ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

https://www.iefimerida.gr/kosmos/oykrania-horis-thermansi-1000-polykatoikies-kiebo-rosiki?utm_source=rss

https://www.iefimerida.gr/kosmos/kagia-kalas-ee-etoimi-eisigithei-nees-kyroseis-iran?utm_source=rss

ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ -1 εως 6 ΥΓΡΑΣΙΑ 45% ΑΝΕΜΟΙ 3BF ΒΟΡΙΟΙ

ΧΟΡΕΥΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1968, έκανε καλή δουλειά ο Γυμναστής Αποστόλης Χαμπίμπης κι αργότερα ο Τάσος Δημητρίου. Η φωτογραφία πρέπει να είναι του 1968 στο χώρο της κεντρικής πλατείας, από αρ.1Γιώτα Κότη,2 Ελένη Γιόγιακα, 3 Λίτσα Γκάγκαλη, 4 Ειρήνη Γρανά, 5 Κική Μπάλιου, 6 ίσως η Ρόη Ροβίθη- κόρη του Γυμνασιάρχη τότε, 7 Μαριάννα Σταύρου (η Μαριάννα με βοήθησε στην διασταύρωση των στοιχείων)8 Τζοβάρα Αλέκα. Πίσω από τα κορίτσια αριστερά είναι το κτίριο του Δήμου (πρώην Δημαρχείο) το οποίο δεν είχε ακόμη περατωθεί. Δεξιότερα είναι το γιαπί του Ηλία Αγγελόπουλου- φούρνος, Φωτογραφείο κλπ αργότερα κλπ. (αρχείο φωτο: Γρηγόρη Κολέλη).

2Γεναρη 2026

Η απελευθέρωση κι ο εμφύλιος απ’ τα μάτια ενός παιδιού

του Χρυσόστομου Ζούλα

Απελευθέρωση : Τα πολεμικά γεγονότα αλλάζουν το ’44 και όλα δείχνουν ότι πλησιάζει η ώρα της απελευθέρωσης. Το πανηγύρι άρχισε με την απόβαση των συμμάχων στη Νορμανδία, 5-6 Ιουνίου 1944, και στη Σικελία, στις 24 Ιουλίου.

Στις 22 Σεπτέμβρη έφυγαν Γερμανοί και οι μουσουλμάνοι από το Φιλιάτι και παντού κυριαρχούν οι αντάρτες του ΕΛΑΣ και ΕΔΕΣ.

 Το πήραν απόφαση οι μεγάλοι της οικογένειας και ένα πρωί το Νοέμβρη του ‘44 πήραμε το δρόμο της επιστροφής στην ιδιαίτερη πατρίδα- 4 χρόνια από την πρώτη φυγή.  Μετά από περιπετειώδη διαδρομή φτάσαμε στο Καλαμά. Εκεί βρήκαμε τον Βασίλη Τσάμη, υπεύθυνο της Λούντρας -έτσι λέγανε το πλωτό που περνούσε ο κόσμος, μια βάρκα δεμένη με έναν κρίκο σε ένα χοντρό σκοινί  τεντωμένο από την μια όχθη στην άλλη.

Περάσαμε τελικά, συνεχίσαμε και φτάσαμε στους Φιλιάτες. 

Κι αρχίζει τώρα ένας νέος αγώνας για μια καινούρια ζωή στην ιδιαίτερα αγαπημένη πατρίδα το Φιλιάτι. Είναι χειμώνας, πλησιάζει ο Δεκέμβρης του ‘44. Στο κέντρο των Φιλιατών εκεί που είναι σήμερα η πάνω πλατεία, ήταν το μεγάλο τζαμί των μουσουλμάνων, Κάποιος ανόητος Ζερβικός εγκέφαλος διέταξε και το κατεδάφισαν.

 Εγώ με τα άλλα μεγαλύτερα παιδιά είμαστε οι ΝΕΟΛΑΙΟΙ του Ζέρβα. Οπλοφορούσαμε -αν είναι δυνατόν λόγω ηλικίας- και από του Μέμμου που ήταν το πόστο μας, συνοδεύαμε όποιον ερχόταν στους Φιλιάτες μέχρι τη χωροφυλακή για εξακρίβωση. Θυμάμαι και γελάω με τον εαυτό μου, εγώ ένα πιτσιρίκι με ένα ιταλικό όπλο σχεδόν μεγαλύτερο από μένα στο ύψος να συνοδεύω έναν πολίτη. Οι αγωνιστές όμως είχαν και ανάγκες καλής διατροφής και γι αυτό πηγαίνανε οι μεγαλύτεροι στους γύρω κτηνοτρόφους και ζητούσανε -άρπαζαν θα έλεγα- αρνιά. Ο σκοπός λέει ο λαός αγιάζει τα μέσα…Το φέρνανε και το ψήναμε. Το βράδυ δεν ξέρω ποιος έκανε έλεγχο. Εγώ και οι άλλοι «αγωνιστές» κοιμόμασταν στο σπίτι μας.

  Οι αντάρτες του Ζέρβα στριφογυρνούσαν κάνοντας πλιάτσικο. Βγάζανε κουφώματα από τα σπίτια των μουσουλμάνων, τα φόρτωναν σε μουλάρια και τα πήγαιναν στα χωριά τους. Άκουσα πως στο σπίτι μου μέσα οι αντάρτες σκότωσαν έναν μουσουλμάνο  κι εγώ όσο το σκεπτόμουνα… ριγούσα! Στο Μεντρεσέ, το παλιό ιερατικό σχολείο των μουσουλμάνων, εκεί που τώρα είναι η λέσχη αξιωματικών, ήταν συγκεντρωμένα γυναικόπαιδα μουσουλμάνων από τους Φιλιάτες και τα άλλα χωριά και κακοποιούνταν απάνθρωπα από κάποιους αντάρτες του Ζέρβα, που νόμιζαν ότι είναι …άνθρωποι. Θυμάμαι τον τρόμο που αισθάνθηκα μπαίνοντας για λίγα δευτερόλεπτα σ’ εκείνο το κολαστήριο. Εκεί μπροστά μου βρίσκονταν η απροκάλυπτη δυστυχία, ο πόνος, η πείνα, ο θάνατος. Παρότι μεγαλωμένος στα χρόνια του πολέμου και είχα δει κάποιες φρικτές καταστάσεις, έτρεξα φοβισμένος στη μάνα μου. Μου έπιασε το χέρι με αγάπη και μου είπε να μην ξαναπάω εκεί. Θα σου εξηγήσω αργότερα είπε. Δεν πήρα εξήγηση ποτέ, και έμεινα με το ερώτημα «Γιατί;»

   Είμαστε στο Δεκέμβρη  του ‘44 και πληροφορίες δεν είναι καλές. Οι αντάρτες του ΕΛΑΣ είχαν επικρατήσει και οι δυνάμεις του Ζέρβα υποχωρούσαν άτακτα. Οι φιλιακιώτες, άλλοι χαίρονταν και άλλοι τρομοκρατήθηκαν κι ετοιμάζονταν να φύγουν. Ένας φώναζε  στα αρβανίτικα ¨άστε μο, έρδι παπόρι τι κόπρενα, κάτρ τσιμινιέρε¨- τάχα θάρθει καράβι στην κόπρενα να πάρει όσους ήθελαν να φύγουν.. κορόιδευε. Εμείς οι νέοι θέλοντας να εμψυχώσουμε τους κατοίκους παρελάσαμε με τον οπλισμό μας στη αγορά των Φιλιατών τραγουδώντας. Συμμετείχα κι εγώ παρ’ ότι είχα πυρετό από μια πρόκα που είχε μπει στο πόδι μου απ την αρβύλα. Ικανοποιημένοι για τον αγώνα που κάναμε, πήγαμε στα σπίτια μας. Το βράδυ, πολύ αργά, κτυπάει η πόρτα, κάποιος ήρθε και είπε στον πατέρα ¨… έρχονται του ΕΑΜ¨.

Νέο φευγιό, φορτωθήκαμε ό,τι μπορούσαμε και μεσάνυχτα, μιας νύχτας του Δεκέμβρη, φτάνουμε στον Καλαμά. Εκατοντάδες άνθρωποι μέσ’ τα μαύρα μεσάνυχτα στην όχθη ενός αγριεμένου ποταμού, με έναν παγωμένο αέρα, να προσπαθούν να περάσουν απέναντι, με μια μικρή βαρκούλα- μια νύχτα του διαβόλου. Ασφαλώς δεν υπήρχε σειρά ή τάξη. Όποιος μπορούσε, έσπρωχνε, χτυπούσε, κάποιος χαστούκισε τον πατέρα μου. Πανικός. Μανάδες φώναζαν να βρουν τα παιδιά τους, δεν ήξεραν αν πέρασαν απέναντι ή τα πήρε το ποτάμι.

 Το πρωί φθάσαμε στην Ηγουμενίτσα. Κι εκεί πανικός. Έρχονται οι κομουνιστές! Πήγαμε στο σπίτι του Βασιάδη. Μείναμε μια μέρα. Την επόμενη μέρα ήρθαν αγγλικά πολεμικά πλοία, μας μετέφεραν με καΐκια σε αυτά και πήγαμε στη Κέρκυρα.

 Σε δυο περίπου μήνες άλλαξε η κατάσταση στην πατρίδα και ο πατέρας πήγε στους Φιλιάτες για να ξεκινήσει δουλειά σε μαγαζί με τρόφιμα, τα τσιγάρα, τσιμέντα κ. α. Πήγαινα κι εγώ τακτικά να βοηθήσω στο μαγαζί ιδιαίτερα στις γιορτές και διακοπές.

 Ο εμφύλιος δεν είχε τελειώσει ακόμη. Οι μάχες στη Μουργκάνα μαίνονται μεταξύ στρατού και ανταρτών του ΕΛΑΣ. Στους Φιλιάτες είχαν φέρει πολλές στρατιωτικές δυνάμεις. Κάθε μέρα σχεδόν, υπήρχαν κηδείες στρατιωτών από τις μάχες. Μια ακόμη φορά στην παιδική μου ηλικία είχα την εμπειρία του πολέμου. Οι αφηγήσεις των μεγάλων που άκουγα, έλεγαν για τους ληστοσυμμορίτες κομμουνιστές, που βασάνιζαν φρικτά τα θύματά τους και εκτελούσαν όσους δεν τους ακολουθούσαν. Πέρασαν κάποια χρόνια για να ακούσω για τα βασανιστήρια ανθρώπων από τις κυβερνητικές δυνάμεις, μόνο με αφορμή ότι είχαν βοηθήσει κάποιον συμμορίτη. Έμαθα για την κόλαση της Μακρονήσου και τα άλλα κολαστήρια που είχαν ιδρυθεί τότε. 

 Με τον καιρό οι μάχες τελείωσαν στην περιοχή  και η ζωή έμπαινε σιγά-σιγά σε καλύτερους ρυθμούς.

Η παραμονή του φυλακίου στους Δρυμάδες Πωγωνίου αποτελεί ζήτημα ζωτικής σημασίας για την ασφάλεια της περιοχής, την κοινωνική συνοχή και τη διαρκή παρουσία της Πολιτείας σε μια ευαίσθητη παραμεθόρια ζώνη.

Θέλω να διαβεβαιώσω τους κατοίκους ότι, έπειτα από συντονισμένες ενέργειες και επίμονες πιέσεις που ασκήθηκαν σε πολιτικό και στρατιωτικό επίπεδο, το φυλάκιο θα παραμείνει ανοιχτό και σε πλήρη λειτουργία.

Θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τον Υπουργό Εθνικής Άμυνας κ. Νίκο Δένδια, καθώς και τον Αρχηγό ΓΕΕΘΑ, για τη συνεργασία, την κατανόηση της σημασίας του ζητήματος και τις αποφάσεις που ελήφθησαν με γνώμονα το εθνικό συμφέρον και τις ανάγκες της τοπικής κοινωνίας.

Η στήριξη των ακριτικών περιοχών δεν είναι αυτονόητη· απαιτεί διαρκή διεκδίκηση και πολιτική βούληση. Θα συνεχίσω να βρίσκομαι δίπλα στους κατοίκους του Πωγωνίου, παρεμβαίνοντας υπεύθυνα και αποφασιστικά, ώστε να διασφαλίζονται η ασφάλεια, η αξιοπρέπεια και η προοπτική του τόπου μας. Η παραμονή του φυλακίου στους Δρυμάδες Πωγωνίου αποτελεί ζήτημα ζωτικής σημασίας για την ασφάλεια της περιοχής, την κοινωνική συνοχή και τη διαρκή παρουσία της Πολιτείας σε μια ευαίσθητη παραμεθόρια ζώνη.

Θέλω να διαβεβαιώσω τους κατοίκους ότι, έπειτα από συντονισμένες ενέργειες και επίμονες πιέσεις που ασκήθηκαν σε πολιτικό και στρατιωτικό επίπεδο, το φυλάκιο θα παραμείνει ανοιχτό και σε πλήρη λειτουργία.

Θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τον Υπουργό Εθνικής Άμυνας κ. Νίκο Δένδια, καθώς και τον Αρχηγό ΓΕΕΘΑ, για τη συνεργασία, την κατανόηση της σημασίας του ζητήματος και τις αποφάσεις που ελήφθησαν με γνώμονα το εθνικό συμφέρον και τις ανάγκες της τοπικής κοινωνίας.

Η στήριξη των ακριτικών περιοχών δεν είναι αυτονόητη· απαιτεί διαρκή διεκδίκηση και πολιτική βούληση. Θα συνεχίσω να βρίσκομαι δίπλα στους κατοίκους του Πωγωνίου, παρεμβαίνοντας υπεύθυνα και αποφασιστικά, ώστε να διασφαλίζονται η ασφάλεια, η αξιοπρέπεια και η προοπτική του τόπου μας.

ΑΝΑΡΤΗΣΕ: Ομάδα ΣΟΥΛΙ, Σουλιώτες & Ιστορία

Δεν υπάρχουν ιστορικά στοιχεία στα επίσημα οθωμανικά αρχεία που να τεκμηριώνουν ότι οι Τσάμηδες είναι τουρκικής καταγωγής ή ότι μετακινήθηκαν μαζικά από την Ανατολή στη Θεσπρωτία κατά την περίοδο 1450-1500.

Αντιθέτως, η ιστορική έρευνα και τα διαθέσιμα έγγραφα καταδεικνύουν τα εξής:

Καταγωγή: Οι Τσάμηδες θεωρούνται από την πλειονότητα των ιστορικών ως αλβανόφωνος πληθυσμός της Ηπείρου. Η μουσουλμανική τους ταυτότητα προέκυψε σταδιακά μέσω εξισλαμισμών ντόπιων πληθυσμών κατά τη διάρκεια της Οθωμανικής περιόδου και όχι μέσω μετακίνησης από την Ασία.

Η περίοδος 1450-1500: Κατά την πρώιμη οθωμανική περίοδο (15ος-16ος αιώνας), τα φορολογικά κατάστιχα (tahrir defterleri) καταγράφουν τους πληθυσμούς της Θεσπρωτίας ως κατά βάση χριστιανικούς, με τους εξισλαμισμούς να κλιμακώνονται αργότερα, κυρίως από τον 17ο αιώνα και μετά.

Παρότι ήταν μουσουλμάνοι στο θρήσκευμα, οι Τσάμηδες εξαιρέθηκαν από την υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών του 1923 (Συνθήκη της Λωζάνης) ακριβώς επειδή αναγνωρίστηκαν ως αλβανικής καταγωγής και όχι τουρκικής.

Ο ισχυρισμός ότι «ήρθαν από την Ανατολή μαζί με τους Τούρκους» δεν υποστηρίζεται από την ακαδημαϊκή βιβλιογραφία, αλλά αποτελεί μέρος μεταγενέστερων εθνικιστικών αφηγημάτων που στόχευαν στην αμφισβήτηση της εντοπιότητάς τους.

Επιβεβαιώνεται ιστορικά ότι τα οθωμανικά αρχεία δεν περιέχουν τέτοιες αναφορές. Η επιστημονική μελέτη των οθωμανικών φορολογικών καταστίχων (tahrir defterleri) του 15ου και 16ου αιώνα καταρρίπτει τον ισχυρισμό περί τουρκικής καταγωγής ή μαζικής έλευσης από την Ανατολή.

Συγκεκριμένα, τα στοιχεία δείχνουν τα εξής:

Καταγραφή ως Αλβανοί (Arnavud): Στα επίσημα οθωμανικά έγγραφα, ο όρος «Αλβανός» (Arnavud) χρησιμοποιούνταν ως εθνοτικός προσδιορισμός, σε αντίθεση με τον όρο «Τούρκος», ο οποίος συχνά χρησιμοποιούνταν από τους βαλκανικούς λαούς για να περιγράψει γενικά τους μουσουλμάνους, ανεξαρτήτως καταγωγής.

Πληθυσμιακή Σύνθεση (1450-1500): Τα κατάστιχα εκείνης της περιόδου για τη Θεσπρωτία δείχνουν ότι η περιοχή κατοικούνταν από χριστιανικούς πληθυσμούς.

Για παράδειγμα, το 1551 το χωριό Αϊδονάτι (Παραμυθιά) είχε σημαντική χριστιανική πλειοψηφία. Η μεταβολή προς τον μουσουλμανισμό έγινε σταδιακά μέσω εξισλαμισμών των ντόπιων πληθυσμών και όχι μέσω αποικισμού από την Ασία.

Ιστορικές πηγές του 16ου αιώνα (όπως του Leunclavius, 1551) αναγνωρίζουν τους μουσουλμάνους της Ηπείρου ως Αλβανούς και όχι ως επήλυδες από την Ανατολή.

Σύγχρονες έρευνες DNA επιβεβαιώνουν ότι οι μουσουλμανοτσάμηδες στα Βαλκάνια που προηγούνται της οθωμανικής κατάκτησης ενώ δέχτηκαν πολλές επιμειξίες με άλλες εξισλαμισμένες φυλές.

Συνεπώς, ο ισχυρισμός ότι τα οθωμανικά αρχεία «ονομάζουν τους Τσάμηδες Τούρκους από την Ανατολή» είναι ιστορικά ανυπόστατος.

Η σύνδεσή τους με την Τουρκία ήταν καθαρά θρησκευτική (λόγω του Ισλάμ), ενώ η εθνοτική τους ταυτότητα αναγνωριζόταν πάντα ως αλβανική, γεγονός που οδήγησε και στην εξαίρεσή τους από την ελληνοτουρκική ανταλλαγή πληθυσμών το 1923.

Έχουμε γράψει πολλές φορές ότι όταν, χριστιανοί αλλαξοπιστούσαν, ο λαός έλεγε, «τούρκεψε». Που σημαίνει έπαιρνε την θρησκεία των Τούρκων και μαζί, τις συνήθειες, τα ήθη κι έθιμα κλπ.

Το παραπάνω είναι προς απάντηση κάποιου φαιδρού ξερόλα με επώνυμο στο προφίλ «Kamaras», ο οποίος έγινε ανυπόφορος με τις ανοησίες του, ψευδόμενος σε πηγές και ιστορικά στοιχεία, από προχτές.

Φυσικά σβήσαμε τις ανοησίες του και τις προσβλητικές εκφράσεις σε συνδιαχειριστή και του έγινε μπλογκ.