του Γιώργου Μαστορίδη
ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ και ΕΛΑΣΙΤΕΣ – Πολιτική λογική και κοινωνική
ενσυναίσθηση -Νομικές και συνταγματικές προεκτάσεις – Η συμμετοχή
στις Εκλογές και οι μετεκλογικές ενστάσεις
Η κομματική εργαλειοποίηση και ο σφετερισμός εθνικών και ιστορικών ονομάτων αποτελεί ένα από τα πιο οξυμένα φαινόμενα στην εγχώρια πολιτική σκηνή. Όταν ιστορικοί όροι όπως ο ΕΛΑΣ ή εθνικά-ιστορικά σύμβολα όπως οι ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ αποσπώνται από το αρχικό τους πλαίσιο και εντάσσονται στην τρέχουσα κομματική αντιπαλότητα, οι συνέπειες για τον κοινωνικό διάλογο είναι άμεσες: προκαλείται βαθιά σύγχυση, ιδεολογική καπηλεία και εχθροπάθεια, καθώς τα ονόματα αυτά δεν είναι απλές λέξεις, αλλά φέρουν βαρύ φορτίο συλλογικής μνήμης, ταυτότητας και συναισθημάτων.
Η πολιτική λογική και η κοινωνική ενσυναίσθηση (social empathy) αποτελούν τα δύο βασικά εργαλεία για την αντιμετώπιση αυτού του ζητήματος, εξισορροπώντας τον ορθολογισμό με τον σεβασμό στην ανθρώπινη ευαισθησία.
1. Πολιτικός Ορθολογισμός
Η πολιτική λογική επισημαίνει τους κινδύνους και τις επιπτώσεις για τη δημοκρατική ομαλότητα:
α) Ιδεολογική πειρατεία: Ο σφετερισμός ιστορικών εννοιών γίνεται συχνά, για να προσδώσει άμεση πολιτική νομιμοποίηση, ηθικό βάρος ή ένα έτοιμο συναισθηματικό φορτίο σε σύγχρονους πολιτικούς φορείς, παρακάμπτοντας την ανάγκη παραγωγής σύγχρονου πολιτικού λόγου και έργου.
β) Παραχάραξη και απλούστευση της Ιστορίας: Η χρήση ονομάτων όπως ο ΕΛΑΣ ή οι ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ εκτός του ιστορικού τους πλαισίου μειώνει την αυθεντικότηττα και πολυπλοκότητα των ιστορικών γεγονότων. Η Ιστορία μετατρέπεται σε ένα «καλάθι», από το οποίο ο καθένας διαλέγει ό, τι εξυπηρετεί το αφήγημά του.
γ) Θεσμικός αποπροσανατολισμός: Αντί ο πολιτικός διάλογος να διεξάγεται με όρους του παρόντος και του μέλλοντος (οικονομία, θεσμοί, υγεία, παιδεία), μετατοπίζεται σε μια στείρα και άγονη διαμάχη, η οποία πολώνει το εκλογικό σώμα και θολώνει τα πραγματικά διακυβεύματα.
2. Η Ενσυναίσθηση ως Αντίδοτο στην Εχθροπάθεια
Πώς βιώνουν οι πολίτες αυτή την ιστορικοκαπηλεία και πώς μπορεί να γεφυρωθεί το χάσμα της πόλωσης; Η ενσυναίσθηση στον κοινωνικό και πολιτικό διάλογο προϋποθέτει την κατανόηση του Συλλογικού Τραύματος. Τα Ιστορικά Ονόματα που συνδέονται με περιόδους εθνικού διχασμού, όπως η δεκαετία του ’40, φέρουν ακόμη ζωντανά οικογενειακά και συλλογικά τραύματα. Η επιπόλαιη ή επιθετική χρήση τους στην τρέχουσα πολιτική αντιπαράθεση ξύνει πληγές και αναζωπυρώνει εχθροπααθείς συγκρούσεις.
Όταν ιστορικά ονόματα μονοπωλούνται από συγκεκριμένους πολιτικούς χώρους, ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας νιώθει ότι αποκλείεται από την ίδια του την ιστορική κληρονομιά ή ότι αυτή ευτελίζεται. Η ενσυναίσθηση απαιτεί τον σεβασμό στην κοινή συνθήκη ότι η Ιστορία ανήκει σε όλους· αναγνωρίζει ότι ο «άλλος» στην πολιτική αντιπαράθεση δεν είναι εχθρός που πρέπει να εξοντωθεί, αλλά ένας συμπολίτης με διαφορετική οπτική. Η αποφυγή της χρήσης φορτισμένων ιστορικών όρων ως «όπλων» μειώνει την τοξική εχθροπάθεια.
3. Νομικές και συνταγματικές προεκτάσεις
Η χρήση εθνικών, ιστορικών και συμβολικών ονομάτων από πολιτικά κόμματα δεν αποτελεί μόνο ηθικό ή επικοινωνιακό ζήτημα, αλλά εγείρει σοβαρές νομικές και συνταγματικές προεκτάσεις που αγγίζουν τον πυρήνα της λειτουργίας του δημοκρατικού πολιτεύματος. Στο ελληνικό δίκαιο, η ίδρυση, η ονοματοδοσία και η ανακήρυξη των Κομμάτων ρυθμίζονται αυστηρά από το Σύνταγμα και την Εκλογική Νομοθεσία.
Οι κυριότερες νομικές και συνταγματικές διαστάσεις του ζητήματος αυτού διαρθρώνονται ως εξής:
α) Το Συνταγματικό Πλαίσιο: Άρθρο 29 παρ. 1
Το Άρθρο 29 του Συντάγματος ορίζει ότι η οργάνωση και η δράση των πολιτικών κομμάτων οφείλει «να εξυπηρετεί την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος». Η ουσιαστική προϋπόθεση: Το όνομα και τα σύμβολα ενός κόμματος αποτελούν το πρώτο στοιχείο αξιολόγησης της ταυτότητάς του. Αν ένα κόμμα χρησιμοποιεί ένα ιστορικό όνομα (π.χ. συνδεδεμένο με ολοκληρωτικά καθεστώτα, εμφύλιο διχασμό ή παραστρατιωτικές οργανώσεις) με σκοπό να υπονομεύσει τη δημοκρατία ή να υποδαυλίσει το μίσος, αυτό έρχεται σε ευθεία σύγκρουση με τη συνταγματική επιταγή.
β) Ο Έλεγχος από τον Άρειο Πάγο και η Εκλογική Νομοθεσία
Το Α1 Πολιτικό Τμήμα του Αρείου Πάγου είναι το καθ’ ύλην αρμόδιο δικαστικό όργανο που εξετάζει τα ονόματα, τα εμβλήματα και τις δηλώσεις συμμετοχής των κομμάτων πριν από κάθε εκλογική αναμέτρηση. Η νομοθεσία (Π.Δ. 26/2012) απαγορεύει ρητά τη χρήση ως εμβλημάτων ή ονομάτων που αποτελούν εθνικά σύμβολα, θρησκευτικά σύμβολα, ή σύμβολα που συνδέονται με προφανή καπηλεία της ιστορικής κληρονομιάς.
Ένα βασικό νομικό κριτήριο του Αρείου Πάγου είναι η αποφυγή πρόκλησης σύγχυσης στους ψηφοφόρους και η παραπλάνηση του Εκλογικού Σώματος. Η χρήση ενός ονόματος που παραπέμπει απευθείας σε μια ιστορική οργάνωση (όπως ο ΕΛΑΣ) ή που επιχειρεί να ιδιοποιηθεί μια ολόκληρη εθνική/ιστορική ταυτότητα (όπως οι «ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ») μπορεί να κριθεί ως απόπειρα εξαπάτησης του εκλογικού σώματος.
γ) Μαχόμενη Δημοκρατία
Στο πλαίσιο της Μαχόμενης Δημοκρατίας (Militant Democracy) το Δίκαιο αναγνωρίζει ότι η δημοκρατία δεν μπορεί να μένει απροστάτευτη απέναντι σε όσους εργαλειοποιούν την Ιστορία, για να την οικειοποιηθούν. Για την προστασία του Πολιτεύματος, οι περιορισμοί στα ονόματα και τα σύμβολα θεωρούνται συνταγματικά ανεκτοί και αναγκαίοι για τη διαφύλαξη της δημόσιας τάξης και της εθνικής ενότητας.
Συνεπώς, από συνταγματική άποψη, τα ονόματα των Κομμάτων δεν είναι απλές «ετικέτες». Είναι δημόσια σήματα με πολιτειακή βαρύτητα. Και η Ιστορία δεν απαλλοτριώνεται ιδιοκτησιακά ή κομματικά: δεν μπορεί να γίνει κτήμα κανενός κόμματος, παράταξης ή μεμονωμένου ιδιοκτήτη. Κανένας ιδιώτης ή πολιτικός φορέας δεν μπορεί να εγγράψει στο εμπορικό μητρώο ως «αποκλειστικό εμπορικό σήμα» (trademark) όρους όπως «ΕΛΑΣ» ή «ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ». Η νομική επιστήμη και η δικαιοσύνη αντιμετωπίζουν τον σφετερισμό ιστορικών ονομάτων όχι ως μια αθώα επικοινωνιακή επιλογή, αλλά ως μια στρατηγική που συνδέεται με ιδιοτελείς ενέργειες παραπλάνησης: οδηγεί σε αυστηρές κυρώσεις, μέχρι και τον πλήρη αποκλεισμό ενός κόμματος από τις εκλογικές διαδικασίες ή την μετεκλογική διάλυσή του μετά την υποβολή σχετικών ενστάσεων, και όχι μόνο από τον ΣΥΡΙΖΑ! Οπότε ο πρόεδρος μπορεί να αναφωνήσει χωρίς αυταπάτες: «Ελασίτες και Ελασίτισσες διαλυόμαστε, όπως οι «νέας κοπής» Σπαρτιάτες και οι Σπαρτιάτισσες»!
Συμπερασματικά, στον δημόσιο λόγο επιβάλλεται ο διαχωρισμός της ιστορικής μνήμης από την τρέχουσα κομματική σκοπιμότητα. Μια ώριμη δημοκρατία οφείλει να προστατεύει την ιστορική της κληρονομιά από την κομματική εργαλειοποίηση και την πολιτική εκμετάλλευση. Οι πολίτες και οι πολιτικοί επιβάλλεται να συζητούν για το παρόν και το μέλλον με όρους πολιτικών επιχειρημάτων και να αναφέρονται στο παρελθόν αυστηρά με όρους ιστορικής επιστήμης.
Σχολιάστε