Καλά βέβαια στα χωριωνύμια Μακρύνοβον δηλώνει την πατριά του Μακρή, Ντομπρίνοβο του Ντομπρίνη (γνωστό σλαβικό επίθετο). Τσεπέλοβο αυτήν του Τσεπέλ «χωρίον υπό μαχαιράδων, καθώς σημειώνει ο ίδιος Λαμπρ. Και ουχί εις μαχαιράν ανήκον» (Ζαγ. 1878 σελ. 89) αλλά το Γορνίτσοβο (από το gornitsa (αγραπιδιά), Τούρνοβο (από το Turn = αγκάθι), Μπριάσκοβο (από το briask = φτελιά), Μέτσοβο (από το metsa = αρκούδα) κ.λ., όλα σλαβικά τοπωνύμια, «γενεάν δηλοί» η κατάληξή τους; Όχι βέβαια αλλά τον τόπο, που φυτρώνουν τα δένδρα αυτά ή που ζουν τα συγκεκριμένα ζώα. Πρέπει λοιπόν να συμπληρώσωμε τον καλόν Λαμπρίδη, πως όταν η κατάληξη –οβο συνάπτεται με κύρια ονόματα δηλώνει την πατριά όταν δε με προσηγορικά τον τόπο. Προσθέτων, πως και το γνωστό Κόσσοβο έχει μεταγλωττισθεί ελληνικά Κοσσυφοπέδιον τόπος δηλ. που ζουν πολλά κοτσύφια.

Ο δε Αραβαντινός, ο άλλος του διδύμου των επιφανέστερων ιεροφαντών της ηπειρωτικής λογιωσύνης, θεωρεί (Χρον. Β΄ σελ. 317), «παράγωγα της σλαβικής, καθώς γράφει, γλώσσας και τόπου σημαντικά τα έχοντα ρίζαν (;) χοβ κ.λ. άτινα διά το ευφωνότερον μετέβαλον οι Έλληνες εις Λιμπόχοβον» κ.λ., αντίθετα δηλ. από τον Λαμπρίδη αν και ελαφρώς αδιαφανή.

Οι καταλήξεις –ιτσα, -ελ, -τσκό, -ικ και –έτς είναι καταλήξεις υποκοριστικές «και πάσαι σλαβοβουλγαρικαί επειδή απαντώσι και εν Βουλγαρία» χρησιμοποιούνται δε στη ρίζα κυρίων ονομάτων ή και προσηγορικών για υποκορισμό τους σε σύγκριση με άλλα μεγαλύτερα (Γορίτσα, Σιομποτσέλ, Μπογοντσκό, Σενίκ, Λιασκοβέτς κ.λ.). Ο Stadmuller μάλιστα παρατηρεί ότι «τα τοπωνύμια σε –ίτσα εμφανίζονται ως πατρωνυμικά. Το επίθημα έχασε την αρχικήν πατρωνυμικήν σημασίαν του και χρησιμεύει γενικώς ως ένδειξις διά τοπωνύμια» και καταλήγει πως: «Τα αρχικά κτητικά επίθετα εις –οβος, -οβα, -οβον συχνότατα είναι σχηματισμός εις –οβον Γκρίμποβον και θηλ. εις –οβα Αράχοβα». Παρά ταύτα η κατάληξη –ιτσα χρησιμοποιείται και σήμερα στη γλώσσα μας σαν υποκοριστική επιτιθέμενη ή σε κύρια ή προσηγορικά θηλυκά πάντοτε (Καλλιοπίτσα, φοραδίτσα, ποδίτσα κ.λ.). Η κατάληξη –ιστα «εμφαίνει γενικώς τον τόπον όπου ευρίσκεται εν πράγμα ή πρόσωπον». Το Βάνιστα παράδειγμα, χωριό των Κούρεντων, ίσως σαν διαμονή του Ιβάν (Γιάννη) και η Γιάννιστα του Μαλακασίου σαν χωριό του Γιάννη. «Οι περισσότεροι εν τούτοις των τοπωνυμικών αυτών σχηματισμών παράγονται εκ πραγμάτων». Τσαρκοβίστα παράδειγμα, από το σλαβ. Tserkov = εκκλησία και Βράνιστα, διαμονή ή τόπος των κουρουνιών, από το σλαβ. Vrane = κουρούνα.

Και καταλήγει ο Stadmuller : «Η κατάληξις –ιστα ως τοπικού επιθήματος είναι εδώ πλήρως ικανοποιητική. Εις τας μακεδονοβουλγαρικάς διαλέκτους το –ιστα είναι απλώς πληθυντική κατάληξις». Σ’ άλλο σημείο της μελέτης του γράφει ο ίδιος: «Τα σλαβικά τοπωνύμια εις –ανη και –ιάνη είναι ως προς τον τύπον πληθυντικοί αριθμοί και φανερώνουν εθνικά ονόματα και ενδείξεις τάξεων. Έτσι, Κορύτιανη, εκ του σλαβ. Corito κοιλότης, σκάφη, κοιλάς, σημαίνει αρχικώς τους εν τη κοιλάδι ανθρώπους-Σέλιανη σλαβ. Seljavi οι χωρικοί, ΄΄ενδειξις κρατήσασα αρχήθεν διά γεωργικόν χωρίον». Αλλά και Τσέριανη από το σλαβ tser δέντρο (δρυς) και Καστάνιανη το ίδιο προφανώς σημαίνουν. Και καταλήγει για το θέμα μας ο ίδιος: «Στην μακεδονοσλαβική γλωσσική περιοχή απαντούν εξαιρετικώς συχνά τα τοπωνύμια εις –ιστα και –ανη ενώ στη ερβική περιοχή είναι σπανιώτατα. Εκ τούτου, καταλήγει, επιτρέπεται να συνάγωμεν το συμπέρασμα, ότι η γλώσσα του σλαβικού πληθυσμού της Ηπείρου ήταν η βουλγαρική.

Τέλος, η κατάληξη –ίνα «προσαρτάται, κατά τα γραφόμενα του Λαμπρίδη (Α΄ σελ. 9-10), σε προσηγορικά ονόματα προς δήλωσιν του τόπου ενεργείας ή προς σχηματισμόν ονομάτων κωμών ή πόλεων ιδρυθεισών υπό των εχόντων τα κύρια ονόματα ή ανηκουσών πως εις αυτήν οίον Κάνινα, Βέλινα, Γιάννινα. Και τα μεν κύρια της τάξεως ταύτης ονόματα εν Βουλγαρία είναι προπαροξύτονα τα δε προσηγορικά παροξύτονα. Εν Ηπείρω όμως η διάκρισις αύτη πάντοτε δεν τηρείται. Διότι αμφιβάλλομεν τα εν τη χώρα ταύτη απαντώντα ονόματα πόλεων και χωρίων Σαρακίνα, Μουκοβίνα, Βοστίνα, Μουζίνα κ.λ. είναι προσηγορικά».

Βλαχικές δε καταλήξεις, όσες στη διάρκεια της έρευνάς μου αυτής επεσήμανα στα ολίγα σχετικά χωριωνύμια της ίδιας προέλευσης και πάντα μέσα στην περιοχή μας που συνάπτονται συνήθως με ονόματα προσώπων σχετιζομένων με τα συγκεκριμένα χωριά ή και σχηματίζουσες ονόματα ανδρωνυμικά, είναι οι εις –λη καθώς Μεγγούλη, Πλάβαλη, Μπρόσγολη, οι εις –ός καθώς Φορτός, (το θεωρεί σλαβικό ο Λαμπρίδης, ό.π.), Βοτονός, Μοκός και οι εις –σα καθώς Μανουλιάσα και παραπέρα Βουλιάσα, Ρινιάσα κ.λ. αλλά και σλαβικές καταλήξεις καθώς η –ιανη χρησιμοποιούνται υπό τους Βλάχους στις ίδιες περιπτώσεις «προς σχηματισμόν πατριάς του υπό της ρίης δηλουμένου, καθώς γράφει ο Λαμπρίδης (Δ΄ σελ. 18), οίον Νεάτσιανη (Νεγάδες) Κωστάνιανη, Κουτσούφλινη κ.λ.» αλλά και «Κουρίτιανη/καρούτα, σκάφη, λέξις σλαβική μετά βλαχικής καταλήξεως» γράφει αλλού ο ίδιος (Δ΄ σελ. 14).

Από τις παραγωγικές, τέλος, καταλήξεις των αλβανικών χωριωνυμίων της περιοχής διακρίνουμε τρεις, καθαρά αλβανικές αυτές, την εις –ατ καθώς Πλικάτ, Κολονιάτ, Περάτ σημαίνουσες κυριότητα ή σχετιζόμενες με την περιοχή στην οποία αναφέρεται η ρίζα του ονόματος, παράδειγμα το χωριό Πλικάτ σημαίνει αυτό του Πλίκα πρώτου οικοστή ή κυρίου του (ο Αραβαντ. = Χρον. Β΄ σελ. 339- το θεωρεί αλβανικό μεν το ερμηνεύει όμως Λαγκαδιά), Κολονιάτ το ανήκον ή κατοικούμενο από επίμορτους καλλιεργητές (colonus particarius) ή αποίκους από την Κολόνια της Αλβανίας, και Περάτ τους κατοίκους προφανώς τους καταγομένους από το Περάτ χωριό Βηπειρωτικό πέρα από τον Αώο ορώμενο από την Μολυβδοσκέπαστη με ρίζα ελληνική κατοικούμενο από μωαμεθανούς και χριστιανούς, όπου οι τελευταίοι «ελληνιστί ομιλούσιν» (Λαμπρ. Ζ σελ. 29) και από τους οποίους κατάγονται ίσως οι του δικού μας. Την κατάληξη –εζα, καθώς Μέβγεζα, Λάλεζα υποκοριστική και την -ech =πληθυντική καθώς Κουκλέch που είναι το ίδιο το ελληνικό και χωριό της ίδιας περιοχήςΚουκουλιοί, Τόσκεch που θα πει οι Τόσκοι ή Βαρβεch οι καημένοι αναφερόμενο στους πρώτους  οικιστές του ή τέλος Τσερνέch με ρίζα σλαβική (tsern = μαύρος) αλλά και –άτσια κατάληξη πληθυντική κι αυτή καθώς Ρουσιάτσια, Μπουράτσια κ.λ. Αρκετά ακόμα χωριωνύμια της περιοχής με ρίζα αλβανική έχουν καταλήξεις σλαβικές τις σε –ιανα καθώς Δερβίζιανα, Σερζιανά, Λεσιανά σε –ανη καθώς Βάρφανη, Ρίζανη, Λάβδανη, Μέρζιανη κ.λ. σε –τσκα καθώς Κόντσκα, Πιροβίτσκα και το πλήθος των ομοιοκατάληκτων αλβανικών επιθέτων Πράτσκας, Ντέτσκας, Ράτσκας, Νότσκας κ.λ. και τέλος σε –ιστα γνωστότατη σλαβική τοπωνυμική κατάληξη συναπτόμενη με ρίζα τουρκοαλβανική καθώς Ντερβεντίστα χωριό ευρισκόμενο δίπλα σε ντερβένι που θα πει δημόσιος δρόμος.

Β΄ Ονόματα χωριών του Νομού Γιαννίνων

Δίνω στη συνέχεια τα ονόματα των χωριών του νομού Γιαννίνων, τα πρώτα και ιστορικά, κατά επαρχίες και κατά τάξη αλφαβητική:

Α. Επαρχία Κουρέντων

Αραχοβίτσα, Βαγενίτη, Βάνιστα, Βάρβεchi, Βαρυμπόμπη, Βατατάδες, Βελτσίστα, Βερνίκου, Βλαχάτανο, Βράβορη, Βροντισμένη, Γαρδίκι Μεγάλο, Γαρδίκι Μικρό, Γκαβρισιό, Γερομνήμη, Γκρίμπιανη, Γκρίμποβο, Γλύζιανη, Γουριάνιστα, Γραμμένο, Γρανιστοπούλα, Δελβινακόπουλο, Δολιανά, Δραγομή, Δραγοψά, Ζαγόριανη, Ζαγόρτσα, Ζάλογγο Άνω, Ζάλογγο Κάτω, Ζελίστα, Ζέλοβα, Ζευγάρι, Ζίτσα, Ζωριάνου, Καλοχώρι, Καρίτσα, Κοβίλιανη, Κοκκινόχωμα, Κόντσκα, Κοσόλιανη, Κουκουλιοί, Κούρεντα, Κουτρουλάδες, Κρετσούνιστα, Λαψίστα Άνω, Λαψίστα Κάτω, Λιγοψά, Λίθινο, Λιόκου, Μαζαράκι, Μαυρονόρος, Μόσιορη, Μοσπίνα, Μπέρκου, Μπισντούνι, Μπισντουνόπουλο, Μπουρντάρι, Μπουτζαρά, Μπράγια, Μπριάνιστα, Νεχώρι, Νεχωρόπουλο, Νησί, Ντίσπερη, Ντοβλά, Ντόμπρου.       

κι έχει ομορφιά και χάρη η ζωή και το παζάρι…όταν ξεκινά η μέρα με χαμόγελα!

κι όταν βλέπεις να έρχονται ξενιτεμένοι, όπως ο φίλος και γείτονας Μάκης Μουμούρης και η σύζυγός του…

πάντως είχε κόσμο το παζάρι και το χαρήκαμε…

 και  βέβαια χαρήκαμε το αντάμωμα των φίλων που δεν μας ξεχνάν κάθε Πέφτη…

κι ακόμη περισσότερο αν έρχοντ’ απο μακρυά, Γιάννενα, Γερμανία κλπ όπως ο Αντώνη Γκογκορώσης, Νίκος Έξαρχος…

Η Θεσπρωτία πλησιάζει το όριο των 40.000 κατοίκων.

Δεν είναι απλώς αριθμός. Είναι προειδοποίηση.

Το 2011 η Περιφερειακή Ενότητα Θεσπρωτίας είχε 43.587 κατοίκους. Το 2021 είχε 40.804. Την 1η Ιανουαρίου 2025, σύμφωνα με τα νεότερα εκτιμώμενα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, είχε υποχωρήσει στους 40.170.

Μέσα σε λιγότερο από δεκαπέντε χρόνια, χάθηκαν περίπου 3.400 άνθρωποι. Σχεδόν 8% του πληθυσμού.

Αυτό δεν είναι στατιστική. Είναι πολιτική ευθύνη.

Όταν ένας τόπος χάνει ανθρώπους, δεν χάνει μόνο πληθυσμό. Χάνει ρυθμό. Χάνει αγορά. Χάνει σχολεία. Χάνει γιατρούς. Χάνει οικογένειες. Χάνει την πίστη ότι το μέλλον μπορεί να κατοικήσει εκεί.

Γι’ αυτό το πραγματικό ερώτημα για τη Θεσπρωτία δεν είναι ποια έργα θα γίνουν.

Είναι ποιοι θα ζουν εδώ το 2035.

Πολλοί γνωρίζουμε παιδιά από κάθε γωνιά της Θεσπρωτίας με μεγάλα όνειρα. Παιδιά που αγαπούν τον τόπο τους, αλλά δυσκολεύονται να φανταστούν ότι η ζωή που ονειρεύονται μπορεί να χωρέσει εδώ.

Αυτό δεν είναι μομφή προς τα παιδιά. Ούτε προς τον τόπο.

Είναι ευθύνη δική μας.

Όταν τα παιδιά μας θεωρούν αυτονόητο ότι το μέλλον τους βρίσκεται αλλού, το πρόβλημα δεν είναι τα όνειρά τους. Είναι ότι εμείς δεν έχουμε μεγαλώσει αρκετά τον ορίζοντα της Θεσπρωτίας.

Το βλέπει κανείς στην Ηγουμενίτσα. Το βλέπει στους Φιλιάτες. Το βλέπει στην Παραμυθιά. Το βλέπει στις παράκτιες κοινότητες και στα χωριά της ενδοχώρας.

Υπάρχουν παιδιά. Υπάρχουν μεγαλύτεροι άνθρωποι. Υπάρχουν όσοι έχουν ήδη σταθεροποιηθεί επαγγελματικά.

Αλλά η κρίσιμη ηλικία – οι νέοι 18 έως 35 ετών – είναι λιγότερο ορατή απ’ όσο θα έπρεπε.

Και όταν λείπει αυτή η ηλικία, ένας τόπος δεν χάνει απλώς εργατικά χέρια. Χάνει κοινωνική πυκνότητα. Χάνει παρέες, συνεργασίες, ιδέες, δεσμούς, επιχειρήσεις, οικογένειες. Χάνει το αυτονόητο περιβάλλον μέσα στο οποίο ένας νέος άνθρωπος μπορεί να χτίσει ζωή.

Η νέα γενιά χρειάζεται νέα γενιά γύρω της.

Δεν μένει κανείς σε έναν τόπο μόνο επειδή υπάρχει μια θέση εργασίας. Μένει όταν έχει ανθρώπους της ηλικίας του. Όταν μπορεί να συναναστραφεί, να συνεργαστεί, να δημιουργήσει, να επιχειρήσει, να χτίσει δεσμούς και προοπτική.

Χρειάζεται δουλειά.

Αλλά χρειάζεται και ζωή.

Αυτό είναι το νέο στοίχημα της ελληνικής περιφέρειας.

Οι περιοχές δεν ανταγωνίζονται πλέον μόνο για έργα. Ανταγωνίζονται για ανθρώπους: οικογένειες, γιατρούς, εκπαιδευτικούς, επαγγελματίες, επιχειρηματίες, νέους που έφυγαν και μπορούν να επιστρέψουν.

Η Θεσπρωτία δεν είναι εξαίρεση. Είναι προειδοποίηση.

Όποιος τόπος δεν κρατά ανθρώπους, αργά ή γρήγορα χάνει και τη δύναμη να διεκδικεί.

Και εδώ υπάρχει ένα τραύμα που δεν πρέπει να κρύβεται.

Η Θεσπρωτία έχασε την τριτοβάθμια παρουσία της στην Ηγουμενίτσα.

Δεν ήταν απλώς εκπαιδευτική απώλεια. Ήταν απώλεια φοιτητών, καθημερινής κίνησης, νεανικής ηλικίας, επιστημονικής παρουσίας, πολιτιστικής ενέργειας, τοπικής οικονομίας και προοπτικής.

Ένας τόπος που χάνει την τριτοβάθμια εκπαίδευση χάνει έναν από τους φυσικούς μηχανισμούς με τους οποίους ανανεώνει την κοινωνία του.

Άρα το ζητούμενο δεν είναι να κάνουμε μνημόσυνο στο παρελθόν.

Είναι να οργανώσουμε την επιστροφή.

Η Ευρώπη το έχει ήδη αναγνωρίσει. Μιλά για περιοχές που κινδυνεύουν να εγκλωβιστούν σε παγίδα απώλειας ανθρώπινου δυναμικού: τόπους που χάνουν νέους, επαγγελματίες, δεξιότητες, κοινωνική και οικονομική ενέργεια.

Η Ελλάδα έχει επίσης ανοίξει τη συζήτηση με ορίζοντα το 2035. Υπάρχει εθνικό σχέδιο για το δημογραφικό. Υπάρχουν 50 Τοπικά Σχέδια Ανάπτυξης, ένα για κάθε Περιφερειακή Ενότητα. Υπάρχει διαδικασία. Υπάρχει πλαίσιο. Υπάρχει παράθυρο.

Αλλά το παράθυρο δεν μένει ανοιχτό για πάντα.

Τα Τοπικά Σχέδια Ανάπτυξης δεν είναι απλώς διοικητική διαδικασία. Είναι η στιγμή όπου κάθε τόπος πρέπει να πει τι θέλει να γίνει την επόμενη δεκαετία.

Η Θεσπρωτία δεν έχει την πολυτέλεια να πάει σε αυτή τη διαδικασία με γενικόλογες ευχές.

Πρέπει να πάει με σχέδιο.

Με αίτημα χρηματοδότησης.
Με εθνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους.
Με δείκτες.
Με χρονοδιάγραμμα.
Με πολιτικό βάρος.

Το ζήτημα δεν είναι να γραφτούν έργα σε έναν πίνακα. Το ζήτημα είναι να χρηματοδοτηθεί ένα σχέδιο που κρατά ανθρώπους.

Στέγη.
Τριτοβάθμια παρουσία.
Υγεία.
Σχολεία.
Επιστροφή νέων.
Λιμάνι με τοπική αξία.
Τουρισμός δώδεκα μηνών.
Πολιτισμός και δημόσια ζωή.

Αν η Θεσπρωτία δεν διεκδικήσει τώρα το δικό της σχέδιο, θα βρεθεί να παρακολουθεί άλλη μια ευκαιρία να περνάει μπροστά της.

Και αυτή τη φορά, το κόστος δεν θα είναι απλώς χαμένα έργα.

Θα είναι χαμένοι άνθρωποι.

Αυτό είναι το Σχέδιο Θεσπρωτία 2035.

Όχι ευχολόγιο.

Πρόγραμμα.

Πρώτον: εκπαιδευτικός και ερευνητικός κόμβος στην Ηγουμενίτσα.

Όχι άλλη τριτοβάθμια απουσία ως φυσιολογική κατάσταση. Οι εγκαταστάσεις της Ηγουμενίτσας πρέπει να αποκτήσουν ζωντανό ρόλο: θερινά σχολεία, Erasmus, προγράμματα γαλάζιας οικονομίας, υδατοκαλλιέργειες, παράκτιο περιβάλλον, τουρισμό, πολιτισμό, διά βίου μάθηση, συνέδρια, εκπαιδευτικές δράσεις.

Φυσική παρουσία.

Νέοι άνθρωποι.

Φοιτητές. Ερευνητές. Κίνηση. Ζωή.

Δεύτερον: πρόγραμμα στέγης για όσους θέλουμε να κρατήσουμε και να φέρουμε.

Δεν υπάρχει επιστροφή χωρίς σπίτι.

Στο Τοπικό Σχέδιο Ανάπτυξης Θεσπρωτίας 2035 πρέπει να ενταχθεί ειδικό στεγαστικό πρόγραμμα, με εθνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους: άδεια δημόσια και δημοτικά κτίρια, κλειστές κατοικίες, ανακαίνιση, χαμηλό ενοίκιο, κίνητρο μόνιμης εγκατάστασης για γιατρούς, εκπαιδευτικούς, νέους επαγγελματίες και οικογένειες.

Τρίτον: πακέτο επιστροφής νέων επαγγελματιών.

Μικρές επιχορηγήσεις εγκατάστασης. Φορολογικά και ασφαλιστικά κίνητρα για τα πρώτα χρόνια. Χώροι κοινής εργασίας σε Ηγουμενίτσα, Φιλιάτες και Παραμυθιά. Σύνδεση με logistics, αγροδιατροφή, υγεία, τουρισμό, ψηφιακή εργασία και γαλάζια οικονομία.

Αν θέλουμε νέους να επιστρέψουν, πρέπει να τους δώσουμε λόγο, χώρο και ορίζοντα.

Τέταρτον: υγεία ως όρος παραμονής.

Το Νοσοκομείο Φιλιατών και η πρωτοβάθμια φροντίδα δεν είναι απλώς υπηρεσίες. Είναι προϋπόθεση για να μείνουν οικογένειες και ηλικιωμένοι.

Χρειάζονται κίνητρα μόνιμης εγκατάστασης γιατρών, στήριξη στέγης, κάλυψη απομακρυσμένων κοινοτήτων και δημόσιοι δείκτες επάρκειας.

Η υγεία δεν είναι απλώς κοινωνική πολιτική.

Είναι προϋπόθεση παραμονής.

Πέμπτον: σχολεία ως δείκτης ζωής.

Δεν μετράμε μόνο πόσα έργα προχωρούν. Μετράμε πόσα παιδιά γράφονται κάθε χρόνο. Πόσες τάξεις κρατιούνται. Ποιες περιοχές κινδυνεύουν να αδειάσουν.

Όταν ένα σχολείο δυσκολεύεται να μείνει ανοιχτό, δεν χάνεται απλώς μια εκπαιδευτική μονάδα.

Χάνεται εμπιστοσύνη στο μέλλον.

Έκτον: λιμάνι και τουρισμός με τοπική αξία.

Το λιμάνι της Ηγουμενίτσας δεν μπορεί να είναι μόνο πύλη διέλευσης.

Η διέλευση πρέπει να γίνει εγκατάσταση.

Η κίνηση πρέπει να γίνει αξία.

Το λιμάνι πρέπει να αφήνει δουλειές, υπηρεσίες, logistics, επιχειρηματικότητα και προοπτική για νέους ανθρώπους.

Η τουριστική κίνηση δεν αρκεί να είναι εποχική. Πρέπει να γίνει ζωή δώδεκα μηνών: εισόδημα, υπηρεσίες, προϊόντα, μικρές επιχειρήσεις, εργασία, πολιτισμός.

Δεν αρκεί να περνούν άνθρωποι από τη Θεσπρωτία.

Πρέπει να μένουν άνθρωποι στη Θεσπρωτία.

Έβδομον: δημόσια ζωή και κοινωνική πυκνότητα.

Για να μείνουν οι νέοι, δεν αρκεί μόνο η οικονομία. Χρειάζεται δημόσια ζωή. Χώροι συνάντησης. Πολιτισμός. Αθλητισμός. Γνώση. Σύλλογοι. Εμπειρίες. Συλλογική ταυτότητα.

Η εστίαση και η καθημερινή κοινωνικότητα έχουν τη σημασία τους. Αλλά δεν μπορούν να είναι ολόκληρος ο ορίζοντας μιας νέας γενιάς.

Όχι μόνο εισόδημα.

Ταυτότητα.

Όλα αυτά – εκπαίδευση, εργασία, υγεία, σχολείο, λιμάνι, τουρισμός, πολιτισμός – δεν είναι ξεχωριστά κεφάλαια.

Είναι οι προϋποθέσεις για να μπορεί ένας νέος άνθρωπος να πει: μένω.

Από εδώ και πέρα, η παρατήρηση δεν αρκεί.

Η Θεσπρωτία δεν μπορεί να πλησιάζει το όριο των 40.000 κατοίκων και να μένει σε λογικές που απλώς παρακολουθούν τη φθορά.

Η επόμενη δεκαετία δεν θα συγχωρήσει την αδράνεια.

Το ερώτημα είναι καθαρό:

Θα συνεχίσουμε να επενδύουμε την ελπίδα μας στην απλή διαχείριση της φθοράς;

Ή θα οργανώσουμε μια νέα δυναμική ώθηση για να κρατήσουμε ανθρώπους, ζωή και προοπτική στον τόπο;

Αυτό δεν είναι ζήτημα αντιπαράθεσης.

Είναι ζήτημα ευθύνης.

Η Θεσπρωτία δεν κινδυνεύει επειδή δεν έχει δυνατότητες. Κινδυνεύει επειδή μπορεί να χάσει την κρίσιμη μάζα ανθρώπων που χρειάζεται για να τις αξιοποιήσει.

Αν χαθεί αυτή η δεκαετία, δεν θα χαθεί απλώς χρόνος.

Θα χαθούν άνθρωποι από τον τόπο.

Θα χαθούν νέες οικογένειες. Θα χαθούν επαγγελματίες που δεν θα επιστρέψουν. Θα χαθούν παιδιά που θα μάθουν από νωρίς ότι το μέλλον τους βρίσκεται αλλού. Θα χαθεί η ευκαιρία να μετατρέψουμε τα πλεονεκτήματα της Θεσπρωτίας σε πραγματική ζωή.

Η συζήτηση αυτή δεν είναι εναντίον κανενός.

Είναι εναντίον της αδράνειας.

Όσα έγιναν έχουν τη σημασία τους. Αλλά η επόμενη δεκαετία δεν θα κερδηθεί με τις συνήθειες της προηγούμενης.

Οι περιοχές που θα αντέξουν δεν θα είναι απλώς εκείνες που θα εξασφαλίσουν έργα.

Θα είναι εκείνες που θα κρατήσουν ανθρώπους.

Η Θεσπρωτία δεν ζητά λύπηση.

Έχει πλεονεκτήματα. Έχει ανθρώπους. Έχει θέση, ταυτότητα και δυνατότητες.

Αυτό που χρειάζεται είναι να αποφασίσει αν θα συνεχίσει να διαχειρίζεται τη συρρίκνωση ή αν θα οργανώσει την ανατροπή της.

Με αυτοπεποίθηση. Όχι με μιζέρια.

Με σχέδιο. Όχι με αποσπασματικές κινήσεις.

Με στόχους. Όχι με ευχολόγια.

Με ανθρώπους στο κέντρο. Με δείκτες ζωής, όχι μόνο με πίνακες έργων.

Κάθε τόπος έχει μια στιγμή που πρέπει να αποφασίσει αν θα συνεχίσει όπως πριν ή αν θα αλλάξει πορεία.

Για τη Θεσπρωτία, αυτή η στιγμή είναι τώρα.

Γιατί το μέλλον ενός τόπου δεν μετριέται μόνο σε ό,τι χτίζεται.

Μετριέται σε όσους μένουν, σε όσους επιστρέφουν, σε όσους δημιουργούν, σε όσους αποφασίζουν ότι το μέλλον τους μπορεί να κατοικήσει εδώ.

Αυτό είναι το πραγματικό ερώτημα της Θεσπρωτίας για το 2035.

Και η απάντηση δεν μπορεί να περιμένει.

ΣωτήρηςΓιάκης

Το όριο των 40.000

Ή θα οργανώσουμε την επιστροφή, ή θα συνηθίσουμε την απουσία.

Η Θεσπρωτία πλησιάζει το όριο των 40.000 κατοίκων.

Δεν είναι απλώς αριθμός. Είναι προειδοποίηση.

Το 2011 η Περιφερειακή Ενότητα Θεσπρωτίας είχε 43.587 κατοίκους. Το 2021 είχε 40.804. Την 1η Ιανουαρίου 2025, σύμφωνα με τα νεότερα εκτιμώμενα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, είχε υποχωρήσει στους 40.170.

Μέσα σε λιγότερο από δεκαπέντε χρόνια, χάθηκαν περίπου 3.400 άνθρωποι. Σχεδόν 8% του πληθυσμού.

Αυτό δεν είναι στατιστική. Είναι πολιτική ευθύνη.

Όταν ένας τόπος χάνει ανθρώπους, δεν χάνει μόνο πληθυσμό. Χάνει ρυθμό. Χάνει αγορά. Χάνει σχολεία. Χάνει γιατρούς. Χάνει οικογένειες. Χάνει την πίστη ότι το μέλλον μπορεί να κατοικήσει εκεί.

Γι’ αυτό το πραγματικό ερώτημα για τη Θεσπρωτία δεν είναι ποια έργα θα γίνουν.

Είναι ποιοι θα ζουν εδώ το 2035.

Πολλοί γνωρίζουμε παιδιά από κάθε γωνιά της Θεσπρωτίας με μεγάλα όνειρα. Παιδιά που αγαπούν τον τόπο τους, αλλά δυσκολεύονται να φανταστούν ότι η ζωή που ονειρεύονται μπορεί να χωρέσει εδώ.

Αυτό δεν είναι μομφή προς τα παιδιά. Ούτε προς τον τόπο.

Είναι ευθύνη δική μας.

Όταν τα παιδιά μας θεωρούν αυτονόητο ότι το μέλλον τους βρίσκεται αλλού, το πρόβλημα δεν είναι τα όνειρά τους. Είναι ότι εμείς δεν έχουμε μεγαλώσει αρκετά τον ορίζοντα της Θεσπρωτίας.

Το βλέπει κανείς στην Ηγουμενίτσα. Το βλέπει στους Φιλιάτες. Το βλέπει στην Παραμυθιά. Το βλέπει στις παράκτιες κοινότητες και στα χωριά της ενδοχώρας.

Υπάρχουν παιδιά. Υπάρχουν μεγαλύτεροι άνθρωποι. Υπάρχουν όσοι έχουν ήδη σταθεροποιηθεί επαγγελματικά.

Αλλά η κρίσιμη ηλικία – οι νέοι 18 έως 35 ετών – είναι λιγότερο ορατή απ’ όσο θα έπρεπε.

Και όταν λείπει αυτή η ηλικία, ένας τόπος δεν χάνει απλώς εργατικά χέρια. Χάνει κοινωνική πυκνότητα. Χάνει παρέες, συνεργασίες, ιδέες, δεσμούς, επιχειρήσεις, οικογένειες. Χάνει το αυτονόητο περιβάλλον μέσα στο οποίο ένας νέος άνθρωπος μπορεί να χτίσει ζωή.

Η νέα γενιά χρειάζεται νέα γενιά γύρω της.

Δεν μένει κανείς σε έναν τόπο μόνο επειδή υπάρχει μια θέση εργασίας. Μένει όταν έχει ανθρώπους της ηλικίας του. Όταν μπορεί να συναναστραφεί, να συνεργαστεί, να δημιουργήσει, να επιχειρήσει, να χτίσει δεσμούς και προοπτική.

Χρειάζεται δουλειά.

Αλλά χρειάζεται και ζωή.

Αυτό είναι το νέο στοίχημα της ελληνικής περιφέρειας.

Οι περιοχές δεν ανταγωνίζονται πλέον μόνο για έργα. Ανταγωνίζονται για ανθρώπους: οικογένειες, γιατρούς, εκπαιδευτικούς, επαγγελματίες, επιχειρηματίες, νέους που έφυγαν και μπορούν να επιστρέψουν.

Η Θεσπρωτία δεν είναι εξαίρεση. Είναι προειδοποίηση.

Όποιος τόπος δεν κρατά ανθρώπους, αργά ή γρήγορα χάνει και τη δύναμη να διεκδικεί.

Και εδώ υπάρχει ένα τραύμα που δεν πρέπει να κρύβεται.

Η Θεσπρωτία έχασε την τριτοβάθμια παρουσία της στην Ηγουμενίτσα.

Δεν ήταν απλώς εκπαιδευτική απώλεια. Ήταν απώλεια φοιτητών, καθημερινής κίνησης, νεανικής ηλικίας, επιστημονικής παρουσίας, πολιτιστικής ενέργειας, τοπικής οικονομίας και προοπτικής.

Ένας τόπος που χάνει την τριτοβάθμια εκπαίδευση χάνει έναν από τους φυσικούς μηχανισμούς με τους οποίους ανανεώνει την κοινωνία του.

Άρα το ζητούμενο δεν είναι να κάνουμε μνημόσυνο στο παρελθόν.

Είναι να οργανώσουμε την επιστροφή.

Η Ευρώπη το έχει ήδη αναγνωρίσει. Μιλά για περιοχές που κινδυνεύουν να εγκλωβιστούν σε παγίδα απώλειας ανθρώπινου δυναμικού: τόπους που χάνουν νέους, επαγγελματίες, δεξιότητες, κοινωνική και οικονομική ενέργεια.

Η Ελλάδα έχει επίσης ανοίξει τη συζήτηση με ορίζοντα το 2035. Υπάρχει εθνικό σχέδιο για το δημογραφικό. Υπάρχουν 50 Τοπικά Σχέδια Ανάπτυξης, ένα για κάθε Περιφερειακή Ενότητα. Υπάρχει διαδικασία. Υπάρχει πλαίσιο. Υπάρχει παράθυρο.

Αλλά το παράθυρο δεν μένει ανοιχτό για πάντα.

Τα Τοπικά Σχέδια Ανάπτυξης δεν είναι απλώς διοικητική διαδικασία. Είναι η στιγμή όπου κάθε τόπος πρέπει να πει τι θέλει να γίνει την επόμενη δεκαετία.

Η Θεσπρωτία δεν έχει την πολυτέλεια να πάει σε αυτή τη διαδικασία με γενικόλογες ευχές.

Πρέπει να πάει με σχέδιο.

Με αίτημα χρηματοδότησης.
Με εθνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους.
Με δείκτες.
Με χρονοδιάγραμμα.
Με πολιτικό βάρος.

Το ζήτημα δεν είναι να γραφτούν έργα σε έναν πίνακα. Το ζήτημα είναι να χρηματοδοτηθεί ένα σχέδιο που κρατά ανθρώπους.

Στέγη.
Τριτοβάθμια παρουσία.
Υγεία.
Σχολεία.
Επιστροφή νέων.
Λιμάνι με τοπική αξία.
Τουρισμός δώδεκα μηνών.
Πολιτισμός και δημόσια ζωή.

Αν η Θεσπρωτία δεν διεκδικήσει τώρα το δικό της σχέδιο, θα βρεθεί να παρακολουθεί άλλη μια ευκαιρία να περνάει μπροστά της.

Και αυτή τη φορά, το κόστος δεν θα είναι απλώς χαμένα έργα.

Θα είναι χαμένοι άνθρωποι.

Αυτό είναι το Σχέδιο Θεσπρωτία 2035.

Όχι ευχολόγιο.

Πρόγραμμα.

Πρώτον: εκπαιδευτικός και ερευνητικός κόμβος στην Ηγουμενίτσα.

Όχι άλλη τριτοβάθμια απουσία ως φυσιολογική κατάσταση. Οι εγκαταστάσεις της Ηγουμενίτσας πρέπει να αποκτήσουν ζωντανό ρόλο: θερινά σχολεία, Erasmus, προγράμματα γαλάζιας οικονομίας, υδατοκαλλιέργειες, παράκτιο περιβάλλον, τουρισμό, πολιτισμό, διά βίου μάθηση, συνέδρια, εκπαιδευτικές δράσεις.

Φυσική παρουσία.

Νέοι άνθρωποι.

Φοιτητές. Ερευνητές. Κίνηση. Ζωή.

Δεύτερον: πρόγραμμα στέγης για όσους θέλουμε να κρατήσουμε και να φέρουμε.

Δεν υπάρχει επιστροφή χωρίς σπίτι.

Στο Τοπικό Σχέδιο Ανάπτυξης Θεσπρωτίας 2035 πρέπει να ενταχθεί ειδικό στεγαστικό πρόγραμμα, με εθνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους: άδεια δημόσια και δημοτικά κτίρια, κλειστές κατοικίες, ανακαίνιση, χαμηλό ενοίκιο, κίνητρο μόνιμης εγκατάστασης για γιατρούς, εκπαιδευτικούς, νέους επαγγελματίες και οικογένειες.

Τρίτον: πακέτο επιστροφής νέων επαγγελματιών.

Μικρές επιχορηγήσεις εγκατάστασης. Φορολογικά και ασφαλιστικά κίνητρα για τα πρώτα χρόνια. Χώροι κοινής εργασίας σε Ηγουμενίτσα, Φιλιάτες και Παραμυθιά. Σύνδεση με logistics, αγροδιατροφή, υγεία, τουρισμό, ψηφιακή εργασία και γαλάζια οικονομία.

Αν θέλουμε νέους να επιστρέψουν, πρέπει να τους δώσουμε λόγο, χώρο και ορίζοντα.

Τέταρτον: υγεία ως όρος παραμονής.

Το Νοσοκομείο Φιλιατών και η πρωτοβάθμια φροντίδα δεν είναι απλώς υπηρεσίες. Είναι προϋπόθεση για να μείνουν οικογένειες και ηλικιωμένοι.

Χρειάζονται κίνητρα μόνιμης εγκατάστασης γιατρών, στήριξη στέγης, κάλυψη απομακρυσμένων κοινοτήτων και δημόσιοι δείκτες επάρκειας.

Η υγεία δεν είναι απλώς κοινωνική πολιτική.

Είναι προϋπόθεση παραμονής.

Πέμπτον: σχολεία ως δείκτης ζωής.

Δεν μετράμε μόνο πόσα έργα προχωρούν. Μετράμε πόσα παιδιά γράφονται κάθε χρόνο. Πόσες τάξεις κρατιούνται. Ποιες περιοχές κινδυνεύουν να αδειάσουν.

Όταν ένα σχολείο δυσκολεύεται να μείνει ανοιχτό, δεν χάνεται απλώς μια εκπαιδευτική μονάδα.

Χάνεται εμπιστοσύνη στο μέλλον.

Έκτον: λιμάνι και τουρισμός με τοπική αξία.

Το λιμάνι της Ηγουμενίτσας δεν μπορεί να είναι μόνο πύλη διέλευσης.

Η διέλευση πρέπει να γίνει εγκατάσταση.

Η κίνηση πρέπει να γίνει αξία.

Το λιμάνι πρέπει να αφήνει δουλειές, υπηρεσίες, logistics, επιχειρηματικότητα και προοπτική για νέους ανθρώπους.

Η τουριστική κίνηση δεν αρκεί να είναι εποχική. Πρέπει να γίνει ζωή δώδεκα μηνών: εισόδημα, υπηρεσίες, προϊόντα, μικρές επιχειρήσεις, εργασία, πολιτισμός.

Δεν αρκεί να περνούν άνθρωποι από τη Θεσπρωτία.

Πρέπει να μένουν άνθρωποι στη Θεσπρωτία.

Έβδομον: δημόσια ζωή και κοινωνική πυκνότητα.

Για να μείνουν οι νέοι, δεν αρκεί μόνο η οικονομία. Χρειάζεται δημόσια ζωή. Χώροι συνάντησης. Πολιτισμός. Αθλητισμός. Γνώση. Σύλλογοι. Εμπειρίες. Συλλογική ταυτότητα.

Η εστίαση και η καθημερινή κοινωνικότητα έχουν τη σημασία τους. Αλλά δεν μπορούν να είναι ολόκληρος ο ορίζοντας μιας νέας γενιάς.

Όχι μόνο εισόδημα.

Ταυτότητα.

Όλα αυτά – εκπαίδευση, εργασία, υγεία, σχολείο, λιμάνι, τουρισμός, πολιτισμός – δεν είναι ξεχωριστά κεφάλαια.

Είναι οι προϋποθέσεις για να μπορεί ένας νέος άνθρωπος να πει: μένω.

Από εδώ και πέρα, η παρατήρηση δεν αρκεί.

Η Θεσπρωτία δεν μπορεί να πλησιάζει το όριο των 40.000 κατοίκων και να μένει σε λογικές που απλώς παρακολουθούν τη φθορά.

Η επόμενη δεκαετία δεν θα συγχωρήσει την αδράνεια.

Το ερώτημα είναι καθαρό:

Θα συνεχίσουμε να επενδύουμε την ελπίδα μας στην απλή διαχείριση της φθοράς;

Ή θα οργανώσουμε μια νέα δυναμική ώθηση για να κρατήσουμε ανθρώπους, ζωή και προοπτική στον τόπο;

Αυτό δεν είναι ζήτημα αντιπαράθεσης.

Είναι ζήτημα ευθύνης.

Η Θεσπρωτία δεν κινδυνεύει επειδή δεν έχει δυνατότητες. Κινδυνεύει επειδή μπορεί να χάσει την κρίσιμη μάζα ανθρώπων που χρειάζεται για να τις αξιοποιήσει.

Αν χαθεί αυτή η δεκαετία, δεν θα χαθεί απλώς χρόνος.

Θα χαθούν άνθρωποι από τον τόπο.

Θα χαθούν νέες οικογένειες. Θα χαθούν επαγγελματίες που δεν θα επιστρέψουν. Θα χαθούν παιδιά που θα μάθουν από νωρίς ότι το μέλλον τους βρίσκεται αλλού. Θα χαθεί η ευκαιρία να μετατρέψουμε τα πλεονεκτήματα της Θεσπρωτίας σε πραγματική ζωή.

Η συζήτηση αυτή δεν είναι εναντίον κανενός.

Είναι εναντίον της αδράνειας.

Όσα έγιναν έχουν τη σημασία τους. Αλλά η επόμενη δεκαετία δεν θα κερδηθεί με τις συνήθειες της προηγούμενης.

Οι περιοχές που θα αντέξουν δεν θα είναι απλώς εκείνες που θα εξασφαλίσουν έργα.

Θα είναι εκείνες που θα κρατήσουν ανθρώπους.

Η Θεσπρωτία δεν ζητά λύπηση.

Έχει πλεονεκτήματα. Έχει ανθρώπους. Έχει θέση, ταυτότητα και δυνατότητες.

Αυτό που χρειάζεται είναι να αποφασίσει αν θα συνεχίσει να διαχειρίζεται τη συρρίκνωση ή αν θα οργανώσει την ανατροπή της.

Με αυτοπεποίθηση. Όχι με μιζέρια.

Με σχέδιο. Όχι με αποσπασματικές κινήσεις.

Με στόχους. Όχι με ευχολόγια.

Με ανθρώπους στο κέντρο. Με δείκτες ζωής, όχι μόνο με πίνακες έργων.

Κάθε τόπος έχει μια στιγμή που πρέπει να αποφασίσει αν θα συνεχίσει όπως πριν ή αν θα αλλάξει πορεία.

Για τη Θεσπρωτία, αυτή η στιγμή είναι τώρα.

Γιατί το μέλλον ενός τόπου δεν μετριέται μόνο σε ό,τι χτίζεται.

Μετριέται σε όσους μένουν, σε όσους επιστρέφουν, σε όσους δημιουργούν, σε όσους αποφασίζουν ότι το μέλλον τους μπορεί να κατοικήσει εδώ.

Αυτό είναι το πραγματικό ερώτημα της Θεσπρωτίας για το 2035.

Και η απάντηση δεν μπορεί να περιμένει.

ΣωτήρηςΓιάκης

Τα ορεινά χωριά πλέον δεν υπάρχουν, αλλά και αυτά της παραλιακής ζώνης χάνουν κόσμο.

Με αυτόν τον ρυθμό σε ελάχιστα χρόνια θα είναι ακατοίκητη περιοχή, αλλά καθαρή… από ανεμογεννήτριες!

https://www.epiruspost.gr/igoumenitsa-fashion-week-2026-i-poli-metamorfonetai-se-mia-meg

https://www.epiruspost.gr/apo-ti-sardela-amvrakikoy-mechri-to-gal

https://www.epiruspost.gr/fotia-sta-prostima-pano-apo-6-000-eyro-gi

https://www.epiruspost.gr/otan-i-katastrofi-ton-agroton-vaftize