4.9 Ο Πολιτισμός των Φιλιατών τα νεότερα χρόνια
Μεγάλη πολιτιστική δραστηριότητα σημειώθηκε τη δεκαετία του ’80, στην περιοχή. Τον κυρίαρχο ρόλο στο φιλιάτι είχε ο πολιτιστικός σύλλογος. Επίσης πολιτιστική έξαρση υπήρξε και στα χωριά, πολλά από τα οποία δημιούργησαν συλλόγους κλπ. με πρωτόγνωρη δράση και συμμετοχή- αυτά έως το τέλος του αιώνα, μετά ατόνησαν.
Πολιτιστικός Σύλλογος Φιλιατών
Ο πολιτιστικός σύλλογος είναι η εξέλιξη μιας προσπάθειας που αρχίζει το 1962-3 από τον γιατρό Λευτέρη Τσώνη και τους νέους της UNA. Ο Λευτέρη Τσώνης ιδρύει το ¨Σύλλογο Κέντρου Νεότητας με στόχο να ανεγερθεί ένα Κέντρο Νεότητος.
270 Α Στην υλοποίηση του στόχου έχει την αμέριστη συμπαράσταση του κόσμο και βέβαια των φίλων του ¨εγγλέζων¨- οι οποίοι αγωνίστηκαν για την κατασκευή του Κέντρου. Να κάνω μια παρένθεση για να γράψω ότι ορισμένοι από αυτούς παντρεύτηκαν φιλιατιώτισσες. 271 Α
Όταν έφυγαν από ‘δώ ίδρυσαν το σύνδεσμο ¨φίλοι Φιλιατών Λονδίνου¨ και συνέχισαν να διατηρούν δεσμούς και να προσφέρουν για την βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων. Αρχηγός του κλιμακίου UNA για την περιοχή ήταν ο Ντέϊβιτ Μάθιους, ο οποίος παντρεύτηκε την όμορφη φιλιατιώτισσα δασκάλα Αρετή Γκούντα- κόρη του βορειοηπειρώτη δάσκαλου Κώστα. Άλλοι γαμπροί μας ήταν ο Ρότζερ- δημοσιογράφος που πήρε την Πολυξένη (Τζένη) Κυρίτση, ο Ντάντλεϊ που πήρε την Λιλή Μικρούλη κ.α. Κλείνοντας την παρένθεση να πω ότι αρκετές φορές ερχόταν ως φιλοξενούμενοι και διέμεναν στο κέντρο νεότητος. Τέλος, αφού ο σύλλογος κέντρου νεότητος ανήγειρε δικό του κτίριο, το παραχώρησε στο εθνικό ίδρυμα, το οποίο ξεκίνησε να λειτουργεί σε αυτό τη μαθητική εστία.
Το 1978, αφού ο στόχος του συλλόγου για δημιουργία κέντρου νεότητος είχε επιτευχθεί, τροποποιήθηκε το καταστατικό και ασχολήθηκε με τον πολιτισμό- έγινε ¨πολιτιστικός σύλλογος Φιλιατών¨. Ο Λευτέρης Τσώνης- ιδρυτής και πρωτεργάτης του συλλόγου και για πολλά χρόνια πρόεδρος- παρέδωσε τη σκυτάλη. Έκτοτε διετέλεσαν πρόεδροι οι: Ξενοφών Κοντοζήσης, Παντελής Κουφάλας, Θωμάς Σόρογκας, Μιχάλης Μάνος, Γιώργος Κώτσης, Χρήστος Παναγόπουλος, Γιάννης Καζούρης, Βικτωρία Τσέλλα, Λάμπρος Ντούβαλης, Σπύρος Μπότος, Διονύσης Καζούρης, Σταυρούλα Βρακά, Λέτα Σωτηρίου, Ηλιάνα Σάρρα- Σπανόπουλου.
Στις βασικές δραστηριότητες του συλλόγου καθιερώθηκαν εκδηλώσεις όπως: το καρναβάλι και ο τσάμικος γάμος, τα ¨κούλουμα¨ κλπ. Το 1986 ίδρυσε σχολή χορού, στην οποία δίδαξε για πολλά χρόνια ο Γαβριήλ Βασιλείου ό οποίος έμαθε πολλά παιδιά να χορεύουν και παρουσίαζε ένα υπέροχο χορευτικό. Στη δράση του συλλόγου οφείλεται η λειτουργία της βιβλιοθήκης το 1986- στο πνευματικό κέντρο της εκκλησίας. Την ίδια χρονιά καθιέρωσε τριήμερο λαϊκό πανηγύρι της Αγίας Τριάδας- τα πρώτα χρόνια γινόταν με την Ορχήστρα Φιλιατών και με τεράστια επιτυχία. Επίσης ο σύλλογος συνέβαλε στην ίδρυση του ωδείου, με την καθοριστική συμμετοχή του Βασίλη Βουτσή- μέλους του Δ.Σ. του συλλόγου και δημοτικού σύμβουλου.
273 Α, 274 Α, 275 Α, 276 Α, 277 Α
Βιβλιοθήκη Φιλιατών
Το 1974 ο Δ. Ο. Λαμπράκη ίδρυσε 1000 βιβλιοθήκες ανά την Ελλάδα, η μία από αυτές ήταν εδώ. Τα εγκαίνια έγιναν στις 10/1/1976, στο πνευματικό κέντρο, με την παρουσία των Αδαμάντιου Πεπελάση και Αντώνη Σαμαράκη ως εκπροσώπων του δημοσιογραφικού οργανισμού Λαμπράκη, του δήμαρχου Σπύρου Φραγκίσκου, των λοιπών αρχών, πολλών φορέων και πλήθους κόσμου.
Το 1986 με συντονισμένες δράσεις του πολιτιστικού συλλόγου συγχωνεύτηκαν οι βιβλιοθήκες του ΔΟΛ και πολιτιστικού συλλόγου (ο σύλλογος είχε αποκτήσει βιβλία από δωρεά του Χρήστου Παπασταύρου- βουλευτή). Η βιβλιοθήκη στεγάσθηκε στο πνευματικό κέντρο της εκκλησίας- το οποίο είχε παραχωρήσει για 10ετή χρήση η μητρόπολη στον σύλλογο- (είχαμε δώσει 150.000 για την στέγη της Αγίας Τριάδας). Ο δήμος Φιλιατών είχε προσλάβει και υπάλληλο για την λειτουργία της βιβλιοθήκης. Στον ίδιο χώρο γινόταν μαθήματα σκάκι με δάσκαλο τον Βασίλη Γούλα και χορηγία της ΝΕΛΕ. 278Α Από το 1998 η βιβλιοθήκη παραμένει κλειστή και τα βιβλία αγνοούνται.
Το 2019 πετάχτηκαν σε χωματερή- από λάθος δημοτικού υπάλληλου- χιλιάδες βιβλία τα οποία είχαν προσφερθεί για την βιβλιοθήκη από την Ελευθεροτυπία. Κάτω από το παλιότερο δημαρχείο υπάρχει μικρή αίθουσα με πινακίδα ¨βιβλιοθήκη Φιλιατών¨.
Ορχήστρα Φιλιατών
Η Φιλιατιώτικη αυτή μουσική ομάδα σχηματίστηκε τον Νοέμβρη του 1980 από τους Αχιλλέα Μαντζούκη, Γιώργο Κώτση, Γιώργο Κέρο, Νίκο Γεωργόπουλο, Χριστόφορο Ρούμπη, Σπύρο Πάσχο και πρωτοεμφανίσθηκε σε χοροεσπερίδα του ΦΟΗ (πρόεδρος Άλκης Φάτσιος) στην Ηγουμενίτσας- τον Ιανουάριο του 1981 στο ΑΣΤΟΡΙΑ. Η μουσική παιδεία των στελεχών και η αγάπη τους γι’αυτό που έκαναν σύντομα τους ανέδειξαν στην προτίμηση των Ηπειρωτών και για πάνω από δεκαπέντε χρόνια όργωναν την Ήπειρο και όχι μόνο. Σε αυτό το διάστημα κάποια από τα πρώτα στελέχη αποχώρησαν και αντικαταστάθηκαν με αποτέλεσμα να έχουν παρελάσει από το σχήμα οι: Γιώργος Βρακάς, Θωμάς Καραμπίνας, Γιώργος Αντρέου, Κώστας Τζάνης, Δημήτρης Κώτσης, Ηλίας Κόντης, Αποστόλης Αποστολίδης, Γρηγόρης Τζούμας, Μάρκος Μπάλλος, Σωτήρης Μέγγουλης, Βαγγέλης Κλωντζάρης, Αυγή Αντωνίου, Παναγιώτης Ζύλης κ.α. Από τις συχνές και κορυφαίες εμφανίσεις της Ορχήστρας ήταν στο πανηγύρι της ΕΙΡΗΝΗΣ κάθε Πάσχα στη Σαγιάδα, στίς Γιορτές Κρασιού στη Ζίτσα, στην Κόνιτσα, στη Φιλιππιάδα, στην Άρτα, στην Πρέβεζα, στα Γιάννενα, στην Παραμυθιά και στο Φιλιάτι καθώς και η περιοδεία τους στην Αλβανία και Γερμανία.
ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ 