Η χαρά της απελευθέρωσης
Η χαρά της απελευθέρωσης από τη διπλή κατοχή και τα δεινά που πέρασαν εκδηλώνεται σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής των κατοίκων. Νεολαίοι από το Φοινίκι φτιάχνουν θεατρικό σκετς διανθισμένο με τραγούδι στη μουσική φόρμα του γνωστού τότε «παλιατζής- ρούχα, παπούτσια παλιά αγοράζω…» με στίχους φτιαγμένους από τον Θεμιστοκλή Πέτρου, τους απέδιδε στη σκηνής ο αδελφός του Παναγιώτης. Το σκετς πρωτοπαρουσιάστηκε στο Φοινίκι και μετά στο Φιλιάτι και έκανε πάταγο, το δε τραγούδι έμεινε να τραγουδιέται για πολλά χρόνια από τους κατοίκους:
Όπλα πολεμοφόδια μοιράζω, / κάθε χριστιανό τον σφάζω, / κι ότι μου αρέσει αρπάζω.
Είμαι εγώ ο τζεντρεμάς / ήρωας της Τσαμουριάς,
στο μπουντρούμι του Αργύρη, / χώνω κάθε νοικοκύρη,
Στη φωτογραφία ο Γάκη Βουτσής και ο Παναγιώτης Πέτρου στα ερείπια του σπιτιού του Αργύρη Κότη, όπου την περίοδο της κατοχής στεγάσθηκε η κομαντατούρα και ο διοικητής Αλφρέδος. Εκεί ήταν το φοβερό ¨μπουντρούμι του Αργύρη¨, που έκλειναν οι Γερμανοί τους πατριώτες- εκεί είχαν φυλακιστεί και οι δυο εικονιζόμενοι.123Β
Για την Απελευθέρωση του 1944
του Γιώργου Βουγίδη
«Πέφτει το βάρβαρο λάβαρο και υψώνεται πάλι η γαλανόλευκος. Ρίγη συγκινήσεως συγκλονίζουν ελευτερωτάς και λυτρωμένους.
Κοντά με το Γερμανό τύραννο φεύγει κι ο μπέης, ο αγάς, ο τζανταρμάς.
22 Σεπτέμβρη μέρα Παρασκευή: οι πρώτες του ήλιου αχτίνες χαιρετίζουν το Φιλιάτι λευτερωμένο. Μέρα ιστορική για τον τόπο! Το Φιλιάτι η μαρτυρική πρωτεύουσά μας, που τόσα δοκίμασε δεινά στην τετράχρονη σκλαβιά κάτω απ’ του Ιταλού την έκφυλη τυραννία, κατ’ απ’ του Γερμανού την απαίσια μπότα και προ πάντων κατ’ απ’ του Μουσουλμάνου-στενού συνεργάτη του καταχτητή- την αγριότητα και θηριωδία, λούζεται τώρα στης λευτεριάς τα νάματα. Τιμή και δόξα στους ήρωες λευτερωτές…
Λευτερωτές της θρυλικής μας πόλης στάθηκαν τα ίδια τα παιδιά της λεβεντόπαιδα απ’ το Μαλούνι, τον Άη- Νικόλα, τους Αγίους Πάντες, το Ξέχωρο, την Κεραμίτσα κι απ’ τ’ άλλα τα χωριά, που μήνες τώρα μέσα στην ηρωική τους ψυχή γιγάντωνε ο πόθος κι η λαχτάρα για το πιο μεγάλο του τόπου λυτρωμό!…
22 Σεπτέμβρη μέρα Παρασκευή τα παλικάρια του δευτέρου τάγματος του 26ου Συντάγματος Φιλιατών με αρχηγό τον ήρωα διοικητή τους μόνιμο υπολοχαγό κ. Θεόδωρο Βήττο έπειτα από δεκαήμερη πάλη και πολιορκία, έμπαιναν τώρα νικητές στεφανωμένοι στη θρυλική πρωτεύουσα. Το βάρβαρο λάβαρο με τον αγκυλωτό έχει πέσει. Στη θέση του υψώνεται και πάλι η κυανόλευκη: Σύμβολο της πίστης του λαού μας και μήνυμα της λευτεριάς! Ρίγη συγκίνησης σε διαδοχικά μεγάλα ρεύματα συγκλονίζουν το είναι αλευτέρωτων και λευτερωμένων. Δάκρυα χαράς αυλακώνουν τα πρόσωπα όλων μας!..
Το Φιλιάτι λευτερωμένο απ’ τη διπλή σκλαβιά. Τρίβει ο κόσμος τα μάτια του γιατί ακόμα δεν μπορεί να νοιώσει σ’ όλη του την έκταση το μεγαλείο του ιστορικού γεγονότος!
Με πατριωτική περηφάνια παρακολουθεί τους λεβέντες μας και δεν βρίσκει τρόπους να εκδηλώσει την ευγνωμοσύνη κι εκτίμησή του. Χριστός Ανέστη αδέρφια! Χριστός Ανέστη!…
Και της χαράς τα δάκρυα κυλούνε τώρα σε μεγάλες σταγόνες. Ο μαύρος τύραννος –ο Γερμανός- έφυγε τσακισμένος. Ήταν επόμενο! Έφυγε όμως κοντά του κι ο μπέης, ο αγάς, ο τζαντριμάς. Το συμπύκνωμα κι η εκδήλωση της μαύρης σκλαβιάς, που τόσα και τόσα στοίχισε στον τόπο θύματα, που τόσες και τόσες επισώρευσε συμφορές!.. Κατάρα κι ανάθεμα στους δολοφόνους!… Η σκιά των θυμάτων σαν εφιάλτης θα στέκει πάντα στο κεφάλι τους πάνω. Του Λαού η κατάρα και τ’ αναθέματα θα τους συνοδεύουνε πάντα όπου κι αν σταθούν!… Έσπειραν μίσος και θέρισαν συμφορά. Του Λαού η οργή σα θύελλα ξέσπασ’ απάνω τους, της δικαιοσύνης εκδήλωση, του κακού εκδικήτρια!.. Να το μεγάλο ιστορικό για τον τόπο γεγονός. Θα νοιώσει ο Λαός μας πλέρια τη λευτεριά του… Τιμή και δόξα στους ήρωες λευτερωτές!…
Ας είναι περήφανοι, γιατί πιστά εκτελέσανε προς την πατρίδα το καθήκον!… Ο Λαός μπροστά τους υποκλίνεται. Και η πατρίδα θα τους ευγνωμονεί πάντοτε!… Κι όσοι στο στίβο του τίμιου αυτού αγώνα για την πατρίδα και λευτεριά μας πέσανε θεία είναι η δάφνη που τους στεφανώνει!… Μια φορά κανείς πεθαίνει!…».(δημοσιεύτηκε στο 1ο φύλλο (1/12/1944) της εφημερίδα ΘΕΣΠΡΩΤΙΚΟΣ ΑΓΩΝ- η οποία εκδόθηκε στο Φιλιάτι το ’44, για λίγα φύλλα, με την επιμέλεια του Γιώργου Βουγίδη.
ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ 