ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

Φιλιάτες, ιστορικά σταχυολογήματα του Γιώργου Κώτση 4

Απαντώντας στο ερώτημα φίλων και αναγνωστών ¨που βρήκες τόσα στοιχεία¨ για τα βιβλία μου¨Κάτι για το Φιλιάτι¨ και ¨Φιλιάτες Ιστορικά και Λαογραφικά Στοιχεία¨ αναγράφω οτι μελέτησα- μεταξύ των άλλων πηγών- και τα παρακάτω βιβλία, από τα οποία σταχυολόγησα διάφορα ιστορικά και λαογραφικά στοιχεία. Η ιστορία πρέπει να έχει τεκμηρίωση και όπως θα διαπιστώσατε όλα όσα παραθέτω στα βιβλία βασίζονται σε τεκμήρια- παράδειγμα το πότε ιδρύθηκε η Φιλαρμονική Φιλιατών και η ποδοσφαιρική ομάδα ΑΡΗΣ Φιλιατών, το αποδεικνύουν τα επίσημα έγγραφο ίδρυσης τους και όχι ¨κάπου το είχα δει γραμμένο.¨ Την σταχυολόγηση θα την δημοσιοποιήσω σε συνέχειες στην ιστοσελίδα- ίσως φανεί χρήσιμη σε κάποιον μελετητή.

Ιστορία του Βόρειου Ελληνισμού

ΗΠΕΙΡΟΣ Κων/νου Βακαλόπουλου

Ανάλυση των αλβανικών φύλων, Γκέγκηδες=άγριοι και σκληραγωγημένοι αλβανοί πάνω από τον Σκούμπη, Τόσκηδες κάτω του Σκούμπη ήμεροι, γαλανομάτες με ελληνικά χαρακτηριστικά και κανονικό ανάστημα, Λιάπηδες=δυσάρεστη εξωτερική εμφάνιση, κοντόσωμοι ασεβείς και πονηροί,.Τσάμηδες = εύρωστοι και εύσχημοι δεν φυλάν τις συμφωνίες, επιτήδειοι χορευτές, καλοντυμένοι, μιλούν και την ελληνική. Όλοι πλην Γκέγκηδων είχαν συνείδηση ελληνική. Σαντζάκι Αιδυνάτ (Παραμυθιά) 1526-28

1512-1520 τα 33 χωριά…της Χειμάρας…συγκρότησαν την αυτόνομη…συμπολιτεία της Κερωνείας…..κυριαρχία (αναφέρονται και ονόματα Γουμενίτσα…)

1473 ο οπλαρχηγός Ιωάννης Βλάσης κατέλαβε το κάστρο Στροβίλη, το παρέδωσε στους Βενετούς που τον διόρισαν διοικητή του και λίγο αργότερα ελευθέρωσε και την Σαγιάδα.

Ιλιάτες: χωριό χειμάρας, υπήρχε το 1570 (σελίς 104)

1570 κατάληψη Μαργαριτίου από Βενετούς και χωριών πέριξ

1570 Ναυμαχία Ναυπάκτου. Ήττα Τούρκων.

1731-32 Πυρπολήθηκε το Μαργαρίτι από τους Τούρκους γιατί ήταν εστία ληστών.

1790  Τσάμικες συμμορίες εναντίον Πάργας …..

1797 Συνθήκη Καμποφόρμιο. Η Βενετία διαλύθηκε

Γιουσούφ Λάλα, αιθίοπας στην υπηρεσία του Αλή, κατέστρεψε την περιοχή Δελβίνου.

1812 ενσωμάτωση Καζάδων Τσαμουριάς στο Πασαλίκι Ιωαννίνων.  Μελέτη Ελένη Αντωνιάδη Μπιμπίκου, ερημωμένα χωριά Θεσπρωτίας τον 19ο αι. 1814 Πανώλη στις Φιλιάτες και σιγά σιγά σε όλη την Ήπειρο 1816.

Ον/νυμα φιλικών : Θεσπρωτεύς Ιωσήφ, Δάσκαλος ετών 43, κατηχήθηκε το 1818 στην Πόλη. Καραπάνος Αναστάσιος, έμπορος, κατηχήθηκε το 1818 στο Βουκουρέστι. Πλέσσος Γεώργιος, στα Γιάννενα, Πλέσσος Κωνσταντίνος και Νίκος από Πλεσίβιτσα.

1819 Απρίλιος κατελήφθηκε η Πάργα από τον Αλή

1723 2/12 Γράμμα Ψαλίδα προς Μαυροκορδάτο για διαθέσεις πληθυσμού προς επανάσταση : Τζαμουριά-μοιράζεται σε δυο, Ντάι Παρακάλαμος όλοι σε πέντε έξι χωριά είναι Αρβανίτες Τούρκοι και στα χωριά είναι όλοι Ελληνες χριστιανοί και αρβανίτες χριστιανοί, φιλελεύθεροι και πολεμικοί εκτός από τέσσερα Πλεσίβιτσα, Γηρομέρι, Φανερωμένη, Φοινίκη.

Όλα τα χωριά μέχρι τον Παρακάλαμο είναι πολεμικότατα. Λαμπανίτσα, Τσαμαρδά, Μπαμπούρι, Λεπτοκαρυά, Κούτσι, Λύκου, Ραβενί, και Λίστα

1825 Απρίλιο και 1826 Απρίλιο : πολιορκία Μεσολογγίου σωματάρχης Γεώργιος Κίτσος Κονταξής-Αναστάσης Καραμπίνας εκ βορείου Ηπείρου

1796, λειτουργούσε ελληνικό σχολείο στον Τσαμαντά-ενέργειες δασκάλου Κυπριανίδη.

Κ. Καζνέτσης, εύπορος Χειμαριώτης δωρητής χρημάτων για σχολεία.

Κοσμάς Θεσπρωτός, 1780-1852, από Γεωργουτσάτες, έγραψε βιβλίο γεωγραφία Αλβανίας και Ηπείρου-έργο σπουδαίο με δημογραφικά, εθνολογικά και λοιπά στοιχεία.

Τυπογραφείο αφων Γλυκοί στη Βενετία. Ιδρύθηκε το 1670

1798 καταστροφή Πρέβεζας

Μελάς Γ. και Βασίλειος : Γιαννιώτικες οικογένειες εγγονοί του Παύλου Μελά έκαναν δωρεές σε σχολεία.

1785/86, Μιχαήλς Τοσίτσας, διαχειριστής του Μεχμέτ Αλή της Αιγύπτου.

1828, ρωσσική στατιστική για την Ήπειρο έβρισκε 846 πόλεις και χωριά με 377.000 χριστιανούς και 76500 μουσουλμάνους

1829, 56 αγάδες της Λιαπουριάς θέλουν να γίνουν Έλληνες και στέλνουν υπόμνημα στον Καποδίστρια.

1831, Μουσταφά Πασάς της Σκόδρας ξεσήκωσε και τους ηπειρώτες αλλά τον σκότωσαν

1847 Τόσκηδες, Μπέηδες και Αγάδες του Δελβίνου Μαλακάσας Αυλώνας ζητούν να γίνει ελληνικό με αρχηγό τον Ζενέλη Γκιολέκα, ξεσηκώνονται μαζί και ο Σουλειμάν Μπειντίνος από Φιλιάτες

1851 καταστρεπτικός σεισμός Πάργα, Μπεράτι και Αυλώνα.

1854 επανάσταση Ηπείρου αρχές Φλεβάρη με επικεφαλής τους Δημ. Ντόμαρη –από Μπαμπούρι και Παπαγιάννη Σέλιγγο –από Φιλιάτες σώμα με εξεγερμένους της Μουργκάνας κατέλαβε το Φιλιάτι. Την 1/3/1854 ανακατέλαβαν οι Τούρκοι έκαψαν σπίτια και εξόντωσαν ένδεκα προκρίτους. Οι σφαγές σταμάτησαν με επέμβαση του Γάλλου πρόξενου Πρέβεζας Σάντερς.

1878 Καζάς Φιλιατών Χριστιανοί 15.000 Μωαμεθανοί 11.000

Καζάς Παραμυθιάς Χριστιανοί 13.000 Μωαμεθανοί 6.000

Καζάς Μαργαριτίου Χριστιανοί 8.000 Μωαμεθανοί 15.000

Καζάς Δελβίνου Χριστιανοί 6.000 Μωαμεθανοί 19.000

Πριν την απελευθέρωση 12-13 η Ήπειρος αριθμούσε 250.000. 300 Έλληνες, 210 Αλβανοί, 20 Τούρκοι, 25 Βλάχοι, 3.000 Εβραίοι.

Το 1906 το 30 τις εκατό του πληθυσμού είχε μεταναστεύσει Ελλάδα, ΗΠΑ κ.λπ.

Μέχρι το 1867 το Φιλιάτι ανήκε στο Πασαλίκι Αργυροκάστρου, μετά ανήκε το Βιλαέτι Ιωαννίνων με δικό του Καζά. 1908 νίκη νεότουρκων. 1911 συγκρότηση Σατζάκι Εσαδιέ (Ηγουμενίτσα)

Η υπαγωγή σε αυτό των Καζάδων Φιλιατών Παραμυθιάς Μαργαριτίου. Μειώθηκαν οι Έλληνες βουλευτές των Ιωαννίνων, λειτούργησε και αλβανική λέσχη.

Μεχκεμε= δικαστήριο υπό του Μουφτή

Ιμλάκια=κυβερνητικές γαίες εκμισθωμένες

Μουαζίλ=αυτοκρατορικές γαίες

Μούλκια=ελεύθερες γαίες και βακούφκα

Πλησίβιτσα και Γηρομέρι διατηρούσαν ένα δημοτικό ελληνικό και ένα παρθεναγωγείο

1878 επαναστατικό κίνημα στην Ήπειρο, συνομιλίες για σύσταση ελληνοαλβανικού κράτους υπο Γεωργίου α΄ .

1878 αλβανικός σύνδεσμος Τρισρένης-πατριωτική αλβανική οργάνωση Αβδούλ Φράσαρη Μεχμέτ Βρυώνη

Αμπεντί Ντίνο Πασσά Αλβανός τσιφλικούχος από Πρέβεζα μέλος του συνδέσμου Τρισρένης

Ναούμ Κων. Μπαλαούρας-κορυτσαίος αγωνιστής

1881 υπογραφή σύμβασης παραχώρησης Άρτας στη Θεσσαλία –ο αλβανιστής Χακί Μουσσά από Φιλιάτες λειτουργεί αλβανική λέσχη και σχολείο αλβανικό.

1912 Γενάρης, αντάργες της Θεσπρωτίας με συμμετοχή Κρητών και μακεδονομάχων –μάχη Δραγουμής

1913 Γενάρης, 6 Μαρτίου, ο ελληνικός στρατός έφτασε στο Τεπελένι.

1913 30-5, συνθήκη ειρήνης στο Λονδίνο.

1880 στο Φιλιάτι ιδρύθηκε Ζάππειος Σχολή Φιλιατών με έξοδα των αδερφών Ζάππα και του μοναστηριού

775 σελίς για τη συγγραφική προσφορά του Γ, Βουγίδη και Δημ. Ευαγγελίδη.

1914 Μέσα Φλεβάρη στο Αργυρόκαστρο ανακηρύσσεται η αυτονομία της Β. Ηπείρου υπό Γ.Χ. Ζωγράφου μετά την απαίτηση των μεγάλων δυνάμεων να δοθεί η περιοχή στην Αλβανία και τα νησιά του Αιγαίου στην Ελλάδα. 22-2 η ελληνική κυβέρνησε έστειλε πλοία για αποκλεισμό Αγίων Σαράντα και καταστολή της επανάστασης. 1914, 17-5, υπογράφηκε το πρωτόκολλο της Κέρκυρας που έδινε αυτονομία στις περιοχές Αργυροκάστρου Κορυτσάς. Μάιος 1915 βορειοηπειρώτες εκλέγονται στην ελληνική βουλή. 1916 η Ελλάδα κήρυξε την ένωση, η Ιταλία κατέλαβε τη Β.Ήπειρο και έφθασαν ως τα Γιάννενα. Την Κορυτσά κατέλαβαν Γάλλοι και την κήρυξαν αυτόνομη. Δολοφονείται στην Ελλάδα ιταλός στρατηγός που χάραζε τα σύνορα. Βομβαρδισμός της Κέρκυρας από Μουσολίνι ώστε να αναγκασθεί η Ελλάδα να πληρώσει. 

1942, ιδρύθηκε το ΜΑΒΙ που εργάσθηκε για την αυτονομία της Β.Ηπείρου όμως συνελήφθηκαν τα στελέχη του Β.Σαχίνης από το ΚΚΕ δόθηκαν στοιχεία στον Ενβέρ Χότζα ο οποίος εκτέλεσε 182 στελέχη του ΜΑΒΙ, καίγοντας 83 χωριά και πόλεις ως το Δεκέμβριο του 43 που διαλύθηκε το ΜΑΒΙ.