ΑΝΑΡΤΗΣΕ:΅Eleni Pitouli
8-11-1940 Σαν σήμερα οι Ιταλοί εισβολείς εκτελούν στην Ηγουμενίτσα τον Χρήστο Πιτούλη και τον Χρήστο Τσώνη, τους πρώτους έλληνες αντιστασιακούς στον φασισμό..
Ο Χρήστος Τσώνης γόνος εύπορης θεσπρωτικής οικογένειας.
Ο Χρήστος Πιτούλης, μέλος της βλάχικης φάρας των Πιτουλαίων που, μετά την καταστροφή της κοιτίδας τους, της Μοσχόπολης, οργανωμένη σε τσελιγκάτο, μετακινείται στην ενιαία Ηπείρο της οθωμανικής αυτοκρατορίας, από τα βουνά της Κολώνιας στην οροσειρά του Γράμμου ως τα παράλια του Ιονίου και της Αδριατικής ζώντας ως σκηνίτες.
Σύμφωνα με τον κοινωνιολόγο Irvin Sanders στο βιβλίο του The people of rural Greece εκδόσεις Harvard university press 1962 το τσελιγκάτο των Πιτουλαίων ήταν από τα μεγαλύτερα των Βαλκανίων, με ανοίγματα προς την Δύση για προώθηση των προϊόντων τους. Στις εθνοτικές συγκρούσεις, παραμονές των βαλκανικών πολέμων, οι Πιτουλαίοι παίρνουν καθαρά θέση υπέρ των ελληνικών θέσεων (σύμφωνα με αναφορά του Ελληνικού Προξενείου στο Μοναστήρι καλοκαίρι 1912 ) συμμετέχουν στον απελευθερωτικό αγώνα της Βορείου Ηπείρου στο πλευρό του φίλου τους Γιωργάκη Ζωγράφου, στρατεύονται στο πλευρό του ελληνικού στρατού στην Φιλιππιάδα.
Έτσι, μετά την προσάρτηση της Β. Ηπείρου στο νεοσύστατο κράτος της Αλβανίας θεωρούνται personna non grata και επιλέγουν να εγκατασταθούν στον ελλαδικό χώρο. Την ίδια τύχη είχαν και οι άλλες μεγάλες νομαδικές φάρες, με καθαρά ελληνική συνείδηση που κατέβηκαν και αυτές στην Θεσπρωτία. Εγκαθίστανται στην Ηγουμενίτσα, με την ελπίδα της Ενωσης με την Βόρειο Ήπειρο. Με σχέδια του Κερκυραίου αρχιτέκτονα- μηχανικού Παντελιού και εργολάβο τον πρόσφυγα Β. Τριανταφυλλίδη χτίζουν το αρχοντικό που ενώνει σε αρμονική συμβίωση τα 4 αδέλφια.
Η έναρξη του β. Παγκοσμίου πολέμου σημαδεύει την οικογένεια με τραγικές συνέπειες που προκάλεσε η ανομία των γεγονότων που επακολούθησαν. Η Ιταλία είχε καταλάβει από το 1939 την Αλβανια. Ήδη από το καλοκαίρι του 1940 όλοι περίμεναν οτι οι ιταλοί θα κηρύξουν τον πόλεμο.με την Ελλάδα. Τα αδελφια Πιτούλη από τα κονάκια του Γράμμου έρχονται κρυφά σε επαφή με ελληνες της Β.Ηπειρου, αλλα και αλβανους αξιωματούχους οι οποίοι τους ενημερώνουν για τις θέσεις των Ιταλών στην Αλβανία, που τις προωθουν στις ελληνικές αρχές.
Την ημέρα της κήρυξης του πολέμου η κυβέρνηση Μεταξά συνέλαβε ορισμένα ηγετικά στελέχη των μουσουλμάνων και τους έστειλε εξορία. Ανάμεσά τους εξορίστηκαν συνετά και σώφρονα μέλη της μουσουλμανικής κοινότητας της Ηγουμενίτσας που θα μπορούσαν να εμποδίσουν τα όσα ακολούθησαν. Οταν ο Χρήστος Πιτούλης έμαθε οτι έπιασαν τον φίλο του Μπιτο Ντούλε, αντέδρασε θεωρώντας την απόφαση τραγικό λάθος. Συλλαμβάνετε τους συνετούς, εσείς είστε ξένοι, εμείς θα πληρώσουμε τα σπασμένα. ( μαρτυρία μοίραρχου Βαρδουλάκη). Ο Μπίτο Ντούλε ήταν από τους πιό παλιούς αγάδες και ο πιό σημαντικός στην πόλη της Ηγουμενίτσας. Πριν αποχαιρετήσει τον φίλο του, που δεν γνωρίζει πότε θα επιστρέψει από την εξορία, ο Χρήστος του δίνει ένα μεγάλο χρηματικό ποσό, για να αφήσει για σιγουριά, στην οικογένειά του. (περιοδ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ 1994).
Μία ημέρα μετά την κήρυξη του πολέμου – την 29η Οκτωβρίου 1940 – μια ομάδα Ιταλών ανιχνευτών με φυγόδικους Τσάμηδες οδηγούς, περνά τον Καλαμά, φτάνει στον βάλτο Ραγίου και κατευθύνεται προς την Ηγουμενίτσα. Ο Χρήστος Πιτούλης που ειδοποιείται από βοσκό της οικογένειας ενημερώνει την χωροφυλακή και τον αξιωματικό Σ.Μασσαλά.
Ο αξιωματικός παραμένει στην πόλη για να επικοινωνήσει και να συντονιστεί με τον στρατό, στα Γιάννενα. Ο Χρήστος Πιτούλης συγκροτεί μικρό απόσπασμα με τον γείτονά του Χρήστο Τσώνη και αγροφύλακες. Σε μικρή μάχη αντιμετωπίζουν την ιταλική περίπολο. Σκοτώνεται ο Ιταλός αξιωματικός, ανώτατο στέλεχος του φασιστικού κόμματος. Οι άλλοι ιταλοί στρατιώτες, μη γνωρίζοντας το ποτάμι πνιγηκαν στον βάλτο. Στους σάκους τους βρέθηκαν εργαλεία δολιοφθορών και καταστροφής τηλεφωνικών γραμμών. Την νύχτα της 4ης προς την 5η Νοεμβρίου οι Ιταλοί σπάζουν το μέτωπο του Καλαμά και η Ιταλική μεραρχία Σιένα κατευθυνεται προς την Ηγουμενίτσα. Τα γυναικόπαιδα της πόλης φεύγουν προς Λευκίμμη, οι άνδρες καταφεύγουν στην Πέστανη. Μαζί τους ο Χρήστος Πιτούλης και ο ανηψιός του Βασίλης, Η υπόλοιπη οικογένεια από την Λευκίμμη κατευθύνεται στην Αθήνα.
Η Ηγουμενίτσα πέφτει στα χέρια των Ιταλών, των αλβανικών ταγμάτων που ακολουθούσαν τους ιταλούς, και των ντόπιων μουσουλμάνων. Η πόλη παραδίδεται στις φλόγες, το σπίτι της οικογένειας Πιτούλη λεηλατείται. Λίγες ημέρες μετά κάποιοι άντρες αποφασίζουν να κατέβουν απο την Πέστιανη στην πόλη κρυφά. Μαζί τους οι Χρήστος και Βασίλης Πιτούλης. Οι Ιταλοί αναζητούσαν ήδη τους υπεύθυνους της ήττας τους στον βάλτο. Οι μουσουλμάνοι παραδίδουν τους Χρήστο Πιτούλη, Χρήστο Τσώνη και Βασίλειο Πιτούλη. Για τους τρεις αυτούς συγκροτείται Ιταλικό Στρατοδικείο . Βασικός μάρτυρας κατηγορίας ο Μαζάρ Ντίνο που ενυπογράφως βεβαιώνει ότι ο Χρήστος Πιτούλης ήταν ο οργανωτής της ομάδας των ελεύθερων σκοπευτών. Το ιταλικό στρατοδικείο καταδικάζει τον Χρηστο Πιτούλη και Χρήστο Τσώνη σε θάνατο και τον Βασίλη Πιτούλη σε εξορία στην Ιταλία. Το πρωί της 8ης Νοεμβρίου του 1940 το ιταλικό απόσπασμα τους οδηγεί στον τόπο εκτέλεσης, στην θέση Μόλιζα δίπλα στην θάλασσα, κοντά στο ξενοδοχείο Ακταίον. Η οικογένεια έχει ήδη φτάσει στην Αθήνα. Ακούν από το ραδιόφωνο ότι οι Ιταλοί εκτέλεσαν τον Χρήστο Πιτούλη και Χρήστο Τσώνη. Ο γιός του, Τάσος, το μαθαίνει από εφημερίδα που διαβάζει συνεπιβάτης του στο τρόλεϊ.
Ο εμβληματικός ήρωας της ελληνικής αντίστασης Μανώλης Γλέζος στο βιβλίο του Εθνική Αντίσταση 1940 – 1945 (πρώτος τόμος – εκδόσεις Στοχαστής σελ 107 ) αναφέρει. Οι δύο πατριώτες, Χρήστος Πιτούλης και Χρήστος Τσώνης, υπήρξαν τα πρώτα θύματα, οι πρώτοι Έλληνες που εκτελέστηκαν στην πατρίδα μας από τα στρατεύματα κατοχής.. Οι πρώτοι νεκροί πολίτες στις εκατοντάδες εκατόμβες των Ελλήνων, που εκτελέστηκαν στην διάρκεια του Β παγκοσμίου πολέμου, στην Ελλάδα και την Ευρώπη. Στο ιδιο βιβλίο σελ. 106 αναφέρει Να σημειωθεί, ο πρώτος εκτελεσμένος στην Γαλλία από τους Ναζί είναι ο μηχανικός Jacques Bonsergent. Δικάστηκε στο Παρίσι από το στρατοδικείο για πράξεις βίας και εκτελέστηκε στις 23 -12 – 1940. Μέχρι τότε θύματα του πολέμου ήσαν όσοι είχαν βρεθεί λόγω καθήκοντος σε πεδία μαχών ή λόγω καταγωγής ή θρησκείας (γκέτο Πολωνίας).
Ο μαχητής της γερμανικής κατοχής Μανώλης Γλέζος θεωρούσε μεγάλη παράληψη του ελληνικού κράτος που δεν έχει αναδείξει, μέσω των ευρωπαϊκών θεσμών, τους δύο θεσπρωτούς εκτελεσθέντες, ως τους πρώτους ευρωπαίους αντιστασιακούς στον φασισμό από κοινωνία των πολιτών και από καθαρά δική τους επιλογή. ( Μανώλης Γλέζος εκδήλωση για την Αντίσταση στο Μέγαρο Μουσικής 2014).
Ο Χρήστος Πιτούλης, όταν εκτελέστηκε ήταν ήδη 58 ετών. Αφησε πίσω του μεγάλα παιδιά και εγγόνια. Αντιθετα ο Χρήστος Τσώνης, ήταν ένα 25χρονο παλικάρι που άφησε πίσω του χήρα, μια νέα γυναίκα και δύο ορφανά τεσσάρων και δύο ετών. Οι μεγαλύτεροι θυμόμαστε τον σεμνό και αξιοπρεπή συμπατριώτη μας Γιώργο που ποτέ δεν καπηλεύτηκε την ηρωική πράξη του πατέρα του.
Σχολιάστε