ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

4.7.  Φιλιάτες- δήμος και επαρχία τα νεότερα χρόνια

    Οι Φιλιάτες έως το 1998 ήταν αυτόνομος δήμος. Από το 1999 με τη διοικητική μεταβολή ¨Καποδίστριας¨ συνενώθηκαν 41 χωριά της επαρχίας στον δήμο Φιλιατών. Τα  5 χωριά του κάμπου αποτέλεσαν το δήμο Σαγιάδας- με έδρα το Ασπροκκλήσι. Το 2011 έγινε η δεύτερη διοικητική μεταβολή με το όνομα ¨Καλλικράτης¨, με την οποία συνενώθηκε όλη η επαρχία στο δήμο Φιλιατών.

   Η Ήπειρος, με τις παραπάνω διοικητικές μεταβολές, αποτελεί μια από τις 13 περιφέρειες της χώρας. Την περιφέρεια Ηπείρου απαρτίζουν 4 περιφερειακές ενότητες- οι πρώην νομοί. Η περιφερειακή ενότητα Θεσπρωτίας από το 2011, απαρτίζεται από 3 δήμους, Ηγουμενίτσας, Φιλιατών και Σουλίου- με 170 δημοτικά διαμερίσματα  και πολλούς συνοικισμούς.

   Ο δήμος Φιλιατών, από το 2011, συμπίπτει με την πρώην επαρχία Φιλιατών- πλην του χωριού Γεροπλάτανος- απαρτίζεται δε από 47 δημοτικά διαμερίσματα και 16 συνοικισμούς. Η απογραφή του 2011 κατέγραψε 10.720 ενώ μια πρόχειρη καταγραφή όσων διέμεναν το χειμώνα του 2019 δείχνει περίπου 6.000 κάτοικοι. Ή έκταση του δήμου Φιλιατών είναι 584 τ.χλμ. 

   Η ποιότητα ζωής στα περισσότερα δημοτικά διαμερίσματα είναι απελπιστική- δεν υπάρχει ούτε καφενείο- υπάρχει όμως πληθώρα εκκλησιών. Σχολεία υπάρχουν 2 στο Φιλιάτι και ένα στο Ασπροκκλήσι- Σαγιάδα, δημοτικό και παιδικός σταθμός.

   Οι συνδέσεις ηλεκτρικού σε όλο το δήμο ανέρχονται σε 5.302 οικιακής χρήσης οι οποίες καλύπτουν 381.000 τ.μ., οι δε επαγγελματικής χρήσης σε 1.799 καλύπτοντας 54.410 τ.μ. αποφέροντας συνολικά στο δήμο Φιλιατών 479.000 ευρώ ετησίως. Επίσης υπάρχουν 10.000 συνδέσεις ύδρευσης στα χωριά του δήμου.

    Οι Φιλιάτες (το Φιλιάτι) εξελίχθηκε σε μια από τις ομορφότερες κωμοπόλεις της βορειοδυτικής Ελλάδας. Η ομορφιά της οφείλεται και στην ποικιλία του ανάγλυφου της, αφού είναι κτισμένη πάνω σε τρεις λόφους και στις μεταξύ τους πεδινές εκτάσεις.

   Ο χώρος που περιβάλλει την πόλη καλύπτεται από ένα πανέμορφο τεχνητό δάσος πεύκου, στολισμένο από απομεινάρια τοπικού δάσους και συμπληρωμένο από ελαιώνες και λιβάδια. Το υψόμετρο ποικίλλει από 180 έως 240 μέτρα από την επιφάνεια της θάλασσας το δε κλίμα είναι μεσογειακό, εξαίρετο και υγιεινό. Κλειστός είναι ο βόρειος ορίζοντας από το βουνό του Αϊ Λιά και ο ανατολικός από το βουνό Φαρμακοβούνι (1062μ). Νότια αντικρίζει τους λόφους της Ελαίας και του Καστρίου ενώ δυτικά διακρίνεται το Ιόνιο και η Κέρκυρα.

    Σήμερα (2020 ) κατοικείται από 2.000 κατοίκους περίπου, στην πλειονότητα συνταξιούχοι. Οι λίγοι νέοι που υπάρχουν ασχολούνται με το εμπόριο, τις τέχνες, την παροχή υπηρεσιών και τις αγροτικές εκμεταλλεύσεις- κυρίως την κτηνοτροφία. Έχει σύγχρονες κατοικίες οι οποίες συνδέονται με βιολογικό. Οι οικιακές συνδέσεις της πόλης στη ΔΕΗ για ηλεκτρικό το 2018  ανέρχονται σε 1279 και καλύπτουν 101.000 τ.μ. (δείχνουν πόσα διαμερίσματα υπάρχουν). Οι επαγγελματικές συνδέσεις είναι 334 και καλύπτουν 21.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα  (όλες μαζί αποφέρουν στο Δήμο 142.200 ευρώ ετησίως. Οι συνδέσεις στο δίκτυο ύδρευσης της πόλης ανέρχονται στις 1600 περίπου, αποφέροντας στο δήμο 160.000 ευρώ, από πάγια και μόνο.

    Στην πόλη υπάρχουν ακόμη κάποιες υπηρεσίες, ΕΛΤΑ, υποθηκοφυλακείο, δασαρχείο, στρατιωτικό τάγμα, αστυνομικό τμήμα, σώμα συνοριακής φύλαξης, τμήμα πυροσβεστικής. Επίσης, νοσοκομείο, γηροκομείο, ίδρυμα ψυχικής αποκατάστασης, ΚΑΠΗ, ΚΗΦΗ κλπ. Από σχολεία υπάρχουν δυο παιδικοί σταθμοί, δυο δημοτικά, γυμνάσιο, λύκειο, ΕΠΑΛ και αρκετά ινστιτούτα ξένων γλωσσών και φροντιστήρια. Επίσης λειτουργεί  ωδείο, φιλαρμονική, σχολή χορού καθώς και διάφορα ιδρύματα.

   Οι πολιτιστικοί φορείς είναι: το ΚΙΜΕΘΕ και ο πολιτιστικός σύλλογος. Από αθλητικά σωματεία: ο ΗΡΑΚΛΗΣ (ο ιστορικός ΑΡΗΣ ανέστειλε τις δραστηριότητές του από το 2018). Υπάρχει και κυνηγετικός σύλλογος, όπως και αγαθοεργά σωματεία, σύλλογος γηροκομείο, σύλλογος «Άγιος Κοσμάς». Λειτουργούν επίσης: κέντρο παιδικής μέριμνας και μαθητική εστία.  

    Το καλό κλίμα της πόλης και οι φιλήσυχοι και φιλότιμοι κάτοικοί της, την ευνοούν σαν επιλογή τόπου κατοικίας. Και οικιστικά μπορεί να βρει κανείς πολλά θετικά στοιχεία, όπως οι δυο κεντρικές πλατείες, το πάρκο δίπλα στο ΟΤΕ, το θεατράκι πίσω από τα ΕΛΤΑ καθώς και αρκετά σημεία που διατηρούν παραδοσιακά αρχιτεκτονικά στοιχεία, όπως, η παλιά αγορά, ο Βλαχομαχαλάς κλπ. Το περιαστικό δάσος της πόλης της δίνει μια ξεχωριστή όψη και νότα ηρεμίας. Επίσης, υπάρχει πληθώρα κέντρων ψυχαγωγίας, καφενείων, μπαρ κλπ  και καλά φαγάδικα, τα οποία, τις βραδινές ώρες σερβίρουν ντόπια εξαιρετικά κρέατα.

    Η οικονομική δραστηριότητα του δήμου περιορίζεται στην κτηνοτροφία, στα ορεινά, στη γεωργία με τις καλλιέργειες ξινών στον κάμπο και τις ιχθυοκαλλιέργειες στη λωρίδα Σαγιάδας. Σε μικρότερο βαθμό συμμετέχουν το εμπόριο, οι τέχνες και η προσφορά υπηρεσιών. Η ενασχόληση με τον τουρισμό είναι ανύπαρκτη, δεν υπάρχει ξενοδοχείο και ο δημοτικός ξενώνας έπαψε να λειτουργεί από το 2017. Σημαντικό μέρος του πληθυσμού είναι μετανάστες σε Αμερική, Ευρώπη, Αυστραλία και στα ελληνικά αστικά κέντρα. 

    Από τα 46 χωριά του δήμου ελάχιστα μπορούν να χαρακτηρισθούν βιώσιμα, όπως τα πέντε του κάμπου, η Βρυσέλλα, η Λεπτοκαρυά, ίσως η Κεραμίτσα και 2-3 στη Σκάλα. Τα υπόλοιπα έχουν αποδεκατιστεί από τη μετανάστευση και οι κάτοικοι τους είναι κυρίως συνταξιούχοι. Τα χωριά του κάμπου έχουν ξεκοπεί από την αγορά των Φιλιατών, όπως και αρκετά της Σκάλας και της ανατολικής Μουργκάνας. Την πόλη των Φιλιατών τη συντηρούν οι υπηρεσίες, τα ιδρύματα και η εμπορική και επαγγελματική κίνηση. Καλή οικονομία και προοπτικές έχουν τα χωριά του κάμπου.

   Η μετανάστευση ξαναπήρε φόρα το 1996, μετά το κλείσιμο των κλωστοϋφαντηρίων και το κλείσιμο πολλών δημόσιων υπηρεσιών.

  Η αναβάθμιση του νοσοκομείου τα πρώτα χρόνια του 21^ου αιώνα και η ίδρυση του σώματος συνοριακής φύλαξης κρατούν κάποιους νέους στην πόλη, όμως δεν μπορούν να αναστρέψουν το κλίμα. Δείγμα της δημογραφικής συρρίκνωσης: Το 2011 είχαμε 55 γεννήσεις, 20 γάμους, 134 θανάτους. Το 2016, 3 γεννήσεις, 23 γάμους, 134 θανάτους.