Archive for Ιουλίου, 2025
Φιλιάτες, στην άκρη των συνόρων. .
ΦΙΛΙΑΤΕΣ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ: ΣΤΗΝ ΑΚΡΗ ΤΩΝ ΣΥΝΟΡΩΝ
20 Jun 2016| Κείμενο-φωτό: Γιάννης Βέλλης
Μικρός, άκουγα όταν πηγαίναμε διακοπές με τους δικούς μου στο χωριό μου, στη περιοχή της Μουργκάνας: «Πάμε στην αγορά να πάρουμε πράγματα, στο Φιλιάτι».
Το ίδιο, από συγγενείς, φίλους, συγχωριανούς. Στο μυαλό μου η πρώτη καταχώρηση, έντονη μέχρι σήμερα, ήταν αυτή. Οι Φιλιάτες, το «Φιλιάτι», όπως το λέγανε οι περισσότεροι για ευκολία, πρέπει να είναι μια μεγάλη αγορά, παζάρι, που βρίσκεις τα πάντα. Στη συνέχεια, με κάτι μικροατυχήματα της νεότητος, βρέθηκα στο νοσοκομείο του. Εδώ, μου λέγανε οι γονείς μου, γεννήθηκες, από εμένα καμία αμφισβήτηση, είχανε τις αποδείξεις…
Στο δρόμο, τακτικά βλέπαμε στρατιωτικά οχήματα, «στο «Φιλιάτι» πάνε» λέγανε όλοι, έχει στρατόπεδο εκεί. Σιγά – σιγά έμαθα, όλες τις δημόσιες υπηρεσίες του, τις πλατείες του, την ιστορία του.
Μια μικρή κωμόπολη είναι, των 3000 περίπου κατοίκων. Τα τελευταία χρόνια, μετά τον «Καποδίστρια» έγινε έδρα του Δήμου Φιλιατών, στη συνέχεια με τον «Καλλικράτη» & του Δήμου Σαγιάδας, όταν ενσωματώθηκε στο νέο ευρύτερο Δήμο Φιλιατών Θεσπρωτίας, στην Ήπειρο.
Ένα δήμο με τόσα δημοτικά διαμερίσματα, στα όρια των συνόρων με την Αλβανία, που σου δίνει βουνό, κάμπο και θάλασσα, απλόχερα. Τα έχει όλα, αν και η απόσταση παραμένει η ίδια, στο σημείο που θα επιλέξεις να πας, γι’ αυτό δεν έγινε πρόβλεψη, μελέτη… Ευτυχώς, οι εκάστοτε αιρετοί, βγάζουν το “φίδι από την τρύπα” και κρατάνε το δήμο σε καλή κατάσταση.
Από την Ηγουμενίτσα, είναι 17 χλμ.μακριά. Οι δρόμοι καλοί, από όποιο σημείο και αν επιλέξετε να πάτε. Τη χαρακτηρίζει η ιστορία της, αλλά και το πευκοδάσος στην είσοδο της πόλης. Χτισμένη σε οροπέδιο. Η ομορφιά της, στα δικά μου μάτια πάντα, είναι κομμάτια της παλιάς πόλης που έχουν διασωθεί -ελάχιστα θα έλεγα- και δεν έχουν δεχθεί σημαντικές παρεμβάσεις.
Μια βόλτα σ’ αυτές της γειτονιές, είναι κάτι που αξίζει, είτε είσαι απλός επισκέπτης, είτε φωτογράφος. Βλέπεις την αραβική αρχιτεκτονική στα καλύτερά της, να μπλέκεται με σύγχρονες μοντέρνες κατασκευές, αλλά-δυστυχώς- κι αλουμινένια παράθυρα, πόρτες. Αυλές σπιτιών, με εντυπωσιακές εισόδους ξύλινες, δεμένες πάνω στην σκαλιστή πέτρα σε οδηγούν σε κατασκευές από τσιμέντο, με αλουμίνια σε παράθυρα & πόρτες, της δεκαετίας του ‘ 70. Αυτό κάνει περισσότερο ενδιαφέρον το ψάξιμο για το παλιό, μέσα στα στενά.
Απαραίτητη, καλή παρέα, εκτός αν είσαστε φανατικός, του “γυρίζω και φωτογραφίζω μόνος μου”, όπως εγώ -όπου μπορώ να το εξασφαλίσω φυσικά.Ιστορικά, περισσότερο θα σταθείτε στην τουρκική κατοχή της, την αρχιτεκτονική της αυτή την περίοδο, παρά σε παλιότερες εποχές.
Ήταν πέρασμα πολύ σημαντικό για τους Τούρκους προς τα Γιάννενα: Σαγιάδα λιμάνι, Φιλιάτες, Γιάννενα.
Για την Μουργκάνα και τα χωριά της, το “Φιλιάτι”, ήταν ο εχθρός στο μέγιστο, κάτι σαν τα Γιάννενα του Αλή Πασά για τους Σουλιώτες. Εκεί ήταν η διοίκηση των Τούρκων, οι αγάδες, ο τουρκικός στρατός που τακτικά έκανε καταστροφές, σκότωνε ανθρώπους, έκαιγε χωριά, όσα φυσικά είχαν τον αντάρτικο στο αίμα τους.
Το χωριό μου το έζησε αυτό, περισσότερο από μια φορά, παντού αν ψάξεις καμένα παλιά σπίτια, υπενθύμιση ότι η ιστορία αφήνει τα σημάδια της και στα κτίρια, εκτός από τους ανθρώπους.Κάθε επίσκεψη στις Φιλιάτες Θεσπρωτίας, είναι μια φωτογραφική έκπληξη. Όσο κι αν από μέσα σου λες, “έχω φωτογραφίσει αρκετά εκεί”.
Η δημοτική αρχή, θα έπρεπε να βγάλει ένα χάρτη ιστορικό, λαογραφικό, πληροφοριακό -μόνη της ή με κάλυψη των εξόδων από τοπικούς χορηγούς- ώστε ο ταξιδιώτης να μαθαίνει, ακόμα και σε μια σύντομη επίσκεψη πολλά πράγματα που αγνοεί. Πράγματα που κάνουν “το Φιλιάτι” ξεχωριστό στη Θεσπρωτία και την Ήπειρο γενικότερα.
Ίσως κι αυτό το καλοκαίρι, να συναντηθούμε στις γειτονιές του, γιατί πάντα αφήνω κάτι εκεί μισοτελειωμένο, για την επόμενη συνάντηση με το “Φιλιάτι”.
Πανηγύρια για ……….. τα πανηγύρια
Γράφει ο Γιώργος Γιαννάκης
Τώρα που ξεκάμπησε το καλοκαιράκι αρχίζουν τα πανηγύρια στα χωριά αλλά και στις πόλεις.
Πάντως μην περιμένουμε όπως παλιά την παραγκελιά το διπλοκάγκελο [ την παπαδιά στα ποτήρια για] τον μερακλή με τον[ Οσμαντάκα ] την κομπανία με την παραδοσιακή ορχήστρα, τα καζάνια να βράζουν την πρατίνα με το ρύζι και τα προξενιά να αναπιάνωντε. Πάνε αυτά που ξέραμε εμείς οι παλαιότεροι και νοσταλγούμε.
Τώρα έρχεται η ζυγιά με κάτι όργανα σαν ψησταριές και κάτι μεγάφωνα που σου παίρνουν τα αυτιά και άσε κάτι τραγούδια ακαταλαβίστικα χωρίς ίχνος νόημα και η νεολαία να λικνίζεται σε κάτι σκοπούς που μακάρι να ήταν ζουλού. Και η φίρμα απο την πίστα να μας φτιάχνει το κέφι και το ουίσκι κερασμένο απο τους καψούρηδες [το πάρε το σκάνια και άντε στο καλό] και αφού πέσει πολύ καψούρα λέει το άλλο άσμα ασμάτων [μείνε μαζί μου έγκυος είμαι πολύ φερέγγυος ] και το άλλο σε [σφάλμα έπεσες καρδιά μου ]
Ναι φίλοι μου και αυτά είναι λίγα που γράφω. Από την Νεάπολη Λακωνίας που έτυχα σε ένα πανηγύρι μέχρι το Σουφλί που κάποτε πήγα, αυτούς τους ρυθμούς ακούνε και χορέυουνε. Δεν λέω και στην δικιά μας εποχή ήταν εκείνα τα Ινδικά της Ναρκίς μεταγλωτισμένα και τραγουδισμένα από την μεγάλη φωνή της Βούλας Πάλλα, αλλά τουλάχιστον άκουγες ποιότητα και στη δεκαετία του εβδομήντα μπορεί κάποιες λαϊκές τραγουδίστριες τόλμησαν και ερμήνευσαν σε διασκευές μερικά δημοτικά τραγούδια με την έξοχη Χαρούλα Αλεξίου και την αθάνατη φωνή της Γιώτα Λύδια.
Εδώ μια φορά έτυχα σε πανηγύρι στον Μοριά και με κοίταγε η κομπανία παράξενα που παρήγγειλα ένα τοπικό τους σκοπό να χορέψω
Κάποτε σε ένα καφενείο εκεί στην Ομόνοια που αράζαν πολλοί μουσικοί, μαζί και ένας μεγάλος από τα μέρη μας μεταξύ ούζου και τσιγάρου του λέω τα εξής: καλά εσύ με τέτοια φωνή να τραγουδάς νοθευμένους αμανέδες ενώ αν δεν το σκάρτευες θα ήσουνα δεύτερος Ξυλούρης.
Και τι μου απαντά.
-Ναι να πέθαινα της πείνας αφού ο κόσμος τέτοια ακούει και χορεύει, Γιώργη πάψε να είσαι ρομαντικός η εποχή της Τζαβέλαινας πέρασε.
Δεν ξέρω μπορεί να είχε και δίκιο, κατάλαβα του λέω μην συνεχίσεις «εμείς ζούμε για την παράδοση και εσείς απο την την παράδοση». Κάποτε ρώτησα τον Μπάρμπα Μήτσο έναν γέρο θυμόσοφο για την έννοια του γνήσιου δημοτικού τραγουδιού και τι μου απάντησε. Γάκο αν δεν έχεις φάει μπομπότα και δεν έχεις αρμέξει γίδια πως θα ακούσεις αυτά τα τραγούδια. Εγώ ευτυχώς έχω σε κάτι δίσκους τους Χαλκιάδες, τον Καρακώστα και τον Βάιο Μαλλιάρα και ακούω. Μπορεί να είναι και έτσι αλλά τώρα μπάρπα που έχω τα ακουστικά στα αυτιά άσε με να απολαύσω [το αρχοντόπουλο ]
Γιώργος Γιαννάκης
Απόδημος Κραψίτης
ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ 