ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΑΝΑΔΕΙΞΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ ΝΤΟΛΙΑΝΗΣ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ

(δημοσιευθηκε στα Νεα των Φιλιατών Σεπτεμβρης 2003)

   Ο αρχαίος οχυρωμένος οικισμός στη θέση Ντόλιανη του δημοτικού διαμερίσματος Γεροπλάτανου του Δήμου Παραποτάμου, πάνω σε φυσικά οχυρό λόφο ύψους 85 μ., ταυτίζεται με την αρχαία Φανοτή, την έδρα του θεσπρωτικού φύλου των Φανοτέων, που διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο κατά τη διάρκεια του τελευταίου Μακεδονικού πολέμου. Η ίδρυση του οικισμού, στη βόρεια όχθη του ποταμού Καλαμά, τοποθετείται στο β΄ μισό του 4ου π.Χ. αιώνα. Το 170/169 π.Χ. επιχείρησε -χωρίς επιτυχία- να την καταλάβει ο Ρωμαίος στρατηγός Appius Claudius, για να παραδοθεί τελικά την επόμενη χρονιά στο Ρωμαίο στρατηγό L. Anicius. Η παράδοση στους Ρωμαίους -όπως μαρτυρούν και τα κτιριακά κατάλοιπα στο εσωτερικό της ακρόπολης- δε σηματοδοτεί την ερήμωση του οικισμού. Με βεβαιότητα ο χώρος κατοικείται και κατά τη μεσοβυζαντινή περίοδο, αλλά και μετά την οθωμανική κατάκτηση έως τα νεότερα χρόνια.

  Στην πρώτη φάση κατοίκησης στους ύστερους κλασικούς-ελληνιστικούς χρόνους, χρονολογείται ο διπλός οχυρωματικός περίβολος της βόρειας και ανατολικής πλευράς του υψώματος και ορθογώνιο κτίριο, πιθανότατα οικία, ενώ κατά τη ρωμαϊκή, πιθανότατα, περίοδο, στο ψηλότερο σημείο της ακρόπολης, κατασκευάζεται τετράγωνος πύργος. Σε όλη την έκταση του οικισμού, είναι σήμερα ορατά νεότερα κτίρια με ξερολιθιά, ενώ ιδιαίτερα εντυπωσιακό είναι αποσπασματικά σωζόμενο κτίριο με τοξωτά ανοίγματα.

   Η ανασκαφική έρευνα στον αρχαιολογικό χώρο της Ντόλιανης υπήρξε εξαιρετικά αποσπασματική και είχε αποκλειστικά σωστικό χαρακτήρα. Συγκεκριμένα, περιορισμένης έκτασης ανασκαφική έρευνα το 1995, αποκάλυψε αρχαίο ισοδομικό κτίριο στο βορειοανατολικό τμήμα της ακρόπολης, ενώ μικρός αριθμός τάφων από το νεκροταφείο του οικισμού ανασκάφηκε το 2000 κατά τις εργασίες διάνοιξης του επαρχιακού δρόμου.

   Το πρώτο σημαντικό βήμα για την ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου έγινε με την ένταξή του το 1999 στο κοινοτικό πρόγραμμα ΕΑΠΤΑ ΙΙ. Μέσω του προγράμματος αυτού, και σε συνεργασία με την Περιφέρεια Ηπείρου και την Τοπική Αυτοδιοίκηση, εξασφαλίστηκε χρηματοδότηση, η οποία επέτρεψε ένα πρώτο καθαρισμό του χώρου από τη βλάστηση, καθώς και μία αρχική τοπογραφική αποτύπωση και φωτογραφική του τεκμηρίωση. Η κατασκευή της νέας γέφυρας του ποταμού Καλαμά δίπλα ακριβώς από τον αρχαιολογικό χώρο συνέβαλε καθοριστικά στην έξοδο της περιοχής από την απομόνωση εξασφαλίζοντας εύκολη πρόσβαση στο χώρο από την Ε.Ο. Ηγουμενίτσας – Ιωαννίνων, μέσω ενός ασφαλτοστρωμένου δρόμου μήκους 3 χλμ.

   Ο αρχαιολογικός χώρος της Ντόλιανης εντάχθηκε στο Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα του Γ΄ Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης με το ποσό των 586.940,57 € και έχουν ξεκινήσει ήδη -από το Σεπτέμβριο του 2002- οι εργασίες ανάδειξής του από την Η΄ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Κέρκυρας-Θεσπρωτίας, με σκοπό μετά την ολοκλήρωση των προγραμματισμένων εργασιών, που συμπεριλαμβάνονται στην εγκεκριμένη μελέτη να καταστεί επισκέψιμος από το κοινό.

   Των εργασιών ανάδειξης θα προηγηθούν τα αναγκαία για την ομαλή λειτουργία του χώρου έργα υποδομής, τα οποία αφορούν στην περίφραξή του, στη δημιουργία χώρου στάθμευσης οχημάτων, στην κατασκευή φυλακίου-κτιρίου εξυπηρέτησης των επισκεπτών, καθώς και στην εγκατάσταση δικτύου ύδρευσης, ηλεκτροδότησης και πυρασφάλειας του αρχαιολογικού χώρου. Στο κτίριο εξυπηρέτησης, το οποίο θα λειτουργεί και ως εκδοτήριο των εισιτηρίων, θα παρέχονται πληροφορίες για τον αρχαιολογικό χώρο μέσα από έκθεση πληροφοριακού υλικού. 

   Οι εργασίες ανάδειξης, που έχουν πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα, επικεντρώνονται στο χώρο εντός του εσωτερικού οχυρωματικού περιβόλου, όπου βρίσκονται τα σημαντικότερα σωζόμενα κτίρια των διάφορων φάσεων κατοίκησης. Στα πλαίσια των εργασιών αυτών, το διάσπαρτο νεότερο οικοδομικό υλικό έχει σε μεγάλο βαθμό περισυλλεγεί και επαναχρησιμοποιηθεί για τη μερική αποκατάσταση των τοίχων των κτιρίων και των περιβόλων του οικισμού της τελευταίας φάσης κατοίκησης της ακρόπολης. Παράλληλα, βρίσκονται σε εξέλιξη εργασίες αποχωμάτωσης για την αποκάλυψη τμήματος και του οικισμού των ελληνιστικών χρόνων, έτσι ώστε, σε συνδυασμό με τα ήδη ορατά μνημεία, η εικόνα που θα αποκομίζει ο επισκέπτης για τις διαδοχικές φάσεις του οικισμού να είναι κατά το δυνατόν πληρέστερη.

   Κατά μήκος της πορείας του εξωτερικού οχυρωματικού περιβόλου διενεργήθηκαν, επίσης, εκτεταμένοι καθαρισμοί και διερευνητικές τομές με αποτέλεσμα την αποκάλυψη ενός εντυπωσιακού αμυντικού συστήματος επάλληλων ισχυρών τειχών, που ενίσχυαν σημαντικά την αμυντική ικανότητα της αρχαίας πόλης.

   Τέλος, έχει ξεκινήσει η δημιουργία μονοπατιού περιήγησης των επισκεπτών στον αρχαιολογικό χώρο, κατά μήκος της οποίας προβλέπεται η τοποθέτηση ενημερωτικών πινακίδων με πληροφορίες για τον οικισμό και την ιστορία του, για την οχύρωση και τα σημαντικότερα μνημεία του. Σε επιλεγμένα σημεία στην πορεία της διαδρομής, θα δημιουργηθούν χώροι στάσης, από τους οποίους θα παρέχεται η δυνατότητα θέασης της ευρύτερης περιοχής, ενώ προβλέπεται και έκδοση ενημερωτικού φυλλαδίου-οδηγού.