ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

4^ο κεφ.  ΝΕΟΤΕΡΑ ΧΡΟΝΙΑ                         

4.1  Τα πρώτα χρόνια μετά το 1950

   Το 1950 τελειώνει η δεκάχρονη περίοδος του πολέμου, της κατοχής και του εμφύλιου. Τα χρόνια που ακολούθησαν κύλησαν σχετικά ήρεμα, ειρηνικά και δημιουργικά για την Ελλάδα και για τον τόπο μας.

     Οι Φιλιάτες εξακολουθούσαν να είναι το διοικητικό και οικονομικό κέντρο της επαρχίας. Στην πόλη το 1951 κατοικούσαν 3.426 και στην επαρχία 17.828. Συνέχιζαν να λειτουργούν πολλές από τις παλιές υπηρεσίες, αλλά ξεκίνησαν και νέες, όπως επαρχείο, νοσοκομείο, στρατός και άλλα.

   Τον πρώτο καιρό η περιοχή ήταν αντιμέτωπη με τα προβλήματα που άφησαν οι σημαντικές κοσμογονικές αλλαγές του πολέμου, εμφυλίου κλπ. Όπως η φυγή του μισού πληθυσμού της πόλης- των μουσουλμάνων το Σεπτέμβρη του 1944. Κι ακόμη ότι το Φιλιάτι  κατακλύστηκε από ανταρτόπληκτους  στα τέλη του 1947- όταν κατέλαβε τη Μουργκάνα ο ΔΣΕ (αντάρτες του ΕΛΑΣ) και πολύς κόσμος εγκατέλειψε τα χωριά. Όμως, παρότι ο εμφύλιος είχε τελειώσει, πολλοί ανταρτόπληκτοι δεν έλεγαν να επιστρέψουν στα χωριά τους και οι ανάγκες τους για σίτιση, διαμονή και εργασία ήταν τεράστιες- φτώχεια και δυστυχία σε όλα τα επίπεδα. Η μόνη χαρά ήταν ότι τέλειωσε ο πόλεμος.

   Είναι γεγονός πως η φυγή των μουσουλμάνων, ο εμφύλιος και τα πέτρινα χρόνια που ακολούθησαν, ήταν η απαρχή ερήμωσης της επαρχίας- ειδικά των ορεινών χωριών. Βέβαια αυτό θα συνέβαινε αργά ή γρήγορα, αφού τα περισσότερα ορεινά χωριά δημιουργήθηκαν κι ενδυναμώθηκαν από πληθυσμούς των πεδινών περιοχών που διώχτηκαν από τους κατακτητές. Χωριά άγονα στα κατσάβραχα, δεν μπορούσαν να ζήσουν τον τόσο κόσμο τους, ο οποίος από νωρίς έπαιρνε δρόμους της ξενιτιάς.

   Χιλιάδες πατριώτες αντιμέτωποι με τη φτώχεια, την ανυπαρξία προοπτικών αλλά και το μετεμφυλιακό πολιτικό κλίμα, μετανάστευσαν στα αστικά κέντρα και αργότερα στο εξωτερικό. Η φυγή των νέων αναστέλλει κάθε προσπάθεια ενδογενούς ανάπτυξης- ενώ ξεκινά η κατασκευή του φράγματος Καλαμά και αρδεύεται ο κάμπος- τα πρώτα χρόνια μένει χέρσος ή τον καλλιεργούν ξένοι- ο Μπακολιάς με τα ρύζια κ.α.

  Σιγά σιγά,  και με έξωθεν βοήθεια  (δόγμα Τρούμαν, UNRRA ή ούντρα- όπως είναι ευρύτερα γνωστός ο «οργανισμός περίθαλψης και αποκατάστασης του ΟΗΕ»), το συνάλλαγμα μεταναστών κλπ, άνοιξαν δουλειές και μειώθηκε λίγο το ρεύμα φυγής.

   Σημαντικό γεγονός  αυτής της περιόδου είναι η μετεγκατάσταση κατοίκων των ορεινών χωριών σε εγκαταλειμμένα μουσουλμανικά και η κτηματική αποκατάσταση νομάδων κτηνοτρόφων. Από την παλιά, καμένη Σαγιάδα κατέβηκαν κι έφτιαξαν την νέα- παραθαλάσσια. Από την ορεινή και καμένη Λιντίσντα κατέβηκαν στο σημερινό Ασπροκκλήσι- μαζί και νομάδες κτηνοτρόφοι. Στο Σμέρτο ήρθαν Παλαμπίτες, Άγιο Νικολίτες και νομάδες κτηνοτρόφοι. Στην Βρυσέλλα και στο Καλμπάκι (Ελαία) εγκαταστάθηκαν Βορτοπίτες, Γαρδικιώτες κλπ. Να διευκρινίσουμε ότι η ακίνητη περιουσία των φυγάδων μουσουλμάνων είχε κατασχεθεί από το ελληνικό δημόσιο και διανεμήθηκε μέσω του ΣΑΚ, σε δικαιούχους και μη.

   Την ίδια περίοδο έγινε και η οικιστική αποκατάσταση των βορειοηπειρωτών- φυγάδων του καθεστώτος Χότζα. Με την συμβολή της ανθρωπιστικής οργάνωσης UNA, το 1958 έγινε ένας όμορφος οικισμός 12 οικιών- στου ¨λάτσε¨ μια λακκιά βόρεια της Αγίας Τριάδας- ο οικισμός ¨εγγλέζικα¨ ή ¨ βορειοηπειρώτικα¨. Αργότερα έγινε και ο οικισμός στο δρόμο για του Τάκα και τα ¨ελβετικά¨ στο δρόμο προς Τρικόρυφο- τα σπίτια αυτά διανεμήθηκαν σε άπορες οικογένειες.

  Τέλος, ένα ακόμη σημαντικό γεγονός αυτής της περιόδου είναι το μεταναστευτικό.

Με το που άνοιξαν οι αγορές εργασίας της Ευρώπης- τέλος της δεκαετίας του ’50- έφυγε ένα μεγάλο μοιράδι του πληθυσμού, (παράδειγμα το 1947 στου Τσαμαντά έμεναν 1010 άτομα το 1961 έμεναν μόλις 372). Από πρόσφατα στοιχεία της γενικής γραμματείας απόδημου ελληνισμού, οι απόδημοι ανέρχονται σε5.514.403 και κατανέμονται: Αμερική 3.402.200, Αυστραλία 710.070, Ασία 79.350, Ευρώπη 1.182.973, Αφρική 139.790.  Οι απόδημοι της επαρχίας μας, θα ξεπερνάν τις 200.000.

   Από το ‘60  και μετά η Γερμανία και το Βέλγιο ήταν στην ημερήσια διάταξη. Δεν υπήρχε σπίτι που να μην είχε κάποιον δικό της εκεί. 134ΒΤο οικογενειακό μοτίβο παντού το ίδιο, η γιαγιά κι ο παππούς στο χωριό, να μεγαλώνουν τα εγγόνια. Παιδιά, που έλεγαν τη μάνα θεία και τη γιαγιά μαμά. Παιδιά που πηγαινοέρχονται ανάμεσα στο χωριό και τη Γερμανία. Παιδιά, που ονειρεύονται να μεγαλώσουν και να τραβήξουν κι αυτά για τη γη της επαγγελίας. Και μετά, η επιστροφή το καλοκαίρι για διακοπές. Έπηζαν οι χωματόδρομοι από Mercedes, Opel Kadett και Ford Taunus, φορτωμένες ως επάνω με μπαγκάζια, κυρίως δώρα. Έσπερναν το φόβο στους δρόμους και γι’ αυτό βγήκε η ατάκα «πυρ, γυνή και γερμανοί». Πολλές φορές τα αμάξια τους νοικιασμένα, για τα μάτια του κόσμου- τεκμήρια επιτυχίας και προκοπής. Καμάρωνε η μπάμπω, δικαιωμένη πια, μπροστά-μπροστά στη Mercedes του γιου. Σ’ αλλοτινούς καιρούς, ούτε ν’ ονειρευτεί μπορούσε τέτοια μεγαλεία! Ερχόταν τα καλοκαίρια και μας μιλούσαν για ¨θαύματα¨- ¨ρίχνουν σίδερα σε μια μεγάλη μηχανή και από την άλλη βγαίνει αυτοκίνητο¨… έλεγε ο Σαλιάρης.  Μετά βγήκαν τα νάιλον πουκάμισα, τα τρανζίστορ, τα μαγνητοφώνια και τα κουτιά με τη Nivea. Δώρα, που σ’ εκείνους τους καιρούς φάνταζαν εξωτικά. Τα αντίστοιχα της Ελλάδας, δεν πιάνανε μία. Της Γερμανίας ήταν πάντα τα καλύτερα! Και οι σοκολάτες, καμία σχέση με τις δικές μας! Η Γερμανία έδωσε ψωμί, το ίδιο και η Αμερική. Στο Φιλιάτι και στα χωριά άρχισαν να ξεφυτρώνουν καλαίσθητα σπιτάκια στην αρχή, σπιταρόνες, σε στύλ δυναστείας, αργότερα- όλα με λεφτά της ξενιτιάς. Η μετανάστευση χόρτασε τον κόσμο ψωμάκι, είναι η αλήθεια, αλλά δεν έφερε την ανάπτυξη στον τόπο. Ούτε η γεώτρηση, για ανεύρεση πετρελαίου που έγινε το 1964-65. Ανάπτυξη είδε η πόλη μετά την ίδρυση του εργοστασίου ¨Κλωστήρια Φιλιατών¨ το 1971 έως το 1995, που έκλεισε. Σαν ερχόταν οι ξενιτεμένοι χαράς Ευαγγελία για τον κόσμο όλο.