ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

                      Στρατός 628 τ. π.

   Στρατιωτική μονάδα στους Φιλιάτες ήταν πάντα παρούσα από την απελευθέρωση του 1913 και εντεύθεν. Το 1935 αναγέρθηκε ένα μέρος από τα υπάρχοντα κτίρια. Το 1947 αναβαθμίστηκε επίσημα σε τάγμα- 628τ.π. Τα φυλάκια του κάλυπταν όλα τα σύνορα της Αλβανίας, από τον κάτω Αετό, Σαγιάδα, Μαυρομάτη, Κώτσικα, Πλαίσιο, Παλαμπά, Γκελίλ, Πόβλα, Τσαμαντά, Λιά μέχρι Βροσύνα κλπ. Η ύπαρξη του βοήθησε πολύ την οικονομία της πόλης, αλλά και την κοινωνία της. Πολλοί φαντάροι έγιναν γαμπροί και πολλοί αξιωματικοί αγάπησαν το Φιλιάτι και τον κόσμο του.

 Το 1974 μετά την  εισβολή των Τούρκων στην Κύπρο, το 628τ.π  αποδυναμώθηκε και έκτοτε παραμένει τάγμα κατ’ όνομα.

                                   Αγροφυλακή

   Το σώμα αγροφυλαξης των νεότερων χρόνων ιδρύθηκε το 1954, για να γίνει προστάτης του περιβάλλοντος και της αγροτικής περιουσίας. Οι αγροφύλακες παρά τις αδυναμίες που είχαν ως άνθρωποι χαμηλού επιπέδου μόρφωσης, ασκούσαν τα καθήκοντά τους σε ικανοποιητικά επίπεδα. Για τους μεγαλύτερους από εμάς η Αγροφυλακή θα είναι μια ανάμνηση. Οι πιο πολλοί απ΄τους παλιούς  θα θυμούνται κάποια ιστορία με τον αγροφύλακα του χωριού στα παιδικά  τους χρόνια- τότε που υπήρχε δυστυχία και τα φρούτα της υπαίθρου ήταν πρόκληση. 228Α

Η Αγροφυλακή έπαψε να υπάρχει από το 2011.

4.8.      Σχολεία και ιδρύματα τα νεότερα χρόνια

Νηπιοτροφείο:

   Λειτουργούσε άγνωστο από πότε σε νοικιασμένο κτίριο, στην κάτω πλατεία- όπου σήμερα το κτίριο των Σκεύη- Ρούμπη. 231Α,232ΑΤον Σεπτέμβρη 1968 έγινε η μετεγκατάσταση του στο νέο κτίριο απέναντι από τον Άγιο Δημήτριο με την φροντίδα της διευθύντριας Αλεξάνδρας Κοντοζήση- Κώτσιου. Παλιές δασκάλες του η Χόρη Μικρούλη, Νίκη Αγαρτζίδη, η Κωνσταντίνα Οικονόμου, Μαριγώ Αγγελόπουλου, η Στέλλα Ζάκκα- Σοκοράκη και άλλες που εργάστηκαν σε αυτό, όπως η Αθανασία Παναγόπουλου και η για πολλά χρόνια διευθύντρια η Βαϊτσα  Βουτσή σήμερα διευθύντρια είναι η Ελπίδα Σταύρου- Φερεντίνου στο κάτω και η Κική Γκάνια στο πάνω. 233Α

Δημοτικό σχολείο Α΄(πάνω)

  Λειτουργούσε από τον προηγούμενο αιώνα, αρχικά σε κτίριο στο χάνι του μοναστηριού. Μεταφέρθηκε το 1937 στο όμορφο πέτρινο κτίριο, όπου και σήμερα. Ήταν το πιο δυναμικό και πολυάριθμο δημοτικό, είχε καλές αίθουσες, μεγάλο προαύλιο και βέβαια τα παιδιά του οικοτροφείου. Χιλιάδες μαθητές πέρασαν από αυτό κι εκατοντάδες δάσκαλοι, να θυμίσω λίγους παλιούς, Δένδια, Κορδή, Γκούντα, Κώτση, Τσώνη, Λεντζαρη, Μαρκατσέλη, Βενέτη, Τάκη Κώτσια, Χρήστο Παναγόπουλο, Θανάση Τσάτση, Ηλία Τσίτο κλπ.

Στα τέλη του 20^ου αιώνα έγιναν αξιόλογες επισκευές και αναβαθμίσεις, χάρη και στη χορηγία του ιδρύματος Ζάππα. Στις αρχές του νέου αιώνα ανεγέρθηκε δίπλα οίκημα με θεατρική αίθουσα και άλλους χώρους χρήσιμους για ειδικά μαθήματα. Το 1960 είχε 300 μαθητές, το 2018 είχε 80 μαθητές το 2019  είχε 71.

Δημοτικό Σχολείο Β΄(το κάτω) 

   Το 1923 το ίδρυμα του ευεργέτη Βασίλειου Μελά αγόρασε το οικόπεδο και έκτισε το κάτω σχολείο με δυο μεγάλες αίθουσες, έναν ευρύχωρο διάδρομο και ένα γραφείο. Την περίοδο της κατοχής είχε επιταχθεί από τους κατακτητές και το άφησαν μόνο με τους τοίχους- μετά τον πόλεμο επισκευάσθηκε. Ιδρύθηκε με το νόμο 23/4/1951 και λειτούργησε από το σχολικό έτος 1952- 53, τον πρώτο χρόνο ως μονοθέσιο με πρώτο δάσκαλο τον Γεράσιμο Γώγο. Στη συνέχεια έγινε μερική επέκταση του έως ότου το 1987 κτίσθηκε νέο δημοτικό- ανατολικά και κάτω από το παλιό. Το νέο και σύγχρονο σχολείο φιλοξενεί και παιδιά από όλα τα χωριά των Φιλιατών. Το 2018 είχε 96 μαθητές και το 2019 είχε 87. Από τους παλιούς δασκάλους του να θυμίσουμε τον Γεράσιμο Γώγο, τη Νίνα Φραγκίσκου, τον Λεωνίδα Στολάκη, την Βασιλεία Μπέμπη, τον Σπύρο Καλογήρου κλπ. Πολλά χρόνια τώρα το διευθύνει ο Σπύρος Πανταζής.

            Γυμνάσιο- λύκειο Φιλιατών

   Το γυμνάσιο Φιλιατών λειτούργησε το 1953 ως γυμνασιακό παράρτημα, σε αίθουσα του δημοτικού, μετά στην οικία Γ. Τσώνη και τέλος στο κτίριο όπου το ΟΤΕ. Ξεκίνησε με δύο τάξεις, αλλά νωρίς εγκρίθηκε και τρίτη. Πρώτος γυμνασιάρχης ήταν ο Κωνσταντίνος Παπαδόπουλος- καθηγητής μαθηματικός και γαμπρός στο Φιλιάτι- σύζυγος της Ελένης Κωνσταντίνου Αλεξίου (Κωτσιαλέξη). Αποσπάσθηκαν σε αυτό οι καθηγητές Σάρρος- φιλόλογος και Ιωάννης Βρακέλλος- θεολόγος. Τα πρώτα χρόνια οι μαθητές πλήρωναν το μισό μισθό των καθηγητών. 241 ΑηΒ

Στις 14/6/1959 θεμελιώθηκε το σημερινό γυμνασιακό κτίριο με δωρεά φιλιαταίων της Αμερικής- έστειλαν 150.000 δρχ. με τον πρόεδρο τους, ομογενή από το Πλαίσιο, Ευάγγελο Κωτσίδα. Στη θεμελίωση ο νομάρχης συνεχάρη τους συμπατριώτες της Αμερικής ο δε δάσκαλος Β.Τσώνης εξέφρασε την ευγνωμοσύνη των νέων της επαρχίας μας για την πατριωτική χειρονομία των ταξιδεμένων της.

Το 1961 το γυμνάσιο εγκρίθηκε ως κανονικό και γεωργικής κατευθύνσεως. Το 1964 φοιτούσαν σε αυτό 270 μαθητές. Το 1968 η δύναμη του γυμνασίου- λυκείου ήταν 570 μαθητές και 9 καθηγητές. Το 1978 οι μαθητές ήταν 620. Το 2018 οι μαθητές ήταν μόλις 192  (71 Λύκειο, 106 Γυμνάσιο, 15 ΕΠΑΛ).

Οικοκυρική σχολή

   Ιδρύθηκε το 1942 ως αγροτική μεταβατική οικοκυρική σχολή Φιλιατών και λειτούργησε αμέσως μετά την απελευθέρωση. Το 1973 μετονομάστηκε σε κέντρο παιδικής επιμόρφωσης νεανίδων και το 1980 σταμάτησε η λειτουργία της. Πολλά κορίτσια επωφελήθηκαν όλα αυτά τα χρόνια. Και πολλές δασκάλες κι αναφέρουμε κάποιες που ξεκίνησαν από το Ταπητουργείο Πλαισίου όπως: Όλγα Τσιροπούλη, Σοφία Κατσαβάρη, Ευθαλία Καπλάνη, Αθηνά Ιωακειμίδου από το Φιλιάτι κλπ. Και ας μείνουν στην ιστορία η προσφορά της Ερασμίας Μπολόφη της Αθηνάς Ιωακιμείδη και πολλών άλλων, όπως και της Μαρίας Γκίνη- τελευταίας διευθύντριας.