ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

3.3. Τα πρώτα χρόνια μετά την απελευθέρωση

   Μετά την 26^η Φεβρουαρίου του1913, ιστορική μέρα της απελευθέρωσης, άρχισε να πνέει άλλος άνεμος στο Φιλιάτι και τα χωριά. Άμεσα διορίστηκε  διοικητικός επίτροπος Φιλιατών ο Θεόδωρος Θεοδωρίδης- γραμματέας της μητρόπολης και μέλος του Ηπειρωτικού Κομιτάτου με σημαντική εθνική δράση. Γραμματέας της διοίκησης διορίστηκε ο Γρηγόριος Τσόγκας, αγωνιστής από τη Σαγιάδα, μέλος του Κομιτάτου και μετέπειτα βουλευτής. Πρόεδρος των Φιλιατών διορίστηκε ο Αναστάσιος Σωτηρίου- δραστήριος πατριώτης και πετυχημένος επιχειρηματίας, από το Φοινίκι.

   Ο Θεοδωρίδης άρχισε μια τιτάνια προσπάθεια, μαζί με τις υπόλοιπες αρχές, να βάλουν τάξη στην πόλη και την περιοχή. Τα προβλήματα τεράστια, οι υποδομές ανύπαρκτες, οι υπηρεσίες χάλια, οι ανάγκες στέγασης του στρατού άμεσες, το κτίριο της διοίκησης υπό κατάρρευση, η ύδρευση από τα πηγάδια αμφιβόλου υγιεινής, οι δρόμοι ημιονικοί – ακόμη κι ο σημαντικός δρόμος Σαγιάδας- Ιωαννίνων. Η δε αγορά έμοιαζε με παζάρι χωριού στα βάθη της ανατολής.

   Το 1914 ο Θεοδωρίδης, για άγνωστους λόγους, παραιτείται από επίτροπος και δικηγορεί στους Φιλιάτες. Παράλληλα εκδίδει την ΘΕΣΠΡΩΤΙΑ- πρώτη εφημερίδα στη Θεσπρωτία- κυκλοφόρησαν μόνο 3 φύλλα. Το 1915 πολιτεύεται ως ανεξάρτητος (στο νομό Ιωαννίνων στον οποίο ανήκε και το Φιλιάτι) αλλά δεν εκλέγεται- αν και ήρθε πρώτος σε σταυρούς στους Φιλιάτες. Το 1917 με την Ιταλική κατοχή εκδιώχθηκε. Μετέπειτα έγινε γενικός γραμματέας του υπουργείου Πρόνοιας, πόστο από το οποίο βοήθησε πολύ το Φιλιάτι, το γέμισε ιδρύματα. Τέλειωσε τη δράση του ως δήμαρχος Ιωαννίνων.  

   Το κράτος επεδίωκε ισονομία και ισοπολιτεία μεταξύ των πολιτών του. Η ισοπολιτεία όπως ήταν φυσικό ενθάρρυνε τους χριστιανούς που είχαν μάθει δούλοι και αποθάρρυνε τους μουσουλμάνους που είχαν μάθει αφέντες. Οι κάτοικοι των 16 χωριών εξακολουθούν να είναι σε αναβρασμό γιατί οι ¨πρώην¨ αγάδες επέμεναν να εισπράττουν τα δοσίματα και ο δικαστικός αγώνας δεν είχε λήξει. Τον Φλεβάρη του 1916, ο Γ. Ακτσελής- αντιεισαγγελέας Ιωαννίνων, διεξάγει έρευνα στο Φιλιάτι, για το θέμα.  Οι αγάδες (κυρίως Ντεμάτες και Σεϊκάτες) αριθμούν 500 άτομα και την επιτροπή τους αποτελούν οι Ρετζέπ Ντέμος, Χακί Σέϊκος, Χουζνί Σέϊκος και Κασίμ Τσάμης. Το 1917- τη χρονιά που είχαν καταλάβει την περιοχή οι ιταλοί- οι αγάδες πήγαν να εισπράξουν με τη βία αλλά οι ιταλοί τους γύρισαν πίσω.  Η κατοχή της περιοχής από τους ιταλούς το 1917,  52 ΑηΒ  ήταν για να πιέσουν την Ελλάδα να αναιρέσει την ένωση με τη Βόρειο Ήπειρο, την οποία είχε κάνει το1916- παρά την απόφαση των μεγάλων δυνάμεων να δοθεί η Β. Ήπειρος στην Αλβανία και τα Δωδεκάνησα στην Ελλάδα. Η Ιταλία είχε καταλάβει τη Β.Ήπειρο, ως τα Γιάννενα. Η Γαλλία την Κορυτσά και την κήρυξαν αυτόνομη. Μαύρες σελίδες των συμμάχων, μαζί με τον μετέπειτα βομβαρδισμό της Κέρκυρας από τον Μουσολίνι, με αφορμή τη δολοφονία του Ιταλού στρατηγού που χάραζε τα σύνορα.   

   Το 1918 οι αγάδες προσπάθησαν να εισπράξουν, με τη βοήθεια του απαράδεκτου Στεργιάδη- διοικητή Ηπείρου και της αστυνομίας, η οποία συνέλαβε και κόσμο. Αγανακτισμένοι οι κάτοικοι των 16 χωριών κάνουν πορεία προς το Φιλιάτι, η οποία έκανε μεγάλη εντύπωση, (τόσος κόσμος που η μπροστινέλα έφτανε στο διοικητήριο- στην κεντρική πλατεία με τα πλατάνια- και η πισινέλα βάδιζε ακόμη στον κάμπο).

Με τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο η Ελλάδα ανέκτησε σκλαβωμένες πατρίδες, με τεράστιο κόστος σε ανθρώπινες ζωές Οι πόλεμοι για την Ελλάδα κράτησαν ως το 1922 και έληξαν με την τραγική σελίδα της Μικρασιατικής καταστροφής.