ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

Περιοχές φυσικού κάλλους

Ο ποταμός Καλαμάς (Θύαμις). Κατά την αρχαιότητα  χώριζε την Θεσπρωτία από την Κεστρίνη της Χαονίας. Στις όχθες του ήταν χτισμένες οι γνωστότερες θεσπρωτικές πόλεις (Γιτάνη, Φανωτή, Οσντίνα και Ραβενή).  Το ποτάμι είναι σήμερα πηγή ζωής, όχι μόνο για τα δεκάδες χωριά που είναι χτισμένα κοντά του αλλά και για ολόκληρη την περιοχή.

Ο ορεινός όγκος της Μουργκάνας (υψόμετρο 1806), απόληξη της οροσειράς της Στουγάρας που ξεκινά από την Αλβανία, είναι το σύνορο με την Αλβανία και το νομό Ιωαννίνων, στα βόρεια της Επαρχίας Φιλιατών. Χαμηλότερες προεκτάσεις του βουνού είναι το Τσοροβέτσι, η Βελίκα, η Μεγάλη Ράχη, η Βελούνα, η Ταβέρα, η Πλόκιστα. Ο ορεινός όγκος της Μουργκάνας καταλαμβάνει τη μισή σχεδόν έκταση της επαρχίας Φιλιατών με αναρίθμητους λόφους, χαράδρες, μικρές κοιλάδες,  χείμαρρους και δάση Στις πλαγιές της υπάρχουν δεκάδες μικρές πηγές, ξεχωρίζουν όμως αυτή της Λαγκάβιτσας που χύνεται στον Καλαμά κι αυτή του Παύλα (Ξάνθου), που πηγαίνει στην Αλβανία.

 Στις νότιες πλαγιές της Μουργκάνας και στις προεκτάσεις της είναι κτισμένα κοντά 30 χωριά: Τσαμαντάς, Βαβούρι, Λιάς, Κεφαλοχώρι (Γλούστα), Λίστα, Καλλιθέα (Τσαρακλιμάνι), Κούτσι, Λεπτοκαρυά, Μπράνια, Χαραυγή (Λύκου), Ραβενή, Κεραμίτσα, Αναβρυτός (Βορτόπια), Μηλέα (Κωστάνα), Γαρδίκι, Κοκκινολιθάρι, Μαλούνι, Αμπελώνα (Πόβλα),  Λίμποβο, Άγιοι Πάντες, Άγιος Νικόλαος, Κερασοχώρι (Φατήρι), Παλαμπάς, Ξέχωρο, Ριζό (Αράχοβα), Αχλαδιά και άλλα μικρότερα. Στην περιοχή μπορεί κανείς να απολαύσει την παρθένα φύση αλλά και ιστορικά μνημεία, μοναστήρια, εκκλησίες, πέτρινα γεφύρια, και το Λαογραφικό Μουσείο Τσαμαντά. Υπάρχουν λιγοστοί ξενώνες, στου Λιά, Κεραμίτσα, Καλλιθέα, Μηλέα κλπ.

Ο ορεινός όγκος της Μουργκάνας είναι τελείως αναξιοποίητος και τα χωριά του φυτοζωούν εγκαταλειμμένα. Οι λιγοστοί κάτοικοι ασχολούνται κυρίως με την κτηνοτροφία. Τα χωριά αυτά δημιουργήθηκαν εξ αιτίας κυρίως των διωγμών των χριστιανών, από τους αλλαξοπιστημένους αφέντες των κάμπων της περιοχής.

                 Περιοχές ιδιαίτερου φυσικού κάλλους

Μικρά στενά Καλαμά (από διακλάδωση Σίδερης έως γέφυρα Νεράιδας) σε απόσταση  8- 20 χιλ. ανατολικά των Φιλιατών

Στενά Κόζιακα (από γέφυρα Γκρίκας, στον Αμπελώνα, έως γέφυρα Καμίτσιανης, σε απόσταση 26-30 χιλιόμετρα βόρεια των Φιλιατών.

Νερομάνα Λάγγαρη- Δάφνης (από Δάφνη έως Ζοβόρι), σε απόσταση 12-15 χιλ. από Φιλιάτες

Στενά Θεόστρουγκας (από Φανερωμένη έως Μαυρονέρι, σε απόστασης 8- 14 χιλιόμετρα βόρεια των Φιλιατών. Χαρακτηρισμένα ως ¨Θεσπρωτικά Τέμπη¨)

Λωρίδα Σαγιάδας (υγρότοπος και θαλάσσιος χώρος), σε απόσταση 23 χιλιόμετρα δυτικά των Φιλιατών.

Πηγές Λαγκάβιτσας, παραπόταμου του Καλαμά, σε απόσταση 38 χιλιόμετρα ανατολικά των Φιλιατών.

               Προστατευόμενες περιοχές (Natura)

   1. Δέλτα Καλαμά, σε απόσταση 17 χιλιόμετρα ανατολικά των Φιλιατών. (Στο Δέλτα  Καλαμά, εκτός των άλλων,  υπάρχουν και άγρια άλογα).

  2. Στενά Καλαμά, σε απόστασης 20 χιλιόμετρα ανατολικά των Φιλιατών.

Έχει ιδρυθεί φορέας διαχείρισης και λειτουργεί ήδη εξοπλισμένο Κέντρο Πληροφόρησης, στην παραλία Σαγιάδας.

                Παραδοσιακοί οικισμοί και μνημεία

Φοινίκι: παραδοσιακός διατηρητέος οικισμός, σε απόσταση  5 χιλιόμετρα ανατολικά των Φιλιατών. Διαθέτει και λαογραφικό μουσείο.

Πλαίσιο: παραδοσιακός οικισμός, 10 χιλιόμετρα βορειοδυτικά των Φιλιατών.

Γηρομέρι- παραδοσιακός οικισμός, 8 χιλιόμετρα βόρεια των Φιλιατών.

Ιερά Μονή Γηρομερίου, 10 χιλιόμετρα βόρεια των Φιλιατών.

Ιερά Μονή Αγίου Μηνά- κτισμένη πάνω σε βράχο και χαρακτηρισμένη σαν ¨το Μετέωρο της Θεσπρωτίας¨, 14 χιλιόμετρα ανατολικά των Φιλιατών.

Ιερές Μονές: Αγίου Αθανασίου Βαβουρίου και Αγίου Γεωργίου Καμίτσιανης,  28 χιλιόμετρα, βόρεια των Φιλιατών.

Λαογραφικό Μουσείο Τσαμαντά, σε απόστασης 34 χιλιόμετρα βόρεια των Φιλιατών.

Σκάλα Κεραμίτσας- Λάγγαρη: διατηρητέος λιθόστρωτος δρόμος,  14 χιλιόμετρα ανατολικά των Φιλιατών.

Νερόμυλος Μπαλαούρα, 13 χιλιόμετρα ανατολικά των Φιλιατών, στην περιοχή της Δάφνης.

Γέφυρα Ελαίας- λιθόκτιστη μονότοξη,  5 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά των Φιλιατών.

Μιχάλιαρη, ερείπια Βυζαντινού οικισμού & λιθόστρωτου δρόμου, 2 χιλιόμετρα νότια των Φιλιατών.

Κασνέτσι- φρούριο ελληνιστικών χρόνων, 5 χιλιόμετρα δυτικά των Φιλιατών.