ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

Λαϊκή πλειοψηφία 85%: μεγάλη Συμμετοχή στις Βουλευτικές Εκλογές, 1 Μαρτίου 1946, με Απλή Αναλογική και Διεθνή Εποπτεία – Λαός και Στρατό

του Γιώργου Μαστορίδη

    Τη Δεκαετία του ’40 το Πολυκομματικό Δημοκρατικό Πολίτευμα με την κινητοποίηση Λαού και Στρατού υπερίσχυσε της Μονοκομματικής Δικτατορίας του Προλεταριάτου, την οποία προσπάθησε να επιβάλει με την ένοπλη βία το Κομμουνιστικό Κόμμα ήδη κατά την περίοδο της Κατοχής από το 1943 και κυρίως μετά την απελευθέρωση το 1944 και το 1946-49. Η επικράτηση των δημοκρατικών δυνάμεων, που υποστήριζαν το κοινοβουλευτικό πολίτευμα και τη δυτική προοπτική της χώρας, κρίθηκε μέσα από μια σειρά δραματικών πολιτικών και στρατιωτικών αναμετρήσεων. Ποια ήταν τα κυριότερα γεγονότα και τα πρόσωπα που συνέβαλαν στη Νίκη της Δημοκρατίας;

     Συχνά οι πολιτικοί και ιστοριογράφοι είτε αναφέρονται μόνο στα αρνητικά γεγονότα είτε υποβαθμίζουν ή αποσιωπούν παντελώς την  κρίσιμη σημασία της δημοκρατικής νομιμότητας, η οποία  αναδεικνύεται τόσο από τη θεσμική συνέχεια του Κράτους όσο και από τη ευρεία συμμετοχή του λαού στις εκλογές του 1946 με Απλή Αναλογική (περίπου 1.120.000 ψηφοφόροι παρά την αποχή της Αριστεράς). Η λαϊκή συμμετοχή σε συνδυασμό με την διεθνή εποπτεία προσέδωσαν στο αποτέλεσμα, την εκλεγμένη Βουλή και τη συμμαχική Κυβέρνηση Κεντρώων και Φιλελευθέρων, ισχυρή δημοκρατική σφραγίδα έγκυρης κοινοβουλευτικής αντιπροσωπευτικότητας, η οποία ήταν αδύνατο να αμφισβητηθεί διεθνώς.

      Συνολικά το 85% περίπου, η συντριπτική πλειοψηφία του ελληνικού λαού, αντιστάθηκε στην προσπάθεια μια μικρής μειοψηφίας, 15 έως 20% ολοκληρωτικής ιδεολογίας του Κομμουνιστικού Κόμματος, να επιβάλει Δικτατορία με ένοπλη βία και με συμμάχους την ισχυρή ΕΣΣΔ και τις γειτονικές κομμουνιστικές χώρες (Αλβανία, Γιουγκοσλαβία, Βουλγαρία). Καθοριστικής σημασίας για την πολιτική νίκη ήταν εκτός από τη μεγάλη λαϊκή συμμετοχή, η Φιλελεύθερη Ιδεολογία και η Κυβερνητική Διεθνής Διπλωματία. Στην στρατιωτική νίκη συνέβαλε βεβαίως και η βοήθεια συμμαχικών δυνάμεων (Αγγλία, ΗΠΑ), αλλά κυρίως για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της ένοπλης εξέγερσης πολύ σημαντική υπήρξε  η διεθνής πολεμική εμπειρία του Στρατηγού Θρασύβουλου Τσακαλώτου. Στην πορεία προς τη σταθεροποίηση της δημοκρατίας, αξίζει να τονιστεί επίσης και η θετική πολιτική συμβολή πολλών σημαντικών πολιτικών προσωπικοτήτων στην επικράτηση του πολυκομματικού δημοκρατικού πολιτεύματος.

    Ας εστιάσουμε λίγο περισσότερο σε μερικά μόνο από αυτά  τα ιστορικά πρόσωπα και γεγονότα:

1. Πολιτική και Ιδεολογική Αντίσταση

Το 85% του λαού αντανακλά τη συσπείρωση και βαθιά πίστη της ελληνικής κοινωνίας στο κοινοβουλευτικό σύστημα. Η Φιλελεύθερη Ιδεολογία λειτούργησε ως το αντίπαλο δέος στον ολοκληρωτισμό, καθώς η πλειοψηφία των Ελλήνων, έχοντας νωπή την εμπειρία της Κατοχής, αναζητούσε ατομικές ελευθερίες και πολιτική ομαλότητα, στοιχεία που δεν συνάδουν με τη στυγνή, μονοκομματική, δικτατορία του προλεταριάτου.

2. Λαός και Στρατός

Η κινητοποίηση του λαού δεν ήταν μόνο εκλογική. Η στελέχωση του Κυβερνητικού Εθνικού Στρατού από χιλιάδες κληρωτούς που πίστευαν στη δημοκρατική προοπτική της Ελλάδας ήταν η κρίσιμη «μάζα» που έγειρε την πλάστιγγα. Το 1944-49 η δημοκρατία νίκησε επειδή, παρά τις αδυναμίες της, κατάφερε να εκφράσει τη λαϊκή κυριαρχία έναντι της ένοπλης επιβολής μιας μειοψηφίας.

3. Η Διεθνής Διπλωματία

Η κυβερνητική διπλωματία πέτυχε κάτι εξαιρετικά δύσκολο: να μετατρέψει το ελληνικό ζήτημα από μια εσωτερική ένοπλη σύρραξη σε διεθνές ζήτημα προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της ελευθερίας και της δημοκρατίας. Η επιτυχής προσέγγιση προς τις ΗΠΑ οδήγησε στο Δόγμα Τρούμαν, το οποίο δεν ήταν μόνο οικονομική βοήθεια, αλλά μια σαφής έκφραση πολιτικής βούλησης της Δύσης να μην επιτρέψει τη βίαιη ανατροπή του πολιτεύματος.

4. Η Στρατιωτική Συμβολή του Θρασύβουλου Τσακαλώτου

 Υπό την ηγεσία του Τσακαλώτου η ΙΙΙ Ελληνική Ορεινή Ταξιαρχία διακρίθηκε στη μάχη του Ρίμινι στην Ιταλία (Σεπτέμβριος 1944). Η ταξιαρχία του πέτυχε σημαντική νίκη κατά των γερμανικών δυνάμεων, επιτρέποντας την είσοδο στο Ρίμινι. Ο Τσακαλώτος τιμήθηκε από τους Συμμάχους για τη στρατιωτική ιδιοφυία και τη δράση του. Συμμετέχοντας ενεργά στις ένοπλες συγκρούσεις επί σαράντα (40) ημέρες, από τις 3 Δεκεμβρίου 1944 έως τις 11 Ιανουαρίου 1945, στη Μάχη της Αθήνας και μετέπειτα στις μάχες επάνω στα Βουνά ως ανώτατος διοικητής  στα Σώματα Στρατού συνέβαλε στην τελική νίκη:

α) Μετέφερε τη διεθνή πολεμική εμπειρία από τα μέτωπα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όπου ο τακτικός στρατός είχε μάθει να επιχειρεί σε συντονισμό και με πειθαρχία.

β) Ενέπνευσε εμπιστοσύνη στο στράτευμα τονίζοντας ότι ο Στρατός δεν υπηρετεί κόμματα, αλλά το Έθνος ως σύνολο και το νόμιμο πολίτευμα.

γ) Εφάρμοσε σύγχρονες στρατιωτικές μεθόδους και επιθετικό πνεύμα που εξουδετέρωσαν την ανταρτοπόλεμη στρατηγική και τακτική του ΔΣΕ.

 5. Γεώργιος Παπανδρέου: Ο «Πρωθυπουργός της Απελευθέρωσης» και ηγέτης της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας. Έθεσε το δίλημμα της αποκατάστασης των δημοκρατικών θεσμών έναντι της ένοπλης βίας, λειτούργησε ως ενωτικός παράγοντας και σε περιόδους έντονης πολιτικής αστάθειας υπήρξε ένθερμος και αξιόπιστος εγγυητής της θεσμικής συνέχειας.  

6. Θεμιστοκλής Σοφούλης: Ηγέτης του Κόμματος των Φιλελευθέρων, ο οποίος ως πρωθυπουργός κυβερνήσεων συνεργασίας επιδίωξε τη συσπείρωση των κεντρώων και δεξιών δυνάμεων.

7. Κωνσταντίνος Τσαλδάρης: Ηγέτης του Λαϊκού Κόμματος, πρωθυπουργός για ένα χρονικό διάστημα και Υπουργός των Εξωτερικών:  εκπροσώπησε επάξια την ελληνική κυβέρνηση στις διεθνείς Διαπραγματεύσεις και τις Συνθήκες Ειρήνης στο Παρίσι, οι οποίες υπογράφηκαν στις 10 Φεβρουαρίου 1947.

     Η εμπόλεμη  μετάβαση την περίοδο της Δεκαετίας του ’40 από την Κατοχή στη Δημοκρατία μπορεί να συγκριθεί, mutatis mutandis, με την ειρηνική – εξαίρεση το εμφύλιο εθνικό τραύμα στην Κύπρο- αποκατάσταση του Δημοκρατικού Πολιτεύματος το 1974, τη Δεκαετία του ’70, οπότε το Κομμουνιστικό Κόμμα συνέβαλε θετικά, νόμιμα και δημοκρατικά, σε αντίθεση με ακραίες τρομοκρατικές οργανώσεις, όπως η 17 Νοέμβρη, οι οποίες ιδεοληπτικά «με τον παππού κομμουνιστή και τον πατέρα ελασίτη» φαντασιώνονταν ότι συνεχίζουν τη δράση της ΟΠΛΑ. Ως αυτόκλητοι τιμωροί στοχοποιούσαν και δολοφονούσαν «χουντικούς» ή απλούς άμαχους πολίτες υποτιμώντας και αγνοώντας το θεσμικό έργο της Δικαιοσύνης.

    Η συγκριτική προσέγγιση ιστορικών περιόδων στο πλαίσιο της Συγκριτικής Ιστορίας, όπως την  υποστήριζε και εφάρμοζε συστηματικά ο κορυφαίος Ιστορικός Έρικ Χομπσμπάουμ (1917-2012), αποτελεί ενδιαφέρον θέμα για ένα άλλο άρθρο.