ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

Αν και οι μεγάλες ιστορικές αλλαγές υπακούν στην διαλεκτική σχέση και τις υλικές βάσεις των ανθρώπινων δυνάμεων, εν τούτοις πολλά επιμέρους γεγονότα συμβαίνουν από τυχαία γεγονότα, που επηρεάζουν χρονικά, ποσοτικά και ποιοτικά τα αποτελέσματα των αλλαγών αυτών.

ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΔΑΛΛΑ

Από την στιγμή που η δημιουργία νεοελληνικού κράτους έγινε κρατική υπόθεση , πρώτης προτεραιότητας για μια μεγάλη δύναμη της εποχής , της Ρωσίας δηλαδή, αυτό θα συνέβαινε ούτως ή άλλως. Απλά οι αφορμές, ο χρόνος και ο τρόπος θα επηρεάζονταν από δευτερεύουσες παραμέτρους. Η ιστορική εμπειρία αποδείκνυε πως η επιτυχία μιας εξέγερσης στον Μωριά θα εξαρτιώνταν από την άμεση κινητοποίηση στρατευμάτων , με κύριο κορμό τους Αλβανούς πολεμιστές. Γι΄ αυτό έπρεπε να βρεθεί ένας τρόπος να παραμείνουν εγκλωβισμένοι στην περιοχή τους και ο πιο καλύτερος ήταν η εμφύλια διαμάχη Αλή πασά και Σουλτάνου.
Και ο Φιλήμων και ο Φραντζής , καθώς και άλλοι απομνημονευματογράφοι του Αγώνα κάνουν είτε εκτενή , είτε σύντομη αναφορά στις προσπάθειες να εμπλέξουν τον Αλή πασά στην διαμάχη αυτή , με κύρια όργανα τους Χριστιανούς του αυλικούς , που ήταν οι περισσότεροι Φιλικοί, καθώς και στην επίσημη ερωμένη του , γνωστή Κυρά Βασιλική.
Σήμερα θα περιοριστούμε αποκλειστικά σε μια λεπτομέρεια αυτής της εξήγησης της ιστορίας και ειδικότερα στην οικογενειακή φιλία ενός αγά των Φιλιατών και ενός προύχοντα του Μωριά. Πρόκειται για τον Αχμέτ Ντέμο και τον Θεόδωρο Δεληγιάννη.
Η οικογενειακή φιλία θεμελιώθηκε όταν ο Βελής, γιος του Αλή πασά έγινε και αυτός πασάς του Μωριά και ο πατέρας του Αχμέτ, Ιμπραήμ αγάς ήταν αξιωματούχος του .
Πριν αρχίσει η επανάσταση οι Οθωμανοί αξιωματούχοι της Τροπολιτσάς κάλεσαν τους προύχοντες και Αρχιερείς να προσέλθουν στην έδρα τους, με σκοπό να τους έχουν ομήρους, ώστε να προβληματιστεί πολύ ο λαός για την ζωή και την τύχη τους , χωρίς ηγεσία , αν θα έπρεπε να την ξεκινήσουν. Όλοι όμως οι προσελθόντες αυθόρμητα και εκουσίως, γνώριζαν τι τύχη τους περιμένει στο μακελείο της Τριπολιτσάς , αλλά με πλήρη πεποίθηση της αναγκαιότητας της πατριωτικής τους θυσίας προσήλθαν με τις σαφείς οδηγίες στους ανθρώπους τους να συνεχίσουν το έργο τους , όπως το είχαν σχεδιάσει. Όταν άρχισε η επανάσταση τους συνέλαβαν , τους φυλάκισαν στο σεράι, με σκληρές συνθήκες , εκτελώντας πρώτα τους υπηρέτες τους και έτοιμοι ανά πάσα στιγμή να τους εξοντώσουν και αυτούς.
Ο Χουρσίτ πασάς που πολιορκούσε τα Γιάννενα, όταν μαθεύτηκε η έναρξη της επανάστασης , έστειλε άμεσα τον Κεχαγιάμπεη με στράτευμα 3500 περίπου στρατιώτες να την καταστείλει σκληρά. Στο στράτευμα αυτό συμμετείχε και ο Αχμέτ Ντέμος, διότι οι Τσάμηδες , ως αντίπαλοι του Αλή πασά , προτίμησαν την σουλτανική πλευρά. Είναι γνωστό πως ο Κεχαγιάμπεης κινήθηκε γρήγορα και αποτελεσματικά καταβάλλοντας κάθε αντίσταση στην πορεία του , φθάνοντας στην Τριπολιτσά στα τέλη Απριλίου. Εκεί ο Αχμέτ Ντέμος έμαθε ότι ο Θεόδωρος Δεληγιάννης ήταν φυλακισμένος και ζήτησε να τον δει.
<<Φίλε μου , ο Μπαμπάς μου σ΄ άφησε χρόνους και μ΄άφησε βασιγέτι (παραγγελίαν) ΄ς ον θάνατόν του , αν καμιά φορά ερθώ ΄ς τον Μωριά να φυλάξω το σπίτι σας και το Βιλαέτι σας (επαρχίαν). Τώρα είμαι σταλμένος από τον μεγάλο Χουρσίτ πασάν σερασκέρης….>>
Στη συνέχεια ζήτησε από τον Δεληγιάννη να συμβάλλει στην προσκύνηση των επαναστατημένων, διότι είχε δικαίωμα να δώσει ράιμπουγιουρδί – αμνηστεία.
<<Εγώ Μπέη μου, ένα φλυτζάνι αίμα έχω , και τι βγαίνει με έναν άνθρωπο, αν ζήση ή χαθή. Αλλά πρέπει να πιάσωμεν το πράγμα με γνώσιν και βέβαια ο Θεός σε απέστειλε δια να οικονομηθή το πράγμα και να μη χαθή ο λαός….>>. Αμέσως ο Δεληγιάννης είχε σκεφτεί πως μπορούσε να περιπλέξει τα πράγματα , ώστε να χάσουν χρόνο και να μην επιτεθούν αμέσως, όπως τους συμβούλευαν οι ντόπιοι, για να διαλύσουν τα πρώτα στρατόπεδα που είχαν συστήσει οι Έλληνες.
Έτσι απελευθέρωσαν προσωρινά τους φυλακισμένους , έγραψαν και υπέγραψαν γράμματα πρόσκλησης για προσκύνηση και τα έστειλαν με υπηρέτες τους , που διέφυγαν πλέον και περίμεναν τις απαντήσεις που δεν ήλθαν φυσικά ποτέ. Πέρασαν λίγες ημέρες , ώστε όταν εκστράτευσαν στο Βαλτέτσι , τους βρήκαν οχυρωμένους , προετοιμασμένους και συντονισμένους με βοηθητικά σώματα και επικουρίες, όπου τελικά κατάφεραν την πρώτη μεγαλειώδη νίκη του Αγώνα στις 12 Μαΐου. Ακολούθησαν αμέσως τα Δολιανά και τα Βέρβαινα , αργότερα και η Γράνα και οι πολιορκημένοι Οθωμανοί περιορίστηκαν μόνο στην άμυνα.
Αργότερα , στις 25 Ιουλίου ο Δεληγιάννης έστειλε έναν υπηρέτη για να επανασυνδεθεί με τον Αχμέτ Ντέμο για να του μεταφέρει το μήνυμα.
<<Προσκύνα μου τον Μπέη και ειπέ του ότι ημείς καυγά μ΄εσάς τους Αρβανίταις δεν έχουμε , αλλά με τους εντοπίους Τούρκους, και αν θέλετε σας δίδω τριακοσίας χιλιάδες γρόσια και όσο βιος δυνηθείτε να πάρετε από ΄δω μέσα και με τα άρματά σας και το βιος σας και με καράβια δικά μας και με ρεέμια να πάτε ΄ς τον τόπο σας.>> Έσπειρε δηλαδή την διχόνοια ανάμεσα σε Αρβανίτες και Τούρκους, την οποία δεν μπόρεσε να ολοκληρώσει , γιατί λίγες ημέρες μετά αρρώστησε και πέθανε από τύφο ο Αχμέτ Ντέμος. Ήδη όμως οι Αλβανοί οπλαρχηγοί είχαν προετοιμαστεί ψυχολογικά για συνθηκολόγηση και όταν λίγο αργότερα έφτασε ο Χρήστος Στάικος , Αγρινιώτης προεστώς , απεσταλμένος από άλλους Αλβανούς, με την σύμφωνη γνώμη του Κολοκοτρώνη εισήλθε στο κάστρο , τους αντάμωσε , έκανε την συμφωνία, παρασύροντας έτσι και τους ντόπιους Τούρκουςνα ζητήσουν και αυτοί συμφωνίες και ύστερα από λίγες ημέρες εγκατέλειψαν το φρούριο, στρατοπέδευσαν έξω από αυτό και με την συνοδεία το Υψηλάντη και Πλαπούτα , μέσω Αιγίου, διαπεραιώθηκαν στην Στερεά και μετά στα Γιάννενα.
Φυσικά μπορεί να ισχυριστεί κάποιος πως είτε είχαν συμβεί τα παραπάνω , είτε όχι , πάλι το αποτέλεσμα θα ήταν ίδιο. Κάποια στιγμή θα έπεφτε η Τριπολιτσά και όπως είχαν γράψει σε μια επιστολή τους στους προύχοντες του Μωριά ,το Φθινόπωρο του 1820, επιφανείς ομογενείς στην Πετρούπολη, μέσω του απεσταλμένου τους Ιωάννη Παπαρηγόπουλο, Νάξιου, υπαλλήλου του ρώσικου προξενείου Πάτρας. <<Εάν ενεχαράγθη εις τας ψυχάς των η απολύτρωσις της Πατρίδος, να κάμουν τον σταυρόν τους, να ετοιμασθούν και να κινήσουν φρονίμως την επανάστασιν, να εναποθέσουν τας ελπίδας των εις μόνον τον Θεόν της δικαιοσύνης και όχι εις δύναμιν ανθρώπινον, να φροντίσουν προ πάντων να συνδράμουν και να εμψυχώσουν δια παντοίων μέσων και τρόπων την επανάστασιν του Αλή πασιά, και αύτη θα συντελέση πολύ εις το να προοδεύση η Ελληνική. Και αφού δυνηθή και βασταχθή και προχωρήση δια τινα καιρόν , τότε θέλουσαι και μη θέλουσαι αι Μεγάλαι Δυνάμεις θα πέσουν εις υπονοίας , ότι αύτη υπεκινήθη από την μεν ή την δε και θα λάβουν μέρος ένεκα της αντιζηλίας των. Θα υποχρεωθούν δε και από την κατακραυγήν των Ευρωπαικών Φιλελευθέρων Λαών και θα αναγκαστούν όλαι να δώσουν τέλος εις μίαν τοιαύτην επανάστασιν και τότε είναι άφευκτος η επιτυχία.>> Όπως λοιπόν προέβλεψαν οι επιφανείς αυτοί ομογενείς , έτσι και περίπου έγινε. Απλά τα επιμέρους γεγονότα και περιστάσεις αυτών, είναι αυτά αποτελούν , περιπλέκουν, συνθέτουν, κατασκευάζουν και διαμορφώνουν το νέο εποικοδόμημα που παράγει από τις αντιθέσεις και τις αλλαγές , νέες κοινωνικές , οικονομικές και κρατικές ακόμα συνθήκες, όπως ήταν το νέο Ελληνικό Κράτος, που εκπορεύτηκε από την Ρωσία , φανερώθηκε στην Μολδοβλαχία και ενανθρωπίστηκε και γενικεύτηκε στην Πελοπόννησο , επεκτάθηκε σε πολλά μέρη , οπισθοχώρησε στο τέλος στο Ναύπλιο και σε μερικά νησιά για να το στήσουν στα πόδια του με την ναυμαχία του Ναβαρίνου, οι Μεγάλες Δυνάμεις.
Για τους αυθορμήτως προσελθόντες και θυσιασθέντες προύχοντες και Αρχιερείς περιγράφονται τα δεινά τους στο βιβλίο του Ιωσήφ Ζαφειρόπουλου, Ιερομονάχου , ακολούθου του μητροπολίτη Τρίπολης , αγίου Δανιήλ, αναδημοσιευθέν παρά Ν. Α. Κανδρή , στην Αθήνα , το 1890, από όπου αντλούνται οι παρατεθείσες πληροφορίες.
Σύβοτα 22 Μάρτη 2026
Γιώργος Δάλλας