ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

Το άνοιγμα των συνόρων με την Αλβανία

   Για σαράντα χρόνια τα σύνορα με την γείτονα ήταν σφραγισμένα. Μεγάλο πλήγμα για τον τόπο, την οικονομία του και τον κόσμο μας. ¨Το σχολείο στον Παντελεήμονα το έχω φτιάξει προπολεμικά εγώ με το πάππου σου¨, μου έλεγε ο πατέρας μου- εννοώντας τα ξυλουργικά μέρη αλλά δείχνοντας το οικονομικό αλισβερίσι που υπήρχε. ¨Γράμμα για σκίσε τα βουνά…¨ έγραφε στο πατέρα μου η γιαγιά Σοφία- θεία του, αδελφή του πατέρα του- που είχε παντρευτεί στο Περδικάρι, χωριό στο σύνορο και σαν το κατάργησαν, τους πήγαν στο Τσερίκ του Ελμπασάν. Δύο παιδιά και δώδεκα εγγόνια καμάρωνε στα 90 φεύγα της- αλλά την καρδιά και το μυαλό τα είχε στα ¨τσιαβάτικα- κωτσαίϊκα¨ στου Τσαμαντά!

   Μετά την πτώση του κομμουνισμού στην Ανατολική Ευρώπη στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και τις αρχές της δεκαετίας του 1990, ένας μεγάλος αριθμός προσφύγων και οικονομικών μεταναστών, κατευθύνθηκε και προς την πατρίδα μας.

Το 1987 μου τηλεφώνησε από την Καστοριά ο Γρηγόρη Κυριάζης- πρωταθλητής ποδηλατιστής στην Αλβανία, τον οποίο είχα γνωρίσει το 1986 στους Αγίους Σαράντα. Το είχε σκάσει μαζί με άλλους έξι, κυνηγημένος και πυροβολημένος. Ήρθε στο Φιλιάτι, πήγε στον Παναθηναϊκό, έφυγε για την Αμερική- να είναι καλά.

   Από το καλοκαίρι του 1990 άρχισαν να καταφτάνουν Αλβανοί και Βορειοηπειρώτες φυγάδες- κυνηγημένοι- το καθεστώς προσπαθούσε να τους κρατήσει μέσα. Η φυγή τους κορυφώθηκε τις μέρες των Χριστουγέννων και της πρωτοχρονιάς του 1991. Το Φιλιάτι κατακλύστηκε από χιλιάδες πρόσφυγες και προσπαθεί να τους ταΐσει και φιλοξενήσει. Οι φιλιατιώτες βλέπουν με συμπάθεια το δράμα των γειτόνων και βοηθάνε όσο μπορούν.

    Στο κτίριο του πολιτιστικού συλλόγου καταμετρήθηκαν ένα βράδυ πάνω από 500 φυγάδες. Το εθνικό στάδιο φιλοξενεί σε όλους τους χώρους εκατοντάδες φυγάδες- σε άθλιες συνθήκες. Φαγητό μοίραζε ο στρατός, το οικοτροφείο, ή μαθητική εστία, το νοσοκομείο κλπ. Αρχές του Φλεβάρη οι φυγάδες σχηματίζουν φάλαγγα με πορεία για την Αθήνα. Στη γέφυρα του Καλαμά τους περιμένουν τα ΜΑΤ και επιστρέφουν.

    Η ιστορία με τους φυγάδες κράτησε 3-4 μήνες και το κράτος δυσκολεύθηκε. Όλον αυτό τον καιρό κάθε είδους ¨επιχειρηματίες¨ συνέρεαν στο Φιλιάτι και έπαιρναν φυγάδες για ¨δουλειές¨ τους σε διάφορα μέρη της χώρας- πολλές φορές χωρίς καμία τυπική διαδικασία. Τα δύο παιδιά της γιαγιά Σοφίας από τον Περδικάρι και τα δώδεκα εγγόνια, ήρθαν όλα στην Ελλάδα. Σήμερα, το 1/3 του Πλαισίου είναι γείτονες και το 1/3 της Γιάννιαρης είναι στο Φιλιάτι. Μια απογραφή των Αλβανών υπηκόων στην Ελλάδα το 2008 ανεβάζει τον αριθμό στους 459.320. Στο Φιλιάτι και σε χωριά του διαμένουν και εργάζονται αρκετοί μετανάστες από την Αλβανία.

     ¨Ο Θεός κι ο γείτονας¨

    Ένα γνωμικό που κρύβει μέσα τους πολλές σοφίες για το πώς πρέπει να ζουν οι γείτονες, της γειτονιάς και των συνόρων- όπως των Ελλήνων και των Αλβανών.

Ειδικά γι αυτούς τους δυο γειτονικούς λαούς, αν δεν υπήρχαν φτιαχτά μίση, πάθη και θρησκείες, σήμερα θα ήμασταν πολύ καλύτερα. Δείγμα τέτοιας αγάπης αποτέλεσε η ίδρυση συνδέσμων ελληνοαλβανικής φιλίας στο Φιλιάτι- με πρόεδρο τον Μιχάλη Κώτση, αντιπρόεδρο τον Βύρωνα Μέμμο, γραμματέα τον Γιώργο Κώτση κλπ.

Το ίδιο έγινε και από την άλλη μεριά των συνόρων, σύλλογος αλβανοελληνικής φιλίας Αγίων Σαράντα- με πρόεδρο τον Σκελκίμ Χάϊνο και Αργυροκάστρου- με πρόεδρο τον Στεφάν Αρσένη. Οι σύνδεσμοι φιλίας προσπάθησαν για τα ιδεώδη και τους στόχους τους και έκαναν αρκετές πολιτιστικές ανταλλαγές- μέχρι που διαπίστωσαν ότι η φιλία εδραιώθηκε και ανέστειλαν τη δράση τους.