ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

Απαντώντας στο ερώτημα φίλων και αναγνωστών ¨που βρήκες τόσα στοιχεία¨ για τα βιβλία μου¨Κάτι για το Φιλιάτι¨ και ¨Φιλιάτες Ιστορικά και Λαογραφικά Στοιχεία¨ αναγράφω οτι μελέτησα- μεταξύ των άλλων πηγών- και τα παρακάτω βιβλία, από τα οποία σταχυολόγησα διάφορα ιστορικά και λαογραφικά στοιχεία. Η ιστορία πρέπει να έχει τεκμηρίωση και όπως θα διαπιστώσατε όλα όσα παραθέτω στα βιβλία βασίζονται σε τεκμήρια- παράδειγμα το πότε ιδρύθηκε η Φιλαρμονική Φιλιατών και η ποδοσφαιρική ομάδα ΑΡΗΣ Φιλιατών, το αποδεικνύουν τα επίσημα έγγραφο ίδρυσης τους και όχι ¨κάπου το είχα δει γραμμένο.¨ Την σταχυολόγηση θα την δημοσιοποιήσω σε συνέχειες στην ιστοσελίδα- ίσως φανεί χρήσιμη σε κάποιον μελετητή.

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΠΕΡΙΠΑΤΟΙ ΣΤΗ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑ

Σπυρ. Μουσελίνη

385 π.Χ. Ο διωγμένος …..μερίδα …. Βασιλεύς Αλκέτας βοηθούμενος από μισθοφόρους Ιλλυριούς ανακτά το θρόνο του.

1910 ιδρύθηκε η Ηγουμενίτσα από Τούρκους Ρεσιδιέ

Τιτάνη : ο Λίβιος γράφει «Αι Τιτάναι ήσαν πόλεις όπου κατά τον τελευταίο μακεδονικό πόλεμο οι Ρωμαίου απεσταλμένοι συνάντησαν το κοινό της Ηπείρου και ήλθαν εις συμφωνία η παράβαση όρου της οποίας χάριν του Περσέα παρέσχε μια δικαιολογία στους Ρωμαίους να παραχωρήσουν στο στρατό τους τη λεηλασία της Ηπείρου» (Λίβιος 42,38 και 48,34).

Από μισό ψήφισμα που βρέθηκε το 1960 στην Τιτάνη φαίνεται πως η πόλη ήταν μεγαλύτερη και αξιολογότερη της Θεσπρωτίας στην οποία συνέρχονταν και συνεδρίαζαν οι επίτροποι των θεσπρωτικών πόλεων. Το ψήφισμα σώζεται μισό και λέει για κάποιο (δούλο) φαλακρό τον οποίο με απόφαση του κοινού αφήνει ελεύθερο ο κύριός του κατά το μήνα Γενάρη (γαμήλιο). «ΑΓΑΘΑ ΤΥΧΑ ΕΠΙ ΠΡΟΣ/ΤΑΤΑ ΘΕΣΠΡΩΤΩΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΙΕΡΕΩΣ ΔΕ ΦΥΣΤΑΙΟΥ ΜΗΝΟΣ ΓΑΜΗΛΙΟΥ ΑΦΗΚΕ ΞΕΝΟΥΣ ΝΙΚΑΔΟΡΟΣ ΙΚΑΔΩΤΟΣ ΦΑΛΑΚΡΟΝ ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΚΑΙ ΑΝΕΘΗΚΕ ΤΑ ΘΕΜΙΤΙ ΣΥΝΕΥΔΟΚΟΥΝΤΩΝ ΑΝΔΡΩΝΟΣ ΤΟΥ ΝΙΚΑΝΟΡΟΣ»

Όλοι οι θεσπρωτοί ανήκουν γλωσσικά στο νοτιοελληνικό ιδίωμα/Ηπειρ.χρον. 1934, σελ. 154

828-1025 Σλαβικές επιδρομές κατεστρ. Πόλεων Φατική-Νικόπολη κ.λπ.

432 π.Χ. Θεσπρωτοί και Χάονες έτρεξαν σε ενίσχυση των κορινθίων που πολεμούσαν τους κερκυραίους (Θουκ. Α΄-47, Β΄-80, Γ΄-73)).

Από τις αρχές του 11ου αιώνα μέχρι τέλος του 14ου οι Νορμανδοί ορμώμενοι από την Ιταλία κυριαρχούν σε πολλές παραλιακές μεσογειακές πόλεις, Ουρράχιο 1081, Γιάννενα 1082, Βουθρωτό 1084, Παπαρηγ. Ιστ. Ελλην. Έθνους

Το φρούριο της Παραμυθιάς το 1220 κατέχεται από το Νορμανδό Μισερ Ροβέρτο Κυρτυβελάκη.

Τα χρόνια των Νορμανδών ως τα χρόνια της Τουρκοκρατίας η Ήπειρος γνώρισε πολλούς κυρίαρχους και αφέντες. Ένα μέρος κατείχαν οι Βενετοί άλλο οι Αλβανοί και άλλο οι Σλάβοι. Μια πόλη δίνεται πρώτα από τον Έλληνα στον Ιταλό κ.λπ. Το 1825 ο Μιχαήλ Β΄ δεσπότης Ηπείρου δίνει προίκα στο Φίλιππο, γιο του Καρόλου, βασιλιά της….την Ηγουμενίτσα, Βηρυτό και νησί Σαβότα.

1374 Η Παραμυθιά και όλη η Επαρχία Ντελβίνου κατέχεται από τον Γιάννη Σπάτα, από την Φοινίκη. Στη συνέχεια πωλείται στον ιταλό Μερσίν Ρομπέρτο, ο οποίος την πουλά στον …..

1380 Ο Ισαήμ (εξισλαμισμένος φρούραρχος Οστρόβου) προσκαλεσμένος από τον Θωμά για να τον υπερασπίσει από τους Αλβανούς……και ερημώνει τη Θεσπρωτία.

1394 ο αλβανοσερβοβλάχος Μπογκόη κατάσχει τις πόλεις της Θεσπρωτίας που κατέχουν τότε οι Νορμανδοί.

Λάμπρος Πάλλας (Πάλλης) αγωνίζεται κατά των Τούρκων από το κάστρο της Βέλλενης.

1452 ο στρατηγός Σουλεϊμάν Μεχμέτ Χατζή, μπέης με 10.000 άνδρες κατέλαβε τελειωτικά τη Θεσπρωτία.

1454 Ο ιερέας Γιώργος Καλοχαρέτης εφημέριος ….Αγίων Αποστόλων μεταφέρει τα λείψανα του Αγ. Σπυρίδωνα στην Παραμυθιά και το 1456 στην Κέρκυρα.

1496 κίνημα για απελευθέρωση των Ηπειρωτών…….

1537 ο Σουλτάνος Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής βρισκόταν στρατοπεδευμένος στην Ηγουμενίτσα περιμένοντας να πέσει η πολιορκημένη από Χαιρεντίν Μπαρμπαρόσα Κέρκυρα.

1585 …..

1604 και 1604 επανάσταση Διονυσίου Σκυλόσοφου

1500-1800: πειρατεία και ληστεία θριαμβεύουν. Λένε πως σε μικρή απόσταση βόρεια της Ηγουμενίτσας υπήρχε χωριό παραλιακό λεγόμενο Φιλιππίδα το οποίο ένεκα των πειρατών μετανάστευσε στην …….

1557 ο Σινάν Πασάς Τούρκος Ναύαρχος πωλεί στα χωριά της Ηγουμενίτσας πολλούς αιχμαλώτους.

Επιδημίες 1241, 1330

1694 μερικά χωριά της Παραμυθιάς πλήρωναν φόρο υποτέλειας στους Ενετούς να τους φυλάνε από τους Τούρκους. Ήταν τα χωριά που οι Ενετοί κόβαν φτελιάδες για τα κανόνια τους.

1635 στον τουρκοπερσικό πόλεμο του 1635……έλαβαν μέρος και οι σπαχάδες (τιμαριούχοι) θεσπρωτοί.

Το 1893 οι Τούρκοι κατάσχεσαν ακόμη και μαγειρικά σκεύη των αγάδων Παραμυθιάς για την είσπραξη καθυστερούμενου δημόσιου φόρου, γιατί αυτοί τον εισέπρατταν και δεν πλήρωναν.

1664 Μπρέττ πασάς, πασάς Ιωαννίνων, …της Σαγιάδας, τοποθετούν φύλακες στο δρόμο Γιάννενα Σαγιάδα για το φόβο ληστών και αντιπάλων……..

1615-1660 ο πόλεμος τουρκοενετικός (Κρήτη και αλλού)…..

1777 Άγιος Κοσμάς στην Παραμυθιά (24/8/79 δολοφονήθηκε).

1732 Αποστατούν κατά του Σουλτάνου οι μπέηδες Μαργαριτίου και οι Σουλιώτες Α σουλιωτικός πόλεμος

1754 β΄ σουλιωτ. Πόλεμος

1768 Τσάμηδες εναντίον πελλοπονησίων για…..

1772 Γ΄ σουλιωτικός πόλεμος (όλοι οι αγάδες Θεσπρωτίας εναντίον …)

1792-1803 πόλεμοι Σουλιωτών – Αλή πασά

1788-1829 Αλή πασάς

1810 η Πάργα κατεχόταν από τους Άγγλους

1803 ο Αλής διώχνει τον Πρόνιο από την Παραμυθιά

1819 Η Πάργα έχει πωληθεί στον Αλή από τους Άγγλους

1830 οι δημόσιες τουρκικές αρχές της Ηπείρου χρησιμοποιούν την ελληνική γλώσσα

1840 επανάσταση κατά του Σουλτάνου. Ο Μουσταφά πασάς …..

1840 «πάλιν ήλθεν ο Ιμιν πασάς εις Ιωάννινα και έστειλε τρεις κολώνες με ασκέρι μία στην Παραμυθιά μια Μαργαρίτι και μια Φιλιάτες και θα πάγει να βαρέσει το Εγγλέζο»-Ενθύμιση σε πεντηκοστάι του παπα Γιώτη από το Τσαγκάρι. Οι αγάδες Προνιάτες, Τσαπαραίοι κλπ εξορίστηκαν στη Σόφια.

1847 επανάσταση Γκιολέκα και Τσέλιο Πίτσαρη μαζί με Οθωμανούς της Τσαμουριάς, έπαθαν χαλασμό από σουλτανικά στρατεύματα.

1878 επανάσταση λυκουρσίου (Ηπειρωτών, Θεσσαλών, Βορειοηπειρωτών) –αποτυχημένη.

1897 Άτυχος ελληνοτουρκικός πόλεμος

1932 έγινε αυτοκινητόδρομος Παραμυθιά, Μενίνα, Γιάννενα.

1909 20/7 ημέρα Δευτέρα, τέσσερις πλεσσιβιτσιώτες μεταξύ των οποίων ένας παππούς και μια γυναίκα συνοδευόμενοι από ένα αγωγιάτη και δυο τούρκους χωροφύλακες ενώ πήγαινα στα Γιάννενα ως μάρτυρες 25 ομοχώριών τους κλεισμένων στα μπουντρούμια του κάστρου για φόνο τούρκου σε συμπλοκή στο χωριό του, πέφτουν σε ενέδρα 25 τουρκοσυμμοριτών και κατακρεουργούνται.

1909 4/7, δολοφονείται ο παπα Γιώργος από Πλεσσίβιτσα

1869 13/7, χειροτονήθηκε επίσκοπος Παραμυθιάς ο Άνθιμος Τσάτσος, υπηρετούσε ως τότε ιεροκήρυκας καθηγητής θεολογίας στα Γιάννενα. Αργότερα έγινε Πατριάρχης, ο τάφος του στο μπαλουκλί δίπλα στον Αθηναγόρα.

1911, ιερατική σχολή Γηρομερίου (σελίς 67).

Τέλος ΙΓ΄ αιώνα μονή οσίου Νείλου, ετιμήθη ως σταυροπηγιακή, 1553, αναγνωρίσθηκε ως πατριαρχική εξαρχεία

1759 προσαρτεί την εξαρχεία στην επισκοπή Βουθρωτού και Γλυκέως από την οποία ξεχωρίζεται αργότερα (1761) και αναγνωρίζεται ομώνυμη επισκοπή μετά των υπαγομένων σε αυτή χωριών Άνω και Κάτω Γηρομέρι, Φανερωμενη, Πλεσσίβιτσα, Κόνσκα, Σαγιάδα, Σκουπίτσα, Άνω και Κάτω Ξέχωρο, Τσιμπλοχώρι, Κοκκινολιθάρι, Βρυσέλα, Κεραμίτσα, Κούστα, Ζεϊνέλ, Λίμποβο, Αράχωβα, και άλλων κοντινών χωριών. Το 1803 ο Καλλίνικος την προσαρτεί στην επισκοπή Παραμυθιάς. Το 1809 αποκαθίσταται σαν εξαρχεία και το 1821 επιτρέπεται η εκλογή ιδίου επισκόπου. Το 1893 συνενώνεται με την επισκοπή Παραμυθιάς στην οποία συγχωνεύεται και η προσωρινή επισκοπή Φιλιατών.

1924 ιδρύθηκε έως 1928 μητρόπολη Φιλιατών με μητροπολίτη τον Χρυσόστομο.

1926-1936, ιδρύθηκε και λειτουργούσε στους Φιλιάτες διδασκαλείο νηπιαγωγών με διευθύντρια τη Σουζάνα Ζαμπίρη.

1905, Ιδρύθηκε η ηπειρωτική εταιρία απελευθερωτική οργάνωση με σκοπό την απελευθέρωση της Ηπείρου.

1923, όσα κτήματα των αγάδων δεν καλλιεργούνταν απαλλοτριώθηκαν.

1940, με την αρχή του πολέμου οι ηγέτες των μουσουλμάνων τσάμηδων εξορίστηκαν στα νησιά του Αιγαίου γιατί έδειξαν ύποπτη συμπεριφορά συνεργασίας με τους ιταλούς, απελευθερώθηκαν με την κατάρρευση του μετώπου.

1917, κατείχε για μικρό διάστημα την Ήπειρο ιταλικός στρατός και στο Μαργαρίτι διέμενε πρόξενος της Ιταλίας ο συνταγματάρχης Μοντιάνα.

1944, 27/6, εγκαταλείπεται η Παραμυθιά από τους Γερμανούς που συγκεντρώνονται στην Ηγουμενίτσα και Μενίνα.

28-6-44, χίλιοι αντάρτες προβαίνουν σε όργια εις βάρος του τσάμικου πληθυσμού της Παραμυθιάς. Το ίδιο και στους Φιλιάτες.

30-6-1944, οι Γερμανοί προσπαθούν να καταλάβουν την Παραμυθιά για να σώσουν τους Τσάμηδες, αποτυγχάνουν.

17-8-1944, επίθεση και μάχη Μενίνας. Μετά τη μάχη 18.000 μουσουλμάνοι φεύγουν-οι χανούμισσες και τα παιδιά φεύγουν σε λίγες μέρες. Ο άγιος Κοσμάς είχε πει «ένα μιράδι θα σκοτωθεί, ένα θα φύγει και ένα θα βαφτιστεί».

Κάθοδος των ορεινών γραικών στην Τσαμουριά, σελίς 91.

Πόλεις και χωριά της Θεσπρωτίας, σελίς 93 ως 120.