Ιστότοπος για τους Φιλιατες και οχι μονο- με νέα και παλιά, ειδήσεις και σχόλια, λαογραφικά και φωτογραφικά θέματα και την εφημεριδα μας ¨τα ΝΕΑ των Φιλιατών¨ σε ηλεκτρονική μορφή


Μιά άλλη άποψη για την ιστορία των Αλβανών της Τσιαμουριάς

Κυκλοφορεί στην Ελλάδα η μονογραφία «Φιλάτι – Ιστορικά και λαογραφικά στοιχεία» του Γιώργου Κώτση

   Άρθρο από τον  ιστορικό Hajredin Isufi,στην Αλβανική εφημερίδα

 των Τιράνων DITA της 4ης Αυγούστου 2022 για το βιβλίο του Γιώργο Κώτση, ΦΙΛΙΑΤΕΣ, Ιστορικά και Λαογραφικά  στοιχεία.

            Μετάφραση – Επιμέλεια: Αντώνης Γκίνης

Βρισκόμενος στη διαδικασία εκπόνησης μιας μελέτης για τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο στην επαρχία της Τσιαμουριάς (1940-1945) και τις επιπτώσεις του στην τραγική μοίρα των εκεί Αλβανών, έμαθα για την έκδοση στην Ελλάδα ενός νέου βιβλίου για το Φιλιάτι. σημαντική πόλη για την ιστορία των Αλβανών στη γειτονική χώρα. Επιπλέον, αφού πριν από χρόνια έγραψα και δημοσίευσα μια μονογραφία με περίπου 400 σελίδες για αυτή την πόλη, είχα την περιέργεια να τη διαβάσω και να μάθω κάτι παραπάνω. Επικοινώνησα με τον συγγραφέα Γιώργο Κώτση γνωστό δημοσιογράφο στην Ήπειρο. Ήταν πολύ ευγενικός, μου έστειλε μάλιστα ένα αντίτυπο του βιβλίου του με τίτλο «Φιλιάτι» και υπότιτλο: «Ιστορικά και λαογραφικά στοιχεία », που κυκλοφορεί στα ελληνικά από τον εκδοτικό οίκο «Εκτυπωτική Ηπείρου», Ιωάννινα 2021. Στον πρόλογο του βιβλίου ο συγγραφέας γράφει για το Φιλιάτι ως «τον τόπο που γεννήθηκε, όπου έζησε και δημιούργησε».

Βιβλία για την Τσαμουριά και τους Τσάμηδες έχουν εκδοθεί αρκετά στην Αλβανία και στην Ελλάδα, αλλά τα περισσότερα είναι «κομματικά» βιβλία με την έννοια ότι είναι «υπέρ» ή «κατά». Ακόμη και οι Αλβανοί συγγραφείς φαίνεται να πέφτουν συχνά θύματα ενός οθωμανικού σχεδίου ή φόρμουλας για το ζήτημα των Τσιάμηδων όταν δεν γράφουν για τους Τσιάμηδες ως μοναδική κοινότητα ή κοινότητα αλλά αυτοπροσδιορίζονται σύμφωνα με τη θρησκεία: Μουσουλμάνοι/Χριστιανοί. Το βιβλίο «Φιλιάτι» του Γιώργο Κώτση, κατά τη γνώμη μου, είναι ένα από τα πολύτιμα βιβλία για την ιστορία αυτής της επαρχίας κατά τη διάρκεια και μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Είναι η πρώτη φορά που οι σχέσεις μεταξύ των κοινοτήτων στην Τσιαμουριά παρουσιάζονται με ειλικρίνεια. Φαίνεται ότι η σύλληψη του έργου έγινε μετά από μακρόχρονη έρευνα και παθιασμένη δουλειά του Γιώργο Κώτση για τη διαφώτιση των αξιών της γενέτειρας. Περιγράφει το Φιλιάτι με πολλή λαχτάρα και αγάπη, αφηγούμενος το πλήθος των ιστορικών γεγονότων και περιστάσεων, παραπέμποντας τόσο σε αρχειακά έγγραφα όσο και σε προφορικές μαρτυρίες. Αυτό το βιβλίο φωτίζει πολλά πράγματα.

Νομίζω ότι οι ιστορικές αλήθειες για την Τσιαμουριά και τον πληθυσμό της, ειδικά για την περίοδο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου (1940-1945) πρέπει να γράφονται με ειλικρίνεια, εγκαταλείποντας ρομαντικά πάθη, επαρχιακές αντιλήψεις, παίρνοντας εκ των προτέρων τη μια πλευρά εναντίον της άλλης ή εξηγώντας κάθε γεγονός, ακόμη και ασήμαντες συγκρούσεις, με το κράτος ή την πολιτική. Από την άλλη, με την ειλικρίνεια του ανθρώπου που υπέφερε και συνεχίζει να υποφέρει το τραγικό δράμα της πατρίδας του, ο συγγραφέας συμπεραίνει ότι για όλο το πρόβλημα δεν φταίνε ούτε οι Μουσουλμάνοι Τσιάμηδες, ούτε οι Ορθόδοξοι Τσιάμηδες, ούτε καν οι Έλληνες που ζούσαν στις χώρες που απελευθερώθηκαν από τους Τσιάμηδες.

Κατά τον Γιώργο Κώτση, είναι απλώς μια κολοσσιαία αδικία που η πολιτική εκείνης της εποχής του πολέμου (και κάθε πόλεμος είναι ένα είδος βλακείας) «χάρισε» σε μικρούς λαούς χωρίς υποστήριξη. Είναι βασικά μια περίοδος που και οι δύο πλευρές στην αρχή υπέφεραν το ίδιο, χωρίς να ξέρουν σε ποια πλευρά θα τους έριχνε η ιστορία. Δεν είναι μια ιστορία εχθρότητας συνολικά με τους Αλβανούς της Τσιαμουριάς, όπως θα μπορούσε κανείς να φοβηθεί, μια περίεργη ιστορία όπου και οι δύο πλευρές (και οι δύο κοινότητες: Αλβανοί και Έλληνες, Μουσουλμάνοι και Χριστιανοί ) έχουν δει τους εαυτούς τους να απειλούνται από ανεξέλεγκτες δυνάμεις, συμμορίες χωρίς θρησκεία και πίστη που προκαλούσαν τον όλεθρο σε ταραγμένους καιρούς… Αυτό το απλό βιβλίο, όταν άρχισα να το διαβάζω, φάνηκε πιο ευαίσθητο σε αυτό το συναίσθημα· το ειλικρινές συναίσθημα ότι οι ίδιοι οι λαοί μπορούν να λύσουν τα προβλήματα και η πολιτική, αν δεν είναι συνεπής ή ενημερωμένη, μπορεί να τα μπερδέψει άσχημα.

Το βιβλίο του Γιώργο Κώτση είναι γεμάτο λαχτάρα, ταυτόχρονα με τραγικές ιστορίες. με εμπρησμούς, ληστείες, δολοφονίες και διαμάχες μεταξύ των ανθρώπων της ίδιας χώρας. Όμως, σε αντίθεση με πολλούς άλλους συγγραφείς που ασχολήθηκαν με την ιστορία των σχέσεων μεταξύ των ίδιων των Αλβανών της Τσιαμουριάς, δηλαδή μεταξύ των ίδιων των Τσιάμηδων, αλλά και μεταξύ Αλβανών και Ελλήνων που η ιστορία βρήκε μαζί, γείτονες ή στην ίδια γη και τόπο, ο συγγραφέας διδάσκει περισσότερα κοινά σημεία από εκείνα που χωρίζουν βάναυσα τους πρωταγωνιστές αυτών των τραγικών γεγονότων.

Η μονογραφία του Γιώργο Κώτση για τη γενέτειρά του, το Φιλιάτι, είναι γεμάτη από ανθρώπους που έτυχε να είναι ο ένας δίπλα στον άλλο, έσωσαν ζωές σε ταραχώδεις και ανόητες εποχές, μιλάει για ονόματα και μορφές που ήταν «ήρωες» των πάρτι στη σύγκρουση και ταυτόχρονα θύματα ποταπών παιχνιδιών πολιτικού εγωισμού και δίψας για κυριαρχία του ενός επί του άλλου. Οι πιο όμορφες και ουσιαστικές σελίδες του βιβλίου μιλούν για ιστορίες φιλίας που ενισχύθηκαν μέσα από τη μακρόχρονη συμβίωση και μέσα από τον ανδρισμό των ανθρώπων αυτών των περιοχών. Είναι γεμάτη με συγκινητικές ιστορίες φιλίας μεταξύ Χριστιανών Τσιάμηδων και Μουσουλμάνων Τσιάμηδων, καθώς και από αμοιβαίες ευχαριστίες και φιλία σωτήρια μεταξύ Αλβανών και Ελλήνων κατά τη διάρκεια του πολέμου.

Δεν μπορεί να αμφισβητηθεί ότι κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, αρκετοί Αλβανοί της Τσιαμουριάς συνεργάστηκαν με τους ναζιφασίστες κατακτητές, όπως και πολλοί Έλληνες έκαναν το ίδιο. Ο Κουίσλινγκ, από τον οποίο πήρε το όνομά του το φαινόμενο της συνεργασίας με τον κατακτητή και στη συνέχεια ως όρος για τους συνεργάτες του φασισμού και του ναζισμού κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, δεν ήταν ούτε Έλληνας ούτε Αλβανός. ήταν ο Νορβηγός πρωθυπουργός με αυτό το όνομα στην άλλη άκρη της Ευρώπης, δηλαδή πολύ μακριά από τα Βαλκάνια. Ακόμη και μερικοί από τους γνωστούς Τσιάμηδες μπέηδες εκείνη την εποχή, όπως τα αδέρφια Nουρί και Mαζάρ Ντίνο, ο Χαζίζ Τσιάμη από το Mαλούνι, ο Ρετζέπ Ντίνο και ο Τζεμάλ Ντίνο, τέθηκαν στην υπηρεσία του κατακτητή, παραταγμένοι στο πλευρό της φασιστικής επιθετικότητα, επομένως, έγιναν συμμετέχοντες στην επίθεση κατά της Ελλάδας. Δεν είναι ούτε το μέρος ούτε έχουμε την ευκαιρία να ξαναδούμε σε έναν τόσο μικρό χώρο όλες τις ιστορίες που έχει μεταφέρει ο Γιώργος Κώτσης, αλλά ίσως είναι το μέρος για να αφαιρέσουμε κάπως την πικρή γεύση που άφησε αυτό το θέμα σε ανθρώπους που δεν ξέρουν τις ιστορίες, για να αναφέρω κάποιο περίεργο περιστατικό από το βιβλίο:

«Η εισβολή των ιταλικών δυνάμεων στο Φιλιάτι προκάλεσε φόβο και αβεβαιότητα στις χριστιανικές οικογένειες της πόλης. «Έλεγαν ότι θα μας σφάξουν οι μουσουλμάνοι!». Δεν έγιναν σφαγές στην πόλη, αλλά οι φήμες είχαν σκοπό να σκορπίσουν τον πανικό (να διώξουν οικογένειες από τα χριστιανικά σπίτια). Την επομένη, 29 Οκτωβρίου 1940, το πρωί αναχωρήσαμε για το χωριό Σπάταρη. Εκεί ο πατέρας μου είχε έναν μουσουλμάνο φίλο, τον Σάκο Μπράχο, ο οποίος μας καλωσόρισε. Από τον φίλο του πατέρα μου μάθαμε ότι το σπίτι μας στο Φιλάτι το είχαν ληστέψει. Μετά από λίγες μέρες επιστρέψαμε από τη Σπάταρη στο Φιλιάτι, όπου μας καλωσόρισε ένας άλλος μουσουλμάνος φίλος του πατέρα μου, ο Σέλφο Μαχμούτ».

 «Μπροστά στην αποφασιστική αντίσταση των ελληνικών δυνάμεων, στις 19 Νοεμβρίου 1940, οι Ιταλοί αποχώρησαν από τα εδάφη της Ελλάδας. Με την αποχώρηση των ιταλικών δυνάμεων, οι αρχές του Φιλιάτι έκλεισαν τον Δεκέμβριο του 1940 όλους τους άνδρες μουσουλμάνους άνω των 18 ετών. Δεν έλαβαν όμως υπόψη τους τις ευάλωτες αλβανικές οικογένειες και, ως εκ τούτου, «αναίσθητοι χριστιανοί ξεσπούσαν σαν τρελοί εναντίον ευάλωτων γυναικών και παιδιών» (σ.167). Το 1941, οι μουσουλμάνοι άντρες επέστρεψαν από την εξορία και «επηρεασμένοι από τις επαίσχυντες ενέργειες των Ελλήνων έναντι των μουσουλμανικών οικογενειών, ενώθηκαν περισσότερο με τους Ιταλούς, γιατί δεν μπορούσαν να χωνέψουν τη ντροπή που είχε γίνει στις οικογένειές τους» (σ.168) .

Πρέπει να ομολογήσουμε ότι αυτή την εποχή υπήρξαν και θύματα. Ο ερευνητής Γιώργο Κώτσης φέρνει ως παράδειγμα ότι «στα τέλη του 1941 υπήρξαν θύματα στο Λαδοχώρι, το Γκραικοχώρι και την Κουσοβίτσα. Για τους φόνους που διαπράχθηκαν ειπώθηκε ότι ήταν η «συμμορία του Νταλιάνη» (βλ. Γ. Κώτση, Φιλιάτες, σελ.182)

Μέσα από μαρτυρίες συμπολιτών του και άλλων γνωστών φίλων, ο συγγραφέας φέρνει στον αναγνώστη την τραγική ιστορία των δολοφονιών κάποιων πλουσίων Αλβανών από τα χωριά του Φιλιατίου. Μέσα από τη μαρτυρία του Γιώργο Nούσια στο βιβλίο, φαίνεται ότι ο Ομέρ Ντέμα, ιδιοκτήτης μεγάλων κοπαδιών βοοειδών στον Αετό, έδινε το γάλα στον χριστιανό έμπορο με τα αρχικά Κ. στο Φιλιάτι- αλλά ο Τσιάμης αγάς δεν πληρώθηκε από τον χριστιανό. Μια μέρα σε ένδειξη νευρικότητας το 1944, πήγε στο μαγαζί του Κ. και τον χτύπησε με το σκαμνί που βρήκε μπροστά του. Λέγεται ότι αργότερα ο γαμπρός του Κ., μεγαλοπαράγοντας της περιοχής- έβαλε άτομα και τον σκότωσαν τον αγά. Από άλλη πηγή μαθαίνουμε ότι την πανάκριβη γούνα του Τσιάμη αγά την είχε αγοράσει στην Παραμυθιά ο Κώστας Λιάνος από το Φιλιάτι. Όταν τα μέλη της οικογένειας του αγά από τον Αετό είδαν τον Λιάνο να φοράει τη γούνα του ανθρώπου τους, τον κατηγόρησαν ως δολοφόνο και τον σκότωσαν.

   Ο Γιώργο Κώτσης έχει βάλει ως αποστολή στον εαυτό του να γράψει την αλήθεια, διαφωνώντας με τις βίαιες ενέργειες ορισμένων ατόμων, ότι είναι μόνο μια μειοψηφία και δεν αντιπροσωπεύουν την έντιμη μάζα των ανθρώπων. Στο βιβλίο έχουμε μια ενδιαφέρουσα μαρτυρία που εμφανίζεται για πρώτη φορά στην ελληνική ιστοριογραφία όπου αναφέρεται στις σχέσεις μουσουλμάνων και χριστιανών πριν τον πόλεμο στο Φιλιάτι. Στο έγγραφο αυτό αναφέρεται: «Μέχρι το 1944, οι κάτοικοι του Φιλιάτι, ανάλογα με τη θρησκεία και τη γλώσσα, χωρίζονταν σε δύο μέρη: τους χριστιανούς και τους μουσουλμάνους, με τους τελευταίους να αποτελούν την πλειοψηφία. Οι σχέσεις μεταξύ των δύο κοινοτήτων δεν ήταν εξαιρετικές, αλλά θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ανεκτικές και φιλικές. Ήταν όμως καλύτερες από τις σχέσεις των δύο κοινοτήτων στην Παραμυθιά (σ.168). Σχετικά με τις καλές σχέσεις μεταξύ μουσουλμάνων και χριστιανών στο Φιλιάτι, ο ερευνητής φέρνει τη μαρτυρία της μητέρας του. Σύμφωνα με την ίδια, μια γιαγιά τους, η Κάκω Σίγια, που ζούσε στο Φοινίκι, είχε την πιο στενή της φίλη στο Φιλιάτι μια Αλβανίδα, σύζυγο του Σουαϊπ Τσάνε Λάγια- την επισκεπτόταν συχνά και μιλούσαν ελληνικά (σελ. 168).

Η μονογραφία του Γιώργο Κώτση καλύπτει ένα κενό στην ιστοριογραφία της Τσιαμουριάς κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ξεφυλλίζοντας τις σελίδες του βιβλίου μαθαίνουμε ότι στις 18 Δεκεμβρίου 1943 έγινε κοινή σύσκεψη της γερμανικής φρουράς SVERIS και των μπέηδων Ντίνο στην Παραμυθιά. Σε εκείνη τη συνάντηση ο Ρετζέπ Ντίνο δήλωσε ότι: «Η Τσιαμουριά θα ανεξαρτητοποιηθεί και οι ελληνικές αρχές θα διωχθούν» (σ.175). Στη σύσκεψη αυτή συντάχθηκε διακήρυξη που υπέγραψε μόνο οι μουσουλμάνοι προεστοί για την αυτονομία της Τσιαμουριάς. Παρόμοια κίνηση του Ρετζέπ Ντίνο έγινε και στο Φιλιάτι.

Στο βιβλίο υπάρχουν επίσης πολλές απόψεις ξένων χρονικογράφων που επισκέφθηκαν το Φιλιάτι, όπως ο William Martin Leake, ο Pouqueville, ο Theadhor Lima κ.λπ. Έχουν εξεταστεί προσεκτικά για να αποφευχθούν τυχόν ανακρίβειες. Το βιβλίο φέρνει ελάχιστα ή καθόλου γνωστά αρχειακά έγγραφα, όπως, για παράδειγμα, μια πολύτιμη στατιστική για τον πληθυσμό του Φιλιατιού τα έτη 1895-1896. Για παράδειγμα, φέρνει στατιστικά στοιχεία για τον πληθυσμό της περιοχής Φιλατιού: χωριό Σπάταρη με 73 σπίτια και 366 κατοίκους. Δόλιανη με 66 σπίτια και 305 κατοίκους. Ελαία με 110 σπίτια και 447 κατοίκους. Κότσικα με 166 σπίτια και 962 κατοίκους. Λιόψη με 189 σπίτια και 749 κατοίκους. Στο βιβλίο ενδιαφέρουσες πληροφορίες που δημοσιεύονται για πρώτη φορά διαδέχονται η μία την άλλη. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η δημοσίευση τεχνιτών και εμπόρων στην πόλη Φιλιάτι το 1933. Είναι ένας μακρύς κατάλογος όπου σημειώνονται σιδηρουργοί, κουρείς, χρυσοχόοι, καφενεία, καλαντζήδες, δικηγόροι, εστιατόρια, γιατροί, ωρολογοποιοί κ.λπ. (βλ. σελ. 134-135 στο βιβλίο).

Έχουμε λοιπόν να κάνουμε με μια ιδιαίτερη μελέτη στο είδος της, με μια ζωντανή εγκυκλοπαίδεια και αρχείο ιστορικών γεγονότων για τη συγκεκριμένη πόλη και τα περίχωρά της. Αυτό δείχνει την αφοσίωση και το πάθος του ερευνητή Γιώργο Κώτση να δώσει στις νέες γενιές την αληθινή ιστορία της πόλης τους. Στο βιβλίο, εκπλήσσει ο μεγάλος αριθμός εικονογραφήσεων για το Φιλιάτι σε διαφορετικές ιστορικές περιόδους

Ο Χαϊρεντίν Ισούφ γεννήθηκε στη Ρίζανη (Σήμερα Άγιος Γεώργιος) Θεσπρωτίαςστις 25 Δεκεμβρίου 1937.

Εξ αιτίας των τραγικών γεγονότων της περιόδου εκείνης της εποχής, αναγκάστηκε να φύγει στην Αλβανία. Το 1962 απεφοίτησε από την σχολή Ιστορίας – Φιλολογίας του Πανεπιστημίου των Τιράνων. Από το 1964 ασχολείται με την ιστορία της Τσαμουριάς και με τη συγγραφή βιβλίων, κυριότερα εκ των οποίων είναι :

Μusa Demi dhe qendresa came 1800-1947., Τίρανα 2002 (Ο Μουσά Ντέμη και η τσάμικη αντίσταση (1800-1947))

Çamëria, studime historike-sociologjike», Tίρανα 2006 ;(Τσαμουριά, Ιστορικό-κοινωνιολογικές μελέτες)

Έχει συγγράψει πληθώρα άρθρων σε εφημερίδες και περιοδικά της Αλβανίας).

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ετικετοσύννεφο

Αρέσει σε %d bloggers: