ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

του Γιώργου Μαστορίδη

 Ριζοσπάστης: «στημένη προβοκάτσια» – Εφημερίδες του Κέντρου:

 «Άνανδρη σφαγή», «κομμουνιστική επιδρομή», «τρομοκρατικό σαμποτάζ»,

«αιματηρό πολιτικό έγκλημα»

        Η προσέγγιση των ιστορικών γεγονότων είναι μια διαρκής διαδικασία κατανόησης του παρελθόντος. Για μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα απαραίτητη προϋπόθεση είναι η κριτική ανάλυση των πηγών. Πρωταρχικός σκοπός η αντικειμενικότητα ως προσήλωση στα πραγματικά δεδομένα και την αλήθεια με βαθιά επίγνωση και πεποίθηση ότι η ιστορική πραγματικότητα δεν εγκλωβίζεται στο δίπολο ενός νομίσματος με δύο στατικές όψεις, «αλήθεια ή ψέμα»· μοιάζει περισσότερο με πολύπλοκο μωσαϊκό από γεγονότα, ερμηνείες και μαρτυρίες.

      Σχεδόν ενάμιση χρόνο μετά την Απελευθέρωση τον Οκτώβριο του 1944, το πρώτο ένοπλο Αντάρτικο, δηλαδή στρατιωτικό πραξικόπημα, του ΚΚΕ/ΕΛΑΣ τον Δεκέμβριο του ίδιου χρόνου και τη Συμφωνία της Βάρκιζας (2- 12 Φεβ. 1945), η Ελλάδα βρίσκονταν ξανά στην αρχή ενός δεύτερου ένοπλου Αντάρτικου. Σύμφωνα μάλιστα με τη σημερινή ηγεσία του Κομμουνιστικού Κόμματος, το τραγικό γεγονός, η άνανδρη σφαγή κρατικών οργάνων, στο Λιτόχωρο την 31η Μαρτίου 1946, παρά το ότι την ίδια ημέρα διεξάγονταν Εθνικές Εκλογές με Απλή Αναλογική και Διεθνή Εποπτεία, αποτέλεσε την «έναρξη της τρίχρονης εποποιίας  του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ). Προφανώς, με την «εποποιία» ο κ. Κουτσούμπας εννοεί την ηρωική, εμφυλιακή, συμβολή του Κομμουνιστικού Κόμματος ως ένοπλης Αντιπολίτευσης στην μετεκλογική Κυβέρνηση Συνεργασίας.

    Δημοσιογράφοι και Ιστορικοί, απλοί πολίτες και κυρίως πολιτικοί, οφείλουν ν’ αναζητούν την αλήθεια και ν’ αποκαλύπτουν ποιοι παραβιάζουν τους κανόνες, το δίκαιο ή την ανθρώπινη ζωή. Στα πρωτοσέλιδα του Ημερήσιου Τύπου, τις ημέρες που ακολούθησαν αμέσως μετά το Λιτόχωρο, οι δημοσιογράφοι εστίασαν στην αγριότητα της επίθεσης. Οι τίτλοι μιλούσαν για «άνανδρη σφαγή», «τρομοκρατικό σαμποτάζ», «κομμουνιστική επιδρομή», «αιματηρό πολιτικό έγκλημα». Ακόμα και οι δημοσιογράφοι του κομματικού «Ριζοσπάστη» αιφνιδιάστηκαν από το αποτρόπαιο γεγονός και αρχικά έγραψαν ότι πρόκειται για  «στημένη προβοκάτσια». Οι εφημερίδες που στήριζαν τα δημοκρατικά κόμματα και την εκλογική διαδικασία αντέδρασαν με οργή, παρουσιάζοντας το γεγονός ως μια βάρβαρη προσπάθεια υπονόμευσης του κράτους. Κοινή πληροφόρηση και διαπίστωση ήταν πως δεν έγινε μια κανονική μάχη, αλλά μια ύπουλη τρομοκρατική ενέργεια σε βάρος ανυποψίαστων κρατικών υπαλλήλων. Ειδικότερα, οι ανταποκριτές της εφημερίδας «ΤΟ ΒΗΜΑ» (2 Απριλίου 1946)  περιέγραφαν με λεπτομέρειες τον οικτρό θάνατο των νεαρών χωροφυλάκων και των στρατιωτών, ηλικίας 20 έως 27 ετών, καταγγέλλοντας ότι η επίθεση σχεδιάστηκε σκόπιμα ανήμερα των Εκλογών, για να τις υπονομεύσει, να ακυρώσει τη «γιορτή της δημοκρατίας» και να τρομοκρατήσει τους ψηφοφόρους.

       Η περιγραφή της επίθεσης των ένοπλων Ελασιτών έδειχνε ότι οι τρομοκράτες κατέστρεψαν ολοσχερώς δύο ξεχωριστά κτίρια: εκτός από τον κρατικό σταθμό χωροφυλακής πυρπόλησαν και ένα παρακείμενο στρατιωτικό κτίριο. Η ταυτόχρονη πυρπόληση των δύο αυτών κτιρίων αποτελούσε σαφή απόδειξη ότι η επιχείρηση δεν ήταν ένα τυχαίο επεισόδιο, αλλά ένα άριστα οργανωμένο πολιτικό και στρατιωτικό πλήγμα με σκοπό την πλήρη εξουδετέρωση κάθε κρατικής αρχής στην Περιοχή:

1. Ο Σταθμός Χωροφυλακής ήταν ο πρώτος και κύριος στόχος: περικυκλώθηκε, γαζώθηκε με αυτόματα όπλα, περιλούστηκε με βενζίνη και πυρπολήθηκε με αποτέλεσμα να καούν ζωντανοί ή να εκτελεστούν όσοι βρίσκονταν μέσα.

2. Στο παρακείμενο Στρατιωτικό Κτίριο στεγαζόταν μια μικρή στρατιωτική δύναμη που είχε σταλεί για την ασφάλεια των Εκλογών. Οι επιτιθέμενοι αντάρτες χτύπησαν με την ίδια σφοδρότητα και αυτό το κτίριο, το οποίο επίσης πυρπολήθηκε με χρήση εμπρηστικών υλικών, όλμων και χειροβομβίδων, εξαναγκάζοντας τους στρατιώτες να βγουν έξω από τις φλόγες, όπου και εκτελέστηκαν.

     Οι ανταποκριτές των ξένων εφημερίδων, κυρίως βρετανικών και αμερικανικών, που βρίσκονταν στην Ελλάδα για να καλύψουν τις εκλογές, μετέδωσαν το γεγονός ως «ένοπλη κομμουνιστική πρόκληση». Ευθυγραμμίστηκαν με την άποψη ότι η επίθεση αποτελούσε σαφή ένδειξη πως η αριστερή μειοψηφία δεν επιθυμούσε την ομαλή δημοκρατική εξέλιξη, αλλά προετοίμαζε ένοπλη επανάσταση.     

Η θεωρία της «σκηνοθεσίας» και η μεταστροφή του Ριζοσπάστη

    Στο φύλλο του Ριζοσπάστη (Τρίτη 2 Απριλίου 1946), που κυκλοφόρησε μετά τις Εκλογές και την αιματηρή επίθεση στο Λιτόχωρο, το γεγονός παρουσιάστηκε ως μια στημένη προβοκάτσια των κρατικών αρχών και των παρακρατικών, για να δικαιολογηθεί ο διωγμός της Αριστεράς.Το πρωτοσέλιδο είχε ακραία επιθετικό τίτλο προβάλλοντας έντονα το αφήγημα της προβοκάτσιας: «Οι μοναρχοφασίστες σκηνοθετούν αιματηρά επεισόδια, για να δικαιολογήσουν το εκλογικό τους πραξικόπημα». Η εφημερίδα ισχυρίστηκε ότι οι αρχές Ασφαλείας και οι δεξιές οργανώσεις «κατασκεύασαν» ή προκάλεσαν εσκεμμένα τη σύγκρουση στο Λιτόχωρο, για να εμφανίσουν την Αριστερά ως τρομοκρατική οργάνωση στα μάτια των ξένων παρατηρητών που βρίσκονταν στη χώρα για τις Εκλογές. Το κείμενο υποστήριζε ότι η κυβέρνηση χρειαζόταν ένα «λουτρό αίματος, για να αποσπάσει την προσοχή από τη μεγάλη αποχή που είχε κηρύξει το ΕΑΜ και για να ξεκινήσει μια νέα μαζική εκστρατεία συλλήψεων».

       Η γραμμή της «προβοκάτσιας» εγκαταλείφθηκε πολύ γρήγορα, μόλις έγινε σαφές ότι το μήνυμα της ηγεσίας του ΚΚΕ/ΕΛΑΣ προς τη βάση του κόμματος έπρεπε να είναι μήνυμα ισχύος.  Λίγες ημέρες μετά η κομματική ρητορική άλλαξε εντελώς. Η επίθεση δεν παρουσιαζόταν πλέον ως «σκηνοθεσία των μοναρχοφασιστών», αλλά ως το πρώτο προειδοποιητικό χτύπημα της λαϊκής αγανάκτησης. Για τις εφημερίδες του Κέντρου, η στάση του Ριζοσπάστη τις πρώτες ημέρες ήταν η απόλυτη επιβεβαίωση ότι η κομμουνιστική ηγεσία είχε επιλέξει να θυσιάσει την πολιτική ομαλότητα. Καταγγέλλοντας την Αριστερά για «πολιτικό αμοραλισμό», οι δημοκρατικοί δημοσιογράφοι τόνιζαν ότι κανένας πολίτης δεν μπορούσε να πιστέψει το αφήγημα της προβοκάτσιας, όταν η ίδια η ηγεσία του ΚΚΕ άρχισε λίγες ημέρες αργότερα να πανηγυρίζει και να απειλεί με «νέα Λιτόχωρα».

     Πραγματικά, η αρχική αντίδραση και η μεταστροφή του «Ριζοσπάστη» απέναντι στο τραγικό γεγονός του Λιτοχώρου αποτελεί κλασικό παράδειγμα κομματικής προπαγάνδας: πρώτα η άρνηση και η μετατόπιση της ευθύνης στους άλλους· μετά, μόλις σταθμιστούν τα κομματικά οφέλη, το γεγονός επενδύεται ιδεολογικά και ηρωικά. Το παράδειγμα αυτό είναι αποκαλυπτικό για τη μεγάλη σημασία της πολύπλευρης και αντικειμενικής ενημέρωσης των πολιτών στην αντιμετώπιση μιας επικοινωνιακής «καταιγιστικής ψευδολογίας». Σε επόμενο άρθρο θα εξεταστεί με περισσότερες μαρτυρίες και κριτικές ερμηνείες η «τρίχρονη εποποιία του ΚΚΕ/ΔΣΕ 1946-1949» ως ένοπλης Αντιπολίτευσης στη μετεκλογική Δημοκρατική Κυβέρνηση Συνεργασίας.