Ζήσης Ιωαννίδης

Ηενεργειακή μετάβαση συχνά περιγράφεται με μεγάλους όρους. ΑΠΕ, αποθήκευση, δίκτυα, διασυνοριακές διασυνδέσεις, ενεργειακό μείγμα, μεγάλες επενδύσεις. Και ας μην γελιόμαστε, αυτά καθορίζουν εν πολλοίς την τιμή της κιλοβατώρας και την ανθεκτικότητα του ενεργειακού συστήματος. Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά της μετάβασης, η πιο απλή, η πιο άμεση και πιο κοντά στον πολίτη. Η δυνατότητα ένα νοικοκυριό, ακόμη και αν δεν διαθέτει ταράτσα, δεν είναι μονοκατοικία ή δεν έχει μεγάλο ελεύθερο χώρο, να παράγει ένα μικρό μέρος της ενέργειας που καταναλώνει.

Η νέα ρύθμιση που προωθείται ανοίγει τον δρόμο για εγκατάσταση μικρών φωτοβολταϊκών σε μπαλκόνια, με απλοποιημένη διαδικασία, ισχύος έως περίπου 800 Watt. Δεν μιλάμε για ένα φωτοβολταϊκό πάρκο σε κάθε μπαλκόνι, ούτε για μια μεγάλη εγκατάσταση αυτοπαραγωγής. Μιλάμε για δύο έως τρία πάνελ που μπορούν να καλύπτουν ένα μικρό μέρος της καθημερινής κατανάλωσης ενός σπιτιού.

Η τεχνική λειτουργία αυτών των συστημάτων είναι σχετικά απλή. Αυτό αποτελεί διευκόλυνση για τους πολίτες, καθώς δεν απαιτείται μεγάλη αλλαγή στα ηλεκτρολογικά του σπιτιού, ούτε βαριά τεχνική παρέμβαση αντίστοιχη με μια κανονική φωτοβολταϊκή εγκατάσταση σε στέγη ή ταράτσα. Ειδικά, αν τα πάνελ συνοδεύονται και από microinverter, δηλαδή μικρομετατροπείς, οι οποίοι μετατρέπουν το συνεχές ρεύμα που παράγει το φωτοβολταϊκό σε εναλλασσόμενο, συμβατό με το οικιακό δίκτυο.

Δεν πρέπει βέβαια να υπερβάλλουμε. Ένα φωτοβολταϊκό μπαλκονιού δεν θα μηδενίσει τον λογαριασμό ρεύματος. Δεν θα καλύψει τον θερμοσίφωνα, την αντλία θερμότητας ή τις μεγάλες αιχμές κατανάλωσης. Μπορεί όμως να καλύψει μέρος του βασικού ημερήσιου φορτίου, όπως το ψυγείο, το router, μικρές συσκευές, φωτισμό και ένα τμήμα της καθημερινής κατανάλωσης. Αυτό έχει οικονομική αξία, αλλά έχει και συμβολική αξία. Ο πολίτης δεν είναι πλέον μόνο καταναλωτής. Γίνεται μικρός παραγωγός. Συμμετέχει άμεσα στην ενεργειακή μετάβαση, όχι ως θεατής, αλλά ως μέρος της λύσης.

Το πιο ενδιαφέρον είναι τι σηματοδοτεί η μεταρρύθμιση αυτή. Τα φωτοβολταϊκά στο μπαλκόνι μπορούν να λειτουργήσουν ως η πρώτη απλή και κατανοητή επαφή του πολίτη με μια μεγαλύτερη τεχνολογική οικογένεια, τα Building Integrated Photovoltaics (BIPV) ή αλλιώς τα ενσωματωμένα στο κτίριο φωτοβολταϊκά. 
Μέχρι σήμερα, για τους περισσότερους, τα φωτοβολταϊκά στα κτίρια σήμαιναν πάνελ πάνω σε κεραμίδια ή σε μεταλλικές βάσεις σε ταράτσες. Τα BIPV αποτελούν κάτι διαφορετικό. Μπορούν να λειτουργήσουν ως δομικά υλικά και να ενσωματωθούν στον σχεδιασμό του κελύφους.

Μπορούν να αντικαταστήσουν τμήματα της πρόσοψης, της στέγης, των σκιάστρων και να συνδυάσουν αρχιτεκτονική λειτουργία με παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Σε πιο σύνθετες εφαρμογές μπορούν να αξιοποιηθούν ακόμη και σε συστήματα διπλής πρόσοψης, τα γνωστά Double Skin Façades, όπου το φωτοβολταϊκό στοιχείο δεν λειτουργεί μόνο ως παραγωγός ρεύματος, αλλά και ως μέρος της θερμικής και ηλιακής διαχείρισης του κτιρίου.

Αυτό είναι το μεγάλο πέρασμα. Το φωτοβολταϊκό παύει να είναι απλώς ένας τεχνικός εξοπλισμός που τοποθετείται εκ των υστέρων και γίνεται μέρος της αρχιτεκτονικής. Μια πρόσοψη, ένα σκίαστρο, ένα υαλοστάσιο, ένα αίθριο ή μια στέγη μπορούν να συμβάλουν ταυτόχρονα στην παραγωγή ενέργειας, στον έλεγχο της ηλιακής ακτινοβολίας, στη μείωση των θερμικών φορτίων και στη βελτίωση της συνολικής ενεργειακής συμπεριφοράς του κτιρίου. Έτσι, το κτίριο παύει να είναι ένας παθητικός καταναλωτής ενέργειας και μετατρέπεται σε ενεργό μέρος του ενεργειακού συστήματος.

Μέσα σε αυτή τη μεγάλη οικογένεια τεχνολογιών, ιδιαίτερη σημασία έχουν τα semi-transparent photovoltaics (STPV) ή ημιδιάφανα φωτοβολταϊκά. Η ιδιαιτερότητά τους είναι ότι επιτρέπουν σε ένα μέρος του φυσικού φωτός να περνά, ενώ ταυτόχρονα παράγουν ηλεκτρική ενέργεια. Άρα δεν μιλάμε απλώς για φωτοβολταϊκά με καλύτερη αισθητική. Μιλάμε για τεχνολογία που μπορεί να συνδέσει την παραγωγή ενέργειας με τον φυσικό φωτισμό, τη σκίαση, τη θερμική άνεση και την αρχιτεκτονική ένταξη.

Γι’ αυτό τα φωτοβολταϊκά στο μπαλκόνι έχουν μεγαλύτερη σημασία από την ονομαστική τους ισχύ. Είναι μια πύλη εισόδου σε μια πολύ μεγαλύτερη ιδέα. Βοηθούν τον πολίτη να αντιληφθεί ότι η παραγωγή ενέργειας μπορεί να είναι κοντά του, πάνω στο σπίτι του, ενταγμένη στην καθημερινότητά του. Σήμερα αυτό γίνεται με ένα μικρό πάνελ και ένα microinverter. Αύριο μπορεί να γίνεται με φωτοβολταϊκά δομικά υλικά

Το μπαλκόνι μπορεί να είναι η αρχή. Η πραγματική ευκαιρία είναι το ίδιο το κτίριο να γίνει μέρος της ενεργειακής λύσης. 

*Ο Ζήσης Κ.Ιωαννίδης είναι ενεργειακός και περιβαλλοντικός σύμβουλος, Σύμβουλος ΥΠΕΝ και Γενικός Γραμματέας στο Μητροπολιτικό Πάρκο «Αντώνης Τρίτσης».