ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

του Γιώργου Μαστορίδη

Ταξική Επανάσταση για την κοινωνική ανατροπή: «Στα φτερά

 του οράματος» για τη Δικτατορία του Προλεταριάτου (1943-1949)

      Η δεκαετία του 1940 αποτελεί την πιο δραματική και καθοριστική περίοδο της σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας. Η παραδοσιακή ιστοριογραφία περιγράφει τα γεγονότα της περιόδου 1943–1949 με τον όρο «εμφύλιος πόλεμος». Ωστόσο, η σύγχρονη επίσημη ανάλυση του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας (ΚΚΕ), καθώς και ένα σημαντικό ρεύμα της ιστορικής επιστήμης, αναδεικνύουν μια βαθύτερη πραγματικότητα.

     Το «κινούν αίτιον», η πρωτογενής αιτία, των εμφύλιων συγκρούσεων δεν ήταν μια τυφλή αδελφοκτόνος διαμάχη, αλλά μια συνειδητή, οργανωμένη και ένοπλη Ταξική Επανάσταση. Με οδηγό τη μαρξιστική-λενινιστική ιδεολογία, η ηγεσία και η βάση του ΚΚΕ κινήθηκαν «Στα φτερά του οράματος» για την κοινωνική ανατροπή και την εγκαθίδρυση της Δικτατορίας του Προλεταριάτου. Αξίζει να σημειωθεί ότι η φράση «Στα φτερά του οράματος» είναι ο τίτλος του βιβλίου που έγραψε ο καπετάνιος του ΕΛΑΣ Αλέξης Ρόσιος, ο κυριότερος υπεύθυνος για τον εμπρησμό δύο κτιρίων και τη δολοφονία 13 δημοσίων υπαλλήλων στο Λιτόχωρο Πιερίας ανήμερα των Εκλογών, 31 Μαρτίου 1946, καθώς και για την εκτέλεση των 120 αιχμαλώτων στρατιωτών στον Τσαμαντά Θεσπρωτίας, 5 Μαρτίου 1947.

Πρωτογενές Αίτιο: Το Όραμα της Κοινωνικής Ανατροπής (1943-1944)

    Για την ηγεσία του κόμματος, ο αντιφασιστικός αγώνας δεν ήταν αποκομμένος από τον κοινωνικό μετασχηματισμό. Το πρωτογενές αίτιο της εμφύλιας σύγκρουσης εντοπίζεται στην απόφαση του ΚΚΕ να μην επιτρέψει την παλινόρθωση του παλαιού πολιτικού καθεστώτος και της μοναρχίας. Ήδη από το 1943, οι επιθέσεις του ΕΛΑΣ εναντίον άλλων αντιστασιακών οργανώσεων, όπως ο ΕΔΕΣ και η ΕΚΚΑ, καθώς και η ένοπλη δράση της ΟΠΛΑ στις πόλεις, δεν αποτελούσαν τυχαία περιστατικά «κόκκινης» βίας και τρομοκρατίας. Ήταν η στρατηγική επιδίωξη για το μονοπώλιο της ένοπλης ισχύος, απαραίτητη προϋπόθεση για τη μελλοντική επαναστατική κατάληψη της εξουσίας.

Η Άρνηση της Δημοκρατικής Νομιμότητας (1944-1946)

    Η Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας, η οποία σχηματίστηκε τον Μάιο του 1944 στο Συνέδριο του Λιβάνου και τον Σεπτέμβριο στη Συμφωνία της Καζέρτας με Πρωθυπουργό τον Γεώργιο Παπανδρέου και Υπουργούς από όλα τα Πολιτικά Κόμματα, και του ΚΚΕ, είχε βασικούς στόχους τον αφοπλισμό όλων των αντάρτικων ομάδων, την αναδιοργάνωση του Εθνικού Στρατού και κυρίως την αποτροπή βίαιης κατάληψης εξουσίας.                                        

   Μετά την απελευθέρωση και την ένοπλη εξέγερση τον Δεκέμβριο του 1944, η Συμφωνία της Βάρκιζας (1945) υποχρέωσε σε αφοπλισμό όλες τις Αντιστασιακές Οργανώσεις, και τον ΕΛΑΣ (Ελληνικό Απελευθερωτικό Στρατό). Στην ιστορική πραγματικότητα, ωστόσο, η κομμουνιστική ηγεσία δεν αποδέχθηκε ποτέ τη δημοκρατική αστική νομιμότητα. Η παράδοση των όπλων ήταν μερική· ένας τεράστιος όγκος σύγχρονου πολεμικού υλικού αποκρύφτηκε σκόπιμα σε σπηλιές και κρύπτες της υπαίθρου, καθώς και σε γειτονικές κομμουνιστικές χώρες με χαρακτηριστικό παράδειγμα το Μπούλκες της Γιουγκοσλαβίας, ως εφεδρεία για την επόμενη φάση της ταξικής αναμέτρησης.

   Κατά την περίοδο που ακολούθησε τη Βάρκιζα το ΚΚΕ αποκήρυσσε την ένοπλη βία Ελασιτών, όπως του Θανάση Κλάρα (Άρη Βελουχιώτη), ταυτόχρονα όμως χρησιμοποίησε την κυβερνητική επιβολή του Νόμου και της Τάξης ως το ιδανικό πολιτικό και ηθικό άλλοθι «λευκής τρομοκρατίας», για να δικαιολογήσει στη βάση του την άρνηση ενσωμάτωσης στο κοινοβουλευτικό σύστημα και να νομιμοποιήσει την επιστροφή στα όπλα. Παράλληλα, η εμφάνιση ορισμένων παρακρατικών ένοπλων ομάδων στην ύπαιθρο δεν ήταν μια αναίτια επιθετική ενέργεια εναντίον των κομμουνιστών, αλλά μια πράξη νόμιμης αυτοάμυνας και ενστίκτου αυτοσυντήρησης της συντριπτικής πλειοψηφίας της ελληνικής κοινωνίας. Μετά την τραυματική εμπειρία της Κατοχής και ειδικά μετά τις μαζικές ομηρίες και τις εκτελέσεις αμάχων από την ΟΠΛΑ τον Δεκέμβριο 1944- Ιανουάριο 1945 οι δημοκρατικοί πολίτες (δεξιοί, αριστεροί και κεντρώοι) δεν ήταν διατεθειμένοι να μείνουν απροστάτευτοι. Οι τοπικές κοινωνίες οργανώθηκαν, για να υπερασπιστούν τις ζωές, τις περιουσίες και τις οικογένειές τους απέναντι στους κρυμμένους ένοπλους πυρήνες της Αριστεράς, οι οποίοι προετοίμαζαν τον επόμενο γύρο.

    Η εφαρμογή της «δίπολης πολιτικής» από τον Νίκο Ζαχαριάδη —η ταυτόχρονη συμμετοχή στη νόμιμη πολιτική ζωή και η προετοιμασία του παράνομου μηχανισμού— κορυφώθηκε με την Αποχή από τις Βουλευτικές Εκλογές της 31ης Μαρτίου 1946 με Απλή Αναλογική και Διεθνή Εποπτεία. Η επίθεση ομάδας Ελασιτών ανταρτών στο Λιτόχωρο, ανήμερα των Εκλογών τα χαράματα, αποτέλεσε τη συνειδητή επιλογή της ρήξης με το αστικό κράτος και το κομματικό μήνυμα για την Πολιτική Ανυπακοή και την έναρξη νέας ένοπλης ταξικής εξέγερσης. Η σημερινή ηγεσία του Κουτσούμπα γιόρτασε, μάλιστα, επετειακά τα ογδόντα (80) χρόνια από την «αφετηρία της τρίχρονης εποποιίας του ΔΣΕ».

Ο ΔΣΕ και η Κορυφαία Στιγμή της  Ένοπλης Ταξικής Πάλης (1946-1949)

     Η μετονομασία του ΕΛΑΣ σε Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας (ΔΣΕ) στις 27 Δεκεμβρίου 1946 μετέτρεψε την πολιτική αντιπαράθεση σε ολοκληρωτικό πόλεμο με τον Εθνικό Κυβερνητικό Στρατό για την ίδρυση «Λαϊκής Δημοκρατίας» είτε σε ολόκληρη τη χώρα είτε σε αυτόνομο τμήμα της. Αξίζει να σημειωθεί ότι και στα κείμενα και τις ομιλίες των σημερινών στελεχών του ΚΚΕ, η περίοδος αυτή δεν αναφέρεται ως «εμφύλιος», καθώς ο όρος αυτός θεωρείται ότι «απομειώνει το ταξικό περιεχόμενο του αγώνα». Για το κόμμα, ο ΔΣΕ ήταν ένας λαϊκός, επαναστατικός, στρατός που μαχόταν για την ανατροπή της κυριαρχίας της αστικής τάξης.

     Στα βουνά της Δυτικής Μακεδονίας και της Ηπείρου, το όραμα της Δικτατορίας του Προλεταριάτου πήρε σάρκα και οστά μέσω της δημιουργίας της «Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης». Στις ελεγχόμενες περιοχές από τον ΔΣΕ, τον κομματικό στρατό του ΚΚΕ, εφαρμόστηκαν κομματικοί και καταπιεστικοί θεσμοί λαϊκής διοίκησης και δικαιοσύνης για την «πλέρια ισότητα», οι οποίοι αντικατόπτριζαν το σοβιετικό πρότυπο, με πλήρη απαξίωση της ανθρώπινης ζωής, των ατομικών ελευθεριών και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Παρόμοια γεγονότα συνέβαιναν την ίδια περίοδο και στις γειτονικές «λαϊκές δημοκρατίες» των Βαλκανίων (Γιουγκοσλαβία, Αλβανία, Βουλγαρία). Η στρατιωτική σύγκρουση πλέον είχε ξεκάθαρο ιδεολογικό πρόσημο: ήταν η επιλογή ανάμεσα στην ενσωμάτωση στο δυτικό καπιταλιστικό στρατόπεδο ή την ένταξη στο ανατολικό σοβιετικό σύστημα εξουσίας (ΕΣΣΔ), το οποίο κατέρρευσε το 1989 σαν «χάρτινος πύργος» ηθικά, οικονομικά και πολιτικά.

      Συμπερασματικά, η ήττα του ΔΣΕ στο Γράμμο και το Βίτσι τον Αύγουστο του 1949 σήμανε το τέλος της ένοπλης προσπάθειας του ΚΚΕ, η οποία συνεχίστηκε με πολιτικά μέσα και το «όπλο παρά πόδα». Εξετάζοντας αυτά τα γεγονότα με όρους ιστορικής αιτιότητας, η δεκαετία του ’40 στην Ελλάδα δεν ήταν μια τυχαία παρέκκλιση της Ιστορίας. Το «κινούν αίτιον» ήταν η ίδια η φύση της ταξικής ιδεολογίας του κομμουνιστικού κινήματος, η οποία έβλεπε τη σύγκρουση με το αστικό κράτος ως νομοτελειακή και αναπόφευκτη. Το ΚΚΕ λειτούργησε με βάση τις αρχές της προλεταριακής επανάστασης, αρνούμενο να συμβιβαστεί με τη μεταπολεμική αστική δημοκρατία, όπως στις άλλες δυτικοευρωπαϊκές χώρες· οδηγήθηκε σε μια συνειδητή αναμέτρηση για τη ριζική κοινωνική ανατροπή με τις γνωστές εμφύλιες συνέπειες.