ΟΑχμέτ Βασίφ Εφέντι έφτασε στην Ισπανία το καλοκαίρι του 1787 ως ο πρώτος πρεσβευτής του Σουλτάνου. Ήρθε να κλείσει συμμαχία και έφυγε γράφοντας κυρίως για τελετές, πρωτόκολλα και δώρα. Δεν χρειαζόταν να γράψει περισσότερα.
Τέσσερα χρόνια πριν φτάσει, ο Κάρολος Γ΄ είχε εκδώσει βασιλικό διάταγμα για να πείσει τους υπηκόους του ότι ο σιδεράς, ο ράφτης και ο τσαγκάρης ασκούν έντιμα επαγγέλματα και δεν ατιμάζουν την οικογένειά τους. Όταν ένα κράτος χρειάζεται νόμο για να πει ότι η δουλειά δεν είναι ντροπή, η διάγνωση έχει ήδη γραφτεί.
Η Ισπανία του 1787 κυβερνούσε ακόμη από το Μεξικό ως τις Φιλιππίνες. Το ασήμι της Αμερικής την μία μέρα έμπαινε στο Κάδιθ και την άλλη έβγαινε για τα εργαστήρια της Αγγλίας και της Ολλανδίας. Η γη ήταν «κλειδωμένη» σε ευγενείς και μοναστήρια που δεν την καλλιεργούσαν. Η αστική τάξη ήταν τόσο αδύναμη που δεν μπορούσε να σηκώσει ούτε τη δική της σημαία. Πλούτος χωρίς παραγωγή ίσον πληθωρισμός με στέμμα. Όπως σήμερα, πλούτος χάρη στα προγράμματα ποσοτικής χαλάρωσης ίσον πληθωρισμός χωρίς στέμμα.
Αυτό που ο Βασίφ δεν πρόλαβε να δει είναι η συνέχεια. Και η συνέχεια είναι το ενδιαφέρον.
Η Ισπανία δεν κατέρρευσε σε μια νύχτα στη ναυμαχία του Τραφάλγκαρ. Σπαρταρούσε για έναν αιώνα. Πραξικοπήματα στρατηγών σχεδόν κάθε δεκαετία. Καρλιστές που ήθελαν πίσω τον Θεό, τον βασιλιά και τα παλιά προνόμια. Ριζοσπάστες που ήθελαν να γκρεμίσουν τα πάντα. Τρεις καρλιστικοί πόλεμοι τον 19ο αιώνα και ένας εμφύλιος, ο χειρότερος, τον 20ό. Ο καθένας υποσχόταν σωτηρία. Κανένας δεν έφτιαξε ένα εργοστάσιο.
Αυτό ακριβώς βλέπουμε σήμερα στη Δύση.
Η κοινωνία που ζει από ενοίκια, δανεικά και τυπωμένο χρήμα δεν χρειάζεται να διαβάσει τον Σπέγγλερ για να καταλάβει ότι κάτι πάει στραβά. Το νιώθει στο στομάχι. Όταν ο μισθός δεν φτάνει για ενοίκιο. Όταν το εργοστάσιο της πόλης έγινε πάρκινγκ ή all day bar. Όταν το παιδί σπουδάζει δέκα χρόνια κάτι άχρηστο, τελικά για να σερβίρει φρέντο σε τουρίστες. Δεν ξέρει να το εξηγήσει. Ξέρει μόνο ότι το πλοίο μπάζει νερά.
Και κάνει αυτό που κάνει κάθε οργανισμός που φοβάται. Σπασμωδικές κινήσεις.
Η ακροδεξιά πουλά νοσταλγία. Πίσω στο έθνος, στα σύνορα, στη δεκαετία του ‘60. Οι σημερινοί Καρλιστές. Δεν εξηγούν ποιος θα δουλέψει στη βιομηχανία, αφού τα παιδιά των ψηφοφόρων τους δεν πατάνε το πόδι τους σε εργοστάσιο.
Η ακροαριστερά πουλά αναδιανομή. Να μοιραστεί ο πλούτος, να φορολογηθούν οι πλούσιοι, να κρατικοποιηθεί ό,τι κινείται. Δεν εξηγούν τι ακριβώς θα μοιραστεί, όταν ο πλούτος παράγεται πλέον στη Σενζέν και όχι το Παρίσι ή τη Στουτγκάρδη.
Η μία πλευρά θέλει να κλειδώσει την πόρτα. Η άλλη θέλει να μοιράσει τα έπιπλα. Καμία δεν προτείνει να χτίσουμε σπίτι.
Τα λένε «αντισυστημικά». Λάθος. Είναι τα πιο συστημικά κόμματα που υπάρχουν. Υπόσχονται και τα δύο ότι η κατανάλωση χωρίς παραγωγή μπορεί να συνεχιστεί, αρκεί να αλλάξει ο διαχειριστής. Το ασήμι θα συνεχίσει να έρχεται, απλώς θα πηγαίνει σε άλλες τσέπες.
Σήμερα το ασήμι της Λ. Αμερικής είναι οι τιμές των μετοχών και των ακινήτων.
Και η Ελλάδα; Πρωτοπόροι. Δοκιμάσαμε τη συνταγή του χρέους πριν γίνει μόδα στην Ευρώπη. Το 2015 ψηφίσαμε ριζοσπάστες και κλείσαμε τις τράπεζες. Στη Βουλή κάθονταν κλόουν κάθε απόχρωσης. Το εργοστάσιο δεν το χτίσαμε ποτέ. Το νοικιάσαμε σε Airbnb.
Οι επιστολές του Βασίφ με τα συμπτώματα της παρακμής και τη διάγνωσή του δεν βοήθησαν τον Σουλτάνο η αυτοκρατορία του οποίου παρουσίαζε τα ίδια συμπτώματα.
Τριάντα τέσσερα χρόνια μετά την πρεσβεία του, η Ελλάδα ξεσηκωνόταν. Διακόσια χρόνια αργότερα, κρατάμε κι εμείς κλειστές σακούλες με ξένο χρυσάφι, ευρωπαϊκά κονδύλια, τουριστικά έσοδα, δανεικά, και ψάχνουμε σωτήρες στα άκρα.
Κανείς δεν μπορεί να πει ότι δεν προειδοποιηθήκαμε. Μπορούμε μόνο να πούμε ότι ψηφίσαμε όπως θέλαμε. Κατά βούληση και ελευθερία.
* Οι Καρλιστικοί Πόλεμοι ήταν τρεις εμφύλιες συγκρούσεις στην Ισπανία, τις περιόδους 1833–1840, 1846–1849 και 1872–1876. Αφορμή αποτέλεσε η διαδοχή του Φερδινάνδου Ζ΄: ο αδελφός του, Δον Κάρλος, αμφισβήτησε το δικαίωμα της κόρης του, Ισαβέλλας Β΄, στον θρόνο. Πίσω από τη δυναστική διαμάχη συγκρούονταν δύο αντιλήψεις. Οι Καρλιστές υπερασπίζονταν την παραδοσιακή μοναρχία, την Καθολική Εκκλησία και τα τοπικά προνόμια. Οι φιλελεύθεροι υποστήριζαν συνταγματικές μεταρρυθμίσεις και συγκεντρωτικό κράτος. Οι Καρλιστές ηττήθηκαν, αλλά το κίνημα επέζησε, διατηρώντας ισχυρά ερείσματα στη Ναβάρα και στη Χώρα των Βάσκων. Αργότερα, οπαδοί του πολέμησαν στο πλευρό του Φράνκο, στον Ισπανικό Εμφύλιο, συνεχίζοντας την αντίθεσή τους προς την αριστερά και τον αντικληρικαλισμό.
📬🖊️ Επιστολές αναγνωστών
1)«Κάποιος στο ΥΠΕΞ οφείλει μια εξήγηση»
Αγαπητέ κύριε Στούπα,
Επιτρέψτε μου, με την ιδιότητα του νομικού διεθνολόγου -με ειδίκευση σε θέματα θαλάσσιων οριοθετήσεων-, πρώτον, να σας συγχαρώ για την καθαρότητα των απόψεων που εκφράζετε με το από 26/10/2026 τιτλοφορούμενο «Κάποιος στο ΥΠΕΞ οφείλει μια εξήγηση» σχόλιο/άρθρο σας. Δεύτερον, να διατυπώσω ορισμένες διευκρινίσεις, ως αντιρρήσεις, σχετικά με τις εξηγήσεις που οφείλει, κατά τη γνώμη σας, κάποιος στο ΥΠΕΞ. Πάγια, εξαρχής, θέση της Ελλάδας επί του θέματος του τουρκο-λιβυκού Μνημονίου είναι ότι πρόκειται για «ανυπόστατη» (nul ab initio and void in toto) διεθνή συμφωνία, δηλαδή για διεθνή πράξη η οποία ουδέποτε απέκτησε νομική υπόσταση. Ο χαρακτηρισμός αυτός αποδίδεται σε διεθνή συμφωνία η οποία παραβιάζει θεμελιώδη κανόνα του διεθνούς δικαίου. Ειδικότερα, στην περίπτωση της ΑΟΖ μεταξύ δύο κρατών, η ανάγκη οριοθέτησης ανακύπτει μόνον εφόσον οι ακτές τους είτε αντίκεινται (opposite coasts/côtes se faisant face), τελούν δηλαδή σε σχέση ευθείας μετωπικότητας, είτε παράκεινται ως όμορες (adjacent coasts/côtes adjacentes), τελούν δηλαδή σε σχέση άμεσης πλευρικότητας. Ενώ η σχέση ευθείας μετωπικότητας ισχύει μεταξύ Ελλάδας και Λιβύης, δεν συντρέχει σε καμία περίπτωση μεταξύ Λιβύης και Τουρκίας λόγω του ότι νησιωτικά εδάφη τρίτης παράκτιας χώρας (της Ελλάδας) παρεμβάλλονται μεταξύ των δύο πρώτων, με αποτέλεσμα να αποκλείεται ο χαρακτηρισμός των ακτών τους ως αντικειμένων. Επομένως, η κύρωση της συμφωνίας από τη λιβυκή Βουλή των Αντιπροσώπων και η επικύρωσή της με την ανταλλαγή των εγγράφων επικύρωσης και την κατάθεσή τους στον ΟΗΕ δεν επιφέρει καμία αλλαγή, και κυρίως καμία θεραπεία, ως προς τον ανυπόστατο χαρακτήρα της (κάτι που διορθώνεται όταν η διεθνής συμφωνία είναι ακυρώσιμη). Άρα, από αυστηρά νομική άποψη, άνθραξ ο θησαυρός για τη Λιβύη και την Τουρκία. Το γεγονός ότι ο Χάφταρ υιός εξαπάτησε ή παραπλάνησε την Ελληνική κυβέρνηση δεν οφείλεται σε αμέλεια ή αδράνεια της τελευταίας. Άλλωστε, όπως επισημαίνετε και εσείς, παραπέμποντας στη Σύμβαση της Βιέννης του 1969 για το Δίκαιο των Διεθνών Συνθηκών, η επικύρωση μιας διμερούς συμφωνίας (πόσω μάλλον μιας ανυπόστατης) δεν δεσμεύει τα τρίτα κράτη. Ορθότατα, λοιπόν, επικαλείστε τη γεωγραφία και το δίκαιο ως παραμέτρους που εξακολουθούν να ισχύουν.
Όσον αφορά, τρίτον, το για ποιον λόγο «μετράει η Αίγυπτος», δίδετε ορθότατα έμφαση στο ότι η επέκταση της ελληνο-αιγυπτιακής συμφωνίας του 2020 ανατολικά «είναι το πραγματικό αντιστάθμισμα». Στο σημείο, λοιπόν, αυτό, επιτρέψτε μου να συμπληρώσω συγκεκριμενοποιώντας το σχόλιό σας ότι, «αν δώσουμε εμείς κάτι παραπάνω για να κλείσει η συμφωνία, οι μοιρολογίστρες θα ξεκινήσουν τα μοιρολόγια». Οι μοιρολογίστρες θα πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι το διακύβευμα έχει ως εξής: η θαλάσσια περιοχή που θα αποτελέσει αντικείμενο της ολοκλήρωσης της μερικής οριοθέτησης μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου εκτείνεται ανατολικά μεν από τον 30ό μεσημβρινό όπου αρχίζει η οριογραμμή μεταξύ Αιγύπτου και Κύπρου βάσει της μεταξύ τους συμφωνίας του 2003 για να φτάσει δυτικά μέχρι τον 28ο μεσημβρινό όπου συνεχίζεται η οριογραμμή του 2020 μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου. Το συνολικό μήκος της προς συμφωνία οριογραμμής είναι περί τα 100 ναυτικά μίλια. Η ελληνική πρόταση (ως «το κάτι παραπάνω») θα μπορούσε κάλλιστα να συνίσταται στο ότι η νέα οριογραμμή θα συμπίπτει με την οριογραμμή που έχει προτείνει η Τουρκία στην Αίγυπτο με βάση τη μέση γραμμή μεταξύ των τουρκικών και των αιγυπτιακών ακτών. Σύμφωνα με την ελληνική πρόταση, η Αίγυπτος κερδίζει ό, τι ακριβώς τής προτείνει ως δέλεαρ η Τουρκία και υπό την έννοια αυτή θα ήταν εντελώς απίθανο να την αρνηθεί. Με τη συγκεκριμένη πρόταση, η Ελλάδα «ζημιώνεται» μεν κατά περίπου τρεις χιλιάδες τχλμ., εξασφαλίζοντας, όμως, τον ενταφιασμό του τουρκο-λιβυκού Μνημονίου λόγω της συγκεκριμένης επέκτασης της ελληνο-αιγυπτιακής συμφωνίας. Επομένως, αντί των θρήνων των μοιρολογιστρών, θα έπρεπε, σε περίπτωση σύναψης της νέας ελληνο-αιγυπτιακής συμφωνίας, να ηχήσουν χαρμόσυνα οι καμπάνες επειδή όχι μόνο εξοβελίζεται το τουρκο-λιβυκό Μνημόνιο, αλλά καθίσταται πραγματικότητα και η σύνδεση των ΑΟΖ Ελλάδας και Κύπρου με οριογραμμή μήκους περίπου 27 ναυτικών μιλίων, ώστε, αφενός, να κατοχυρώνεται το δικαίωμα των ελληνικών νησιωτικών εδαφών σε ΑΟΖ, παράλληλα με την αναγνώριση του ιδίου δικαιώματος της Κύπρου ως ενιαίου κράτους, και, αφετέρου, να διασφαλίζεται η συνέχεια της «ευρωπαϊκής» ΑΟΖ.
Με την ειλικρινή εκτίμησή μου
Θεόδωρος Κατσούφρος
Σχολιάστε