Greek Military History (Ελληνική Στρατιωτική Ιστορία)
ΚΥΠ 1956: Οι 220 ΕΛΛΗΝΕΣ ΑΙΧΜΑΛΩΤΟΙ ΣΤΗΝ ΑΛΒΑΝΙΑ – ΤΟ ΣΚΟΤΕΙΝΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΚΑΙ Η ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ ΤΟΥ ΕΜΒΕΡ ΧΟΤΖΑ (1908 – 1985) ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΑ ΑΛΒΑΝΙΑΣ (πηγή: Epiruspost ) — ΠΟΙΑ ΗΤΑΝ Η ΤΥΧΗ ΤΟΥΣ, ΟΤΑΝ ΕΠΕΣΤΡΕΨΑΝ; (πηγή: news247, α’ αναρτ: .himara.gr)
CYP 1956: The 220 GREEK CAPTIVES IN ALBANIA – THE DARK GAME AND THE PROPAGANDA OF EMBER HOTZA (1908 – 1985) IN THE GREEK MINORITY OF ALBANIA (source: Epiruspost) — WHAT WAS THEIR FATE WHEN THEY RETURNED? (source: news247, first article: .himara.gr)
Το 1956 δεν ήταν απλώς μια χρονιά του Ψυχρού Πολέμου· για την Ήπειρο ήταν η χρονιά που η ελπίδα για την επιστροφή των «ξεχασμένων» αιχμαλώτων συγκρούστηκε με τη σκληρή πραγματικότητα της κομμουνιστικής διπλωματίας. (Κάτοικοι Ανατολικής Ευρώπης
Η «αριθμητική» του πόνου: Οι 220 και το Παραπέτασμα
Το πιο συγκλονιστικό στοιχείο που κατέγραψαν οι ελληνικές μυστικές υπηρεσίες τον Μάρτιο του 1956 αφορά την τύχη των Ελλήνων που κρατούνταν στην Αλβανία από την εποχή του Εμφυλίου.
Η πρώτη επίσημη κίνηση (Μάρτιος 1956)
«Δι’ ἀνακοινώσεως τοῦ ᾿Αλβανικοῦ Πρακτορείου Εἰδήσεων, ἡ Κυβέρνησις τῶν Τιράνων ἐδήλωσεν ὅτι ἐπιθυμεῖ νὰ συζητήσῃ τὸν ἐπαναπατρισμὸν τῶν ἐν ᾿Αλβανίᾳ Ἑλλήνων στρατιωτικῶν, οἵτινες συνελήφθησαν ἢ κατέφυγον εἰς τὸ ᾿Αλβανικὸν ἔδαφος κατὰ τὴν διάρκεια τοῦ συμμοριτοπολέμου 1947-1949.»
– Παρατήρηση ΚΥΠ: «Ἡ ἐνέργεια αὕτη τῆς ᾿Αλβανικῆς Κυβερνήσεως θεωρεῖται ὡς ἀπόρροια τῆς γενικῆς πολιτικῆς κατευθύνσεως τῶν Σοβιὲτ πρὸς ὕφεσιν καὶ δημιουργίαν ἐντυπώσεων εἰρηνικῆς συνυπάρξεως.»Τοπικά προϊόντα
Τον Απρίλιο του 1956, η ΚΥΠ αποκαλύπτει το κυνικό παζάρι των Τιράνων. Ενώ η Αλβανία πρότεινε τον επαναπατρισμό Ελλήνων, η έρευνα έδειξε ότι:
Στο αλβανικό έδαφος είχαν απομείνει μόλις 220 άτομα.
Η κατάστασή τους ήταν τραγική: χαρακτηρίζονταν ως «βαρέως τραυματισμένοι και ανίκανοι προς εργασία».
Οι υπόλοιποι αιχμάλωτοι είχαν ήδη «διοχετευθεί» από το 1954 σε χώρες του Παραπετάσματος (Πολωνία, Τσεχοσλοβακία, Ρουμανία) για να χρησιμοποιηθούν ως εργατικό δυναμικό.
Η αποκάλυψη για τους «220 ανίκανους» (Απρίλιος 1956)
«Βάσει πληροφοριῶν, ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐν ᾿Αλβανίᾳ κρατουμένων Ἑλλήνων εἶναι ἐλάχιστος, δεδομένου ὅτι τὸ μεγαλύτερον μέρος τούτων ἔχει διοχετευθῆ ἀπὸ τοῦ 1954 εἰς τὰς λοιπὰς χώρας τοῦ Παραπετάσματος. Εἰς ᾿Αλβανίαν φαίνεται ὅτι παρέμειναν περίπου 220 ἄτομα, οἵτινες τυγχάνουν βαρέως τραυματισμένοι καὶ ἀνίκανοι πρὸς ἐργασίαν.»
Το δράμα των «απαχθέντων» παιδιών
Το έγγραφο κάνει ειδική μνεία στην τύχη των Ελληνοπαίδων που είχαν μεταφερθεί στην Αλβανία. Σημειώνεται ότι για το ζήτημα αυτό διεξάγονταν διαπραγματεύσεις μέσω του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού, υπογραμμίζοντας τη διεθνή διάσταση του θέματος.
«Σχετικῶς μὲ τὸ ζήτημα τῶν Ἑλληνοπαίδων, διεξάγονται διαπραγματεύσεις μέσω τοῦ Διεθνοῦς Ἐρυθροῦ Σταυροῦ. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐπανέλαβε τὰς ἐνεργείας της διὰ τῆς Γενικῆς Γραμματείας τοῦ Ο.Η.Ε., τονίζουσα ὅτι ἡ εἰλικρίνεια τῶν ἀλβανικῶν προθέσεων θὰ κριθῇ ἐκ τῆς ἐκβάσεως τοῦ ζητήματος τῶν κρατουμένων.»Πολιτική
Η «επίθεση φιλίας» στο Αργυρόκαστρο
Τον Ιούλιο του 1956, ο Ενβέρ Χότζα πραγματοποίησε μια κίνηση υψηλού συμβολισμού. Επισκέφθηκε το Αργυρόκαστρο και μίλησε απευθείας στην ελληνική μειονότητα. Σύμφωνα με τα δελτία της ΚΥΠ, ο Χότζα επιχείρησε να εμφανιστεί ως διαλλακτικός ηγέτης, υποσχόμενος «καλή γειτονία» και «ισονομία» για τους ομογενείς.
Ωστόσο, η ανάλυση της ΚΥΠ ήταν καυστική: Η ομιλία δεν ήταν παρά ένα «προπέτασμα καπνού». Ο Χότζα χρησιμοποιούσε τη μειονότητα ως μοχλό πίεσης για να αναγκάσει την Αθήνα σε διπλωματική αναγνώριση, ακολουθώντας τις εντολές της Μόσχας για «ειρηνική συνύπαρξη».
Η ομιλία του Χότζα στο Αργυρόκαστρο (Ιούλιος 1956)
«Ὁ Γενικὸς Γραμματεὺς τοῦ Κόμματος, Ἐνβὲρ Χότζα, κατὰ τὴν διάρκειαν ὁμιλίας του πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Μειονότητα εἰς ᾿Αργυρόκαστρον, ὑπεγράμμισε τὴν ἐπιθυμίαν τῆς ᾿Αλβανίας διὰ τὴν ἀποκατάστασιν φιλικῶν δεσμῶν καὶ στενῆς συνεργασίας μετὰ τῆς Ἑλλάδος, καλῶν τὴν τελευταίαν νὰ ἐπιδείξῃ “καλὴν πρόθεσιν”.»Κάτοικοι Ανατολικής Ευρώπης
Εσωτερική σήψη πίσω από το Σιδηρούν Παραπέτασμα
Παρά τις διπλωματικές εξορμήσεις, η Αλβανία του 1956 κατέρρεε εσωτερικά. Τα έγγραφα της ΚΥΠ από τον Αύγουστο έως τον Δεκέμβριο περιγράφουν:
Οικονομική εξαθλίωση: Τεράστιες ελλείψεις σε κρέας, ζάχαρη και οικοδομικά υλικά.
Ιδεολογικό τρόμο: Το καθεστώς τρεμόταν τη «δυτική μόλυνση» και τις εξεγέρσεις (όπως της Ουγγαρίας), εντείνοντας τις εκκαθαρίσεις στο εσωτερικό του κόμματος.
Ο διορισμός-μυστήριο: Τον Οκτώβριο, ο διορισμός του Στρατηγού Παναγιώτη Πλάκου ως «υπουργού άνευ χαρτοφυλακίου» σήμανε την περαιτέρω στρατιωτικοποίηση του κράτους.
Το Epiruspost συνεχίζει την έρευνα στα αποχαρακτηρισμένα αρχεία της ΚΥΠ και θα παρουσιάσει τα σημαντικότερα σημεία για τα έτη 1957,1958 και 1959.
news247
Μία από τις πιο άγνωστες και μαύρες ιστορίες του εμφυλίου είναι το κεφάλαιο που έκλεισε ακριβώς επτά χρόνια μετά την ολοκλήρωση του. Αφορά τις συνθήκες σκλαβιάς που έζησαν οι όμηροι που πήραν μαζί τους κατά την άτακτη υποχώρηση τους στην Αλβανία μετά την ήττα στον Γράμμο οι δυνάμεις του ΔΣΕ. Ένα μείγμα από αιχμαλώτους του τακτικού στρατού, ανδρών και γυναικών από γύρω χωριά αλλά και ανθρώπων που ακολούθησαν τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ και πίστεψαν ότι στην γειτονική χώρα θα ζήσουν την ζωή που ονειρεύτηκαν σε μία σοσιαλιστική χώρα και τελικά αναγκάστηκαν να δουλεύουν κάτω από άθλιες συνθήκες σχεδόν σαν αιχμάλωτοι πολέμου.
Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή: Πριν μπει το καλοκαίρι του 1949 και γείρει οριστικά η πλάστιγγα υπέρ του τακτικού στρατού ο Δημοκρατικός Στρατός (ΔΣ) είχε καταφέρει καίρια πλήγματα κυρίως στην 75η ταξιαρχία όπου πέρα από τις ανθρώπινες απώλειες που προκάλεσε κατάφερε να αιχμαλωτίσει τόσο αξιωματικούς όσο και οπλίτες του Ελληνικού Στρατού. Προσπάθησε να τους εντάξει στις δυνάμεις του ΔΣΕ – ανεπιτυχώς, καθώς οι τελευταίοι γνώριζαν ότι ουσιαστικά ο πόλεμος είχε κριθεί – παρέμεναν όμως αιχμάλωτοι και ακολουθούσαν τις κινήσεις του ΔΣ στα βουνά της Δυτικής Μακεδονίας και την Ηπείρου.
Η Αγία Τριάδα της Πέπελης και ο ηγούμενός της που μαρτύρησε στο καθεστώς
Μετά την κατάρρευση του ΔΣΕ τον Αύγουστο του 1949, οι αντάρτες περνούσαν στην Αλβανία και εκεί κατέθεταν τον οπλισμό τους στους Αλβανούς. Στην σύγχυση της υποχώρησης όσοι από τους αιχμαλώτους μπόρεσαν κατέφυγαν στον ΕΣ πολλοί όμως ακολούθησαν τους αντάρτες στην γειτονική χώρα και εγκλωβίστηκαν εκεί.
Οι μαχητές του ΔΣΕ στις επόμενες εβδομάδες που ακολούθησαν μοιράστηκαν στα κράτη του Ανατολικού μπλοκ, κανένα όμως ανατολικό κράτος δεν ήθελε να πάρει τους αιχμαλώτους που πέρασαν στην Αλβανία για να μη δημιουργηθούν διπλωματικές προστριβές με την Ελλάδα, έτσι οι αιχμάλωτοι αυτοί έμειναν στην Αλβανία, αιχμάλωτοι ενός στρατού (του ΔΣΕ) που πλέον δεν υπήρχε.
Οι μαρτυρίες
Ανάμεσα στους αιχμαλώτους ήταν και ο νεαρός τότε γιατρός – και μετέπειτα γνωστός χειρούργος στην Αθήνα – Νικήτας Αγαπητίδης ο οποίος κατέγραψε ψύχραιμα δεκαετίες αργότερα την εμπειρία του στο βιβλίο «Το Χρονικό της Αιχμαλωσίας (1949 – 1956). Εθελοντής οπλίτης από τα Δωδεκάνησα θα πιαστεί αιχμάλωτος από τους αντάρτες έξω από την Πυρσόγιαννη, την ώρα που χειρουργούσε.
Θα τους ακολουθήσει έως τα τέλη Αυγούστου και θα περάσει «μέσα», όπως αποκαλούνταν η Αλβανία, μετά την τελική εκκαθάριση. Εκεί, αρχικά θα φιλοξενηθεί αρχικά σε ένα νοσοκομείο ανταρτών στην Κορυτσά και στην συνέχεια πιστεύοντας η τύχη τους θα περάσει στα χέρια των Αλβανών.
Όπως αφηγείται αρχικά θεωρούσαν την συγκεκριμένη εξέλιξη θετική καθώς πίστευαν ότι πλέον είχαν να κάνουν με ένα κράτος μέλος του ΟΗΕ το οποίο μέσα από τις τυπικές διαδικασίες θα φρόντιζε για τον επαναπατρισμό τόσο τον δικό του όσο και των εκατοντάδων άλλων που βρέθηκαν στην ίδια δυσχερή θέση.
Στο βιβλίο αναφέρονται οι άθλιες συνθήκες κράτησης τους σε στρατόπεδα συγκεντρώσεων χωρίς τις ελάχιστες συνθήκες υγιεινής και τις μηδαμινές μερίδες φαγητού καθώς και την εξοντωτική εργασία από την ανατολή έως την δύση του ήλιου που οδήγησε αρκετούς συμπατριώτες μας στον θάνατο.
Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά υπήρχαν περιπτώσεις όπου «τους κρατούμενους, εκτός από τις τιμωρίες, τους στέλνουν να κάνουν και βαριές δουλειές , πολλές φορές άσκοπες. Τους βάζουν να μπουν σε βάλτους για να κόψουν βούρλα, άλλα οι βάλτοι είναι γεμάτοι βδέλλες και σε λίγο από τα πόδια τους αρχίζουν να τρέχουν από πολλά σημεία αιματα. Το αίμα δεν σταματάει και οι κρατούμενοι σοφίζονται τους κόσμου τους τρόπους για να το σταματήσουν».
Γίνονται αναφορές για προσπάθειες απόδρασης, οι οποίες μεταφράστηκαν σε αρκετά χρόνια φυλάκισης, για σαδιστές επικεφαλής οι οποίοι τους αντιμετώπιζαν ως «σαμποτέρ στο όραμα του σοσιαλισμού» και άλλες κωμικοτραγικές ιστορίες. Και όλα αυτά με τα χρόνια να περνούν να αλλάζουν στρατόπεδα και εργασίες (γεωργικές, διάνοιξη δρόμων, αποστραγγιστικά, οικοδομικά κ.α.) χωρίς να υπάρχει φως στον ορίζοντα.
Η ελληνική πλευρά δεν επιθυμούσε να ανοίξει διάλογο με την Αλβανία – με την οποία να μην ξεχνάμε ήταν σε εμπόλεμη κατάσταση και αμφισβητούσε την εδαφική της υπόσταση – αλλά ταυτόχρονα φοβόταν να αγγίξει το θέμα άμεσα αν δεν ξεκαθάριζε την «εθνικοφροσύνη» των συμπολιτών μας που επέστρεφαν.
Το 1956 βρέθηκε τελικά μία φόρμουλα επαναπατρισμού με το σόφιμα ότι εισήλθαν παράνομα στο έδαφος της Αλβανίας και ως τέτοιους οι Αλβανοί τους απέλασαν.
Η επιστροφή
Τον Αύγουστο του 1956 η Ελλάδα θα στείλει στο λιμάνι του Δυρραχίου το πλοίο «Αλιάκμων» να παραλάβει 217 αιχμαλώτους από ένα σύνολο που ξεπερνούσε τους 500. Πρόκειται ουσιαστικά για την πρώτη φουρνιά που είχαν «λευκό μητρώο πολιτικών φρονημάτων» και οι οποίοι μεταφέρθηκαν στον Πειραιά στις 24 Αυγούστου 1956 από όπου και η κεντρική φωτογραφία με τους απελευθερωθέντες αιχμάλωτους να φιλούν το ελληνικό έδαφος με το που έδεσε το «Αλιάκμων».
Το επόμενο διάστημα υπήρξε απελευθέρωση και άλλων μικρότερων ομάδων. Τι έγιναν όλοι αυτοί οι άνθρωποι μετά; Οργανώθηκαν σε ένα σύλλογο επαναπατρισθέντων, “Η Ανάσταση” με σκοπό να τύχουν μίας χαμηλή αποζημίωση ώστε να ξεκινήσουν ξανά την ζωή τους.
Η μόνη βοήθεια που έτυχαν ήταν 300 δραχμές από τον Ελληνικό Ερυθρό Σταυρό και μία …κουβέρτα από το Κράτος. Αντίστοιχα οι στρατιώτες που είχαν αιχμαλωτισθεί απόζημίωθηκαν με 20 δραχμές και οι αξιωματικοί με 1.200.
“Ούτε μία ηθική επβράβευση για ορισμένους που δεινοπάθησαν, δεν κατορθώθηκε… Η Πατρίδα φάνηκε πολύ φειδωλή. Έδωσε μόνο το δικαίωμα σε όλους όσουν ήσαν άρρωστοι ή ανάπηροι να παρουσιαστούν σε Επιτροπές για να νοσηλευτούν ή να συνταξιοδοτηθούν. Πράγμα βέβαια που έγινε. Στους ‘υγιείς’, για τα τόσα χρόνια, μόνο ο μισθός των δεκαπέντε ημερών από τον επαναπατρισμό μέχρι την απόλυση. Τίποτ’ άλλο“.
Κωστής Χριστοδούλου / news247
ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ 
Σχολιάστε