Μετά την κατάρρευση της Σοβιετίας ζήσαμε αυτό που, παραφράζοντας τον τίτλο του μυθιστορήματος του Εντσενσμπέργκερ «Το σύντομο καλοκαίρι της αναρχίας»*, θα μπορούσαμε να ονομάσουμε «σύντομο καλοκαίρι της παγκοσμιοποίησης».
Κατά την περίοδο της πρόσφατης και πρόσκαιρης παγκοσμιοποίησης λοιπόν, το κεφάλαιο δεν είχε πατρίδα, το εργοστάσιο πήγαινε στην Κίνα και τα μπόνους στα golden boys και στους μετόχους στη Δύση. Όποιος μιλούσε για βιομηχανία, ιστορία ή γεωγραφία έμοιαζε με γραφικό νοσταλγό.
Αυτή η εποχή τελείωσε. Την έθαψαν η Ουκρανία, οι Χούθι, η επιχείρηση υβριδικής εισβολής στο Έβρο, οι δασμοί και ο ανταγωνισμός για τα μικροτσιπ. Η άκριτη παγκοσμιοποίηση έδωσε τη θέση της σε κάτι πιο παλιό και πιο σκληρό: την ιστορία και τη γεωγραφία. Και στη γεωγραφία η Ελλάδα δεν είναι θεατής. Είναι το σύνορο της Δύσης με το χάος.
Οι περισσότεροι φιλελεύθεροι δεν είναι σαν τους μαρξιστές, ώστε να μένουν εγκλωβισμένοι σε δόγματα και θεωρίες μέχρι να πεθάνουν από ιδεολογική γάγγραινα. Είναι περισσότερο ανοιχτόμυαλοι, εύκαμπτοι και προσαρμόζονται στις εξελίξεις και στην πραγματικότητα.
Ο κόσμος άλλαξε λοιπόν και η πίτα ξαναμοιράζεται με τον παλαιό τρόπο της ισχύος. Σε αυτό το περιβάλλον οφείλουμε να προσαρμοστούμε και να διεκδικήσουμε μια καλύτερη θέση στη διεθνή κατάταξη της αναδιανομής του πλούτου.
Σε αυτό το περιβάλλον, η συμπαράταξη με το Ισραήλ στην Ανατολική Μεσόγειο δεν αποτελεί μόνο ευκαιρία ανάσχεσης των νεοθωμανικών ονειρώξεων του Ερντογάν, αλλά και ευκαιρία τεχνολογικής εκτίναξης της Ελλάδας.
Πρόσφατα υπογράφηκε, μεταξύ άλλων, η μεγαλύτερη αμυντική συμφωνία, για την «Ασπίδα του Αχιλλέα», ύψους περίπου 3,5 δισ. ευρώ. Το ερώτημα δεν είναι αν θα αγοράσουμε. Αυτό αποφασίστηκε. Το ερώτημα είναι αν θα μείνουμε πελάτες ή θα γίνουμε συνεταίροι με μέλλον…
Ο καταμερισμός είναι προφανής. Το Ισραήλ φέρνει τεχνολογία δοκιμασμένη σε πραγματικό πόλεμο. Η Ελλάδα φέρνει μηχανικούς, τους οποίους σήμερα εξάγουμε στο Μόναχο με έξοδα του Έλληνα φορολογούμενου, και κάτι που το Ισραήλ δεν έχει: πρόσβαση από μέσα στην ευρωπαϊκή αγορά. Την δεύτερη μεγαλύτερη αμυντική αγορά του κόσμου.
Το πρόγραμμα προβλέπει μάλιστα βάση παραγωγής στην Ελλάδα με εξαγωγικές δυνατότητες. Ας μην τρέφουμε όμως αυταπάτες. Τα υφιστάμενα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας δεν μεταβιβάζονται με μια υπογραφή, και όπου υπάρχουν αμερικανικά υποσυστήματα η Ουάσιγκτον έχει λόγο για κάθε επανεξαγωγή. Η συμμετοχή στην παραγωγή είναι αρχή. Δεν είναι ιδιοκτησία.
Το μεγάλο στοίχημα είναι αλλού: στην κοινή ανάπτυξη της επόμενης γενιάς αντιαεροπορικών και αντιπυραυλικών συστημάτων, με ελληνικά δικαιώματα σχεδιασμού, αναβαθμίσεων, παραγωγής και εξαγωγών από την πρώτη ημέρα.
Δεν το έχουμε ξανακάνει. Τα «αντισταθμιστικά» των δεκαετιών του ’80 και του ’90 υποσχέθηκαν αμυντική βιομηχανία και κατέληξαν σε βίδες, μεσάζοντες και δικαστήρια. Οι κρατικές ΕΑΣ και ΕΑΒ έγιναν δημοσιοϋπαλληλικές μαύρες τρύπες. Αν η συμφωνία με το Ισραήλ γίνει άλλο ένα κεφάλαιο αυτού του αφηγήματος, το λάθος δεν θα είναι ισραηλινό.
Και εδώ μπαίνει η Ευρώπη. Ο μηχανισμός SAFE προσφέρει φθηνά μακροπρόθεσμα δάνεια ύψους 150 δισ. ευρώ για την άμυνα, με περίπου 787,7 εκατ. εγκεκριμένα για την Ελλάδα. Το βέβαιο είναι ότι θα ακολουθήσουν και άλλα προγράμματα όπως το SAFE. Οι κανόνες επιλεξιμότητας, όμως, θέτουν όριο στο περιεχόμενο από τρίτες χώρες. Μεταφράζω: όσο περισσότερη αξία παράγεται εδώ, τόσο πιο επιλέξιμο γίνεται το πρόγραμμα για ευρωπαϊκά κονδύλια. Το ελληνικό εργοστάσιο είναι προϋπόθεση χρηματοδότησης και το πραγματικό διαπραγματευτικό χαρτί της Αθήνας. Κάποιες ιδιωτικές επιχειρήσεις βρίσκονται μιας ιστορικής ευκαιρίας να αλλάξουν πίστα.
Τα ρίσκα είναι γνωστά. Η Γάζα έχει πολιτικό κόστος στην Ευρώπη, η Άγκυρα θα αντιδράσει, η γραφειοκρατία μας μπορεί να σκοτώσει και την καλύτερη ιδέα με εγκυκλίους και η Αριστερά μας αποτελεί πάντα τροχοπέδη για κάθε βήμα προόδου και ενδυνάμωσης.
Η ευκαιρία δεν θα περιμένει. Αν τη χάσουμε, δεν θα φταίνε οι Ισραηλινοί ούτε οι Βρυξέλλες. Θα φταίει μια κοινωνία που ακόμη ψηφίζει με κριτήριο τον διορισμό και όχι τη θέση εργασίας του μηχανικού. Η γεωγραφία μάς μοίρασε καλά χαρτιά.
Το αν θα τα παίξουμε είναι δική μας υπόθεση.
*Το «Σύντομο καλοκαίρι της αναρχίας» του Χανς Μάγκνους Εντσενσμπέργκερ αφηγείται τη ζωή και τον θάνατο του Ισπανού αναρχικού Μπουεναβεντούρα Ντουρούτι. Μέσα από μαρτυρίες και ντοκουμέντα ανασυνθέτει την επαναστατική έξαρση του 1936, όταν εργάτες και πολιτοφυλακές επιχείρησαν να δημιουργήσουν μια κοινωνία ελευθερίας και ισότητας. Ωστόσο, ο πόλεμος κατά του Φράνκο απαιτούσε πειθαρχία, οργάνωση και συγκεντρωτική διοίκηση, δοκιμάζοντας τις αναρχικές αρχές. Ο θάνατος του Ντουρούτι συμβολίζει τη διάψευση εκείνης της προσδοκίας. Το βιβλίο εξετάζει τη σύγκρουση ανάμεσα στην ουτοπία και την πραγματικότητα, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο οι συλλογικές ελπίδες μετατρέπουν έναν άνθρωπο σε μύθο που επιβιώνει μετά την ήττα της επανάστασης.
Σχολιάστε