Περιγραφή γιορταστικών εκδηλώσεων
(ανταπόκριση της Κερκυραϊκής εφημερίδας ¨ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΙΣ¨ και με τιτλο:
¨ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΣΑΜΟΥΡΙΑΝ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ¨, ¨Φιλιάτες 25 Μαρτίου¨- δημοσιεύτηκε 30/3/1913 (μας την είχε στείλει ο αείμνηστος Κοσμάς Ζαφείρης).
«Προχτές εις τους Φιλιάτες ετελέσθη μνημόσυνον υπέρ των πεσόντων εν τω πολέμω. Η εκκλησία, η οποία είναι ωραία και κείται εις τοποθεσίαν ρωμαντικήν, κατά την ημέραν του μνημοσύνου ήτο ακόμη ωραιοτέρα. Άκρα τάξις και ευπρέπεια επεκράτη. Εις το μνημόσυνον παρέστησαν όλαι αι δοιηκητικαί και στρατιωτικαί Αρχαί, ηγουμένου του ταγματάρχου κ. Φιλιακού. Ο σεβασμιότατος πρώην Σωζουπόλεως κ. Κ. Μικρούλης εξεφώνησεν λόγον θαυμάσιον. Κατετέθησαν και αρκετοί στέφανοι, εν οις διεκρίνετο ο του καλού πολίτου Πλεσιβίτσης κ. Μηνά Κούτη. Του μνημοσύνου μετέσχον και οι εγκριτότεροι των μουσουλμάνων Αλβανών.
Εις την Κονίσπολιν, την γνωστήν μεγάλην κώμην, την κατοικουμένην μόνο από μουσουλμάνους Αλβανούς, διορίσθη φρούραρχος ο λοχαγός των Ευζώνων κ. Επ. Τρυπογιώργος. Ο αξιωματικός ούτος, ο οποίος είναι ευφήμως γνωστός, προσηνέχθη και εις την Κονίσπολιν με πολλήν αξιοπρέπειαν. Κατεσκήνωσε έξω της κωμοπόλεως και εφάνη σεβόμενος τα ήθη των κατοίκων διενεργείται με επιμέλειαν. Όχι μόνον οι μουσουλμάνοι καλούνται να παραδώσουν τα όπλα, αλλά και μεταξύ των Χριστιανών, όπου παρουσιάζεται πνεύμα δυσπειθίας, επιδεικνύεται η προσήκουσα αυστηρότης.
Η Κυβέρνησις, στηριζόμενη επί τουρκικού νόμου, λαμβάνειν από τα χειμαδιά φόρον δέκα επί τοις εκατόν. Οι Βλάχοι, οι οποίοι κατάγονται από τα βόρεια της Ηπείρου και οι οποίοι έρχονται τον χειμώνα και ενοικιάζουν τα εδώ λιβάδια, φέτο δεν θέλουν να πληρώσουν, διατεινόμενοι ότι ένεκα του πολέμου υπέστησαν ζημίας. Οι κύριοι των λιβαδιών κατ’ αυτόν τον τρόπον ζημιώνονται αλλά συγχρόνως ζημιώνεται και το Δημόσιον το οποίον θα εισέπρατε από την δεκάτην είκοσι χιλιάδες φράγκων.
Φρονούμεν ότι το πράγμα αξίζει να εξετασθή.
Εις Φιλιάτες αφίκοντο και ανέλαβον τα καθήκοντα των ο διοικητικός επίτροπος κ. Θ. Θεοδωρίδης και ο γραμματεύς κ. Μιχαήλ Τσόγκας (τον Γρηγόριο, μάλλον, εννοεί). Την παρελθούσαν Παρασκευήν 22 Μαρτίου ετελέσθη εις το τζαμί των Φιλιατών μνημόσυνον υπέρ αναπαύσεως της ψυχής του μάρτυρος Βασιλέως Γεωργίου του Α΄. Η μουσουλμανική Κοινότης προσήλθεν άπασα δεηθή.»
Περιγραφή και φωτογραφίες του F. Boissonnas
Την πρώτη περιγραφή του δρόμου και των Φιλιατών μετά την απελευθέρωση τη χρωστάμε στον Fred Boissonnas, ένα πολύ γνωστό Ελβετό φωτογράφο. Είχε περάσει και φωτογραφίσει- κατ’ εντολή της κυβέρνησης- τις απελευθερωμένες περιοχές της Ελλάδας και μεταξύ αυτών και το Φιλιάτι. Ο Boissonnas κρατούσε ημερολόγιο από το οποίο αντλούμε πολύτιμες πληροφορίες. Οι αρχαιολογικές του απόψεις ας μη λαμβάνονται σοβαρά υπόψη, γιατί είναι ατεκμηρίωτες, το ημερολόγιό του όμως- όπως και οι φωτογραφίες του- είναι χρήσιμο υλικό, για όποιον θέλει να μάθει για τη ζωή στη Θεσπρωτία των αρχών του 20ου αιώνα.
«…Την Πέμπτη 22 Μαΐου 1913 φύγαμε από την Κέρκυρα με τη Ζάτουνά «μας». Πρόκειται για μεγάλο ατμόπλοιο, που έχει διατεθεί στα καπρίτσια μας.
Σε δύο ώρες μας πήγε στη Σκάλα της Σαγιάδας, άθλιο χωριό καθισμένο σε ένα νησάκι στη μέση της θάλασσας και μιας τεράστιας λιμνοθάλασσας
Απέναντι η Κέρκυρα. Οι ακτές είναι βραχώδεις. Στο Νότο φαίνονται ωραία βουνά..
Το καραβάνι οργανώθηκε γρήγορα. Προχωράμε στο πλάι της λιμνοθάλασσας για να ανεβούμε στη συνέχεια ένα στενό πέρασμα. Τα χωριά φαίνονται χωμένα ως τη μέση τους σε φωλιές πράσινου. Γενικά, κυριαρχούνται από ένα φεουδαρχικό κάστρο, που ανήκει στον Τούρκο μπέη, δεσπότη της περιοχής.
Βλέπουμε τη Σαγιάδα και μετά τη Λιόψη και το υπέροχο παλάτι του Ντίνο Μπέη.[i] Ύστερα, ψηλά στο στενό πέρασμα, πάνω σε ράχη, συναντήσαμε το Σμέρτο. Στο τζαμί του χωριού σταματήσαμε για κολατσιό. .
Ο κατήφορος μας οδηγεί προς μια λασπώδη κοιλάδα όπου ραμφίζουν οι πελαργοί, ύστερα μια ανηφόρα χωρίς βλάστηση, η πηγή της Σκέφαρης και ένα τεράστιο λοφώδες πλάτωμα με χορτάρια, που κατέρχεται και μας ανοίγει έναν απέραντο ορίζοντα, όλη την περιοχή που πρόκειται να διασχίσουμε…
Μακριά η μεγάλη πόλη των Φιλιατών και πίσω ένα παράξενο βουνό σε σχήμα πάγκου, που τελειώνει, σε ένα στένωμα, με γκρεμό. Πίσω από αυτό διαγράφονται άλλες κορφές.
Να η Ήπειρος, τόσο άγρια, τόσο κλειστή, τόσο πληθωρική, νάτη στα πόδια μου!
Τώρα που ο Ντίνο και οι δικοί του εκδιώχτηκαν ή φιμώθηκαν και οι αντίπαλοί τους, οι Έλληνες, έβαλαν λίγη τάξη σ’ αυτό τον τόπο, ο καλός μας χωροφύλακας μου φαίνεται τελείως άχρηστος.
Στους Φιλιάτες μείναμε έκθαμβοι από την ταχύτητα της οργάνωσης και την καθαριότητα. Σε δυο μήνες όλα άλλαξαν. Οι ντόπιοι αρχίζουν να συνηθίζουν στη σκέψη ότι, σύντομα, σε όλα τα χωριά θα υπάρχει τηλέφωνο και τηλέγραφος,. Οι κοινότητες σε πλήρη αναδιοργάνωση, οι δρόμοι, οι δημόσιοι χώροι, οι κήποι, τα σχολεία, τα ταχυδρομεία….
Ο προσωρινός διοικητής της περιοχής, ένας νέος άνθρωπος, μας υποδέχεται ευγενέστατα, μας ξεναγεί, μας εξηγεί, μας παρακαλεί να διαπιστώσουμε και μόνοι μας την αλλαγή. Βασίζεται κυρίως στην ανοχή των νικητών που απέφυγαν τα αντίποινα για τις φρικιαστικές πράξεις των Τούρκων, που έκαψαν τα χωριά και λεηλάτησαν τη γη του.
Να το τζαμί που άλλοτε ήταν χριστιανική εκκλησία Οι Τούρκοι την πήραν το 1903 ή 1904. Οι χριστιανοί με μεγάλη δυσκολία πήραν έγκριση να ξαναχτίσουν στα 1908 μια εκκλησία κάτω από το χωριό Στα εγκαίνια, δεκαοχτώ χριστιανοί χτυπήθηκαν από τουφέκι. Πριν τρεις μήνες οι Τούρκοι ήταν ακόμη κύριοι και οι χριστιανοί από τα γύρω χωριά δεν τολμούσαν να διασχίσουν τους Φιλιάτες. Ήταν ο απόλυτος δεσποτισμός..
Σήμερα κυκλοφορούμε ελεύθερα, μαζί μ’ αυτό τον καλό και σωστό κυβερνήτη με τα μαύρα γάντια και μερικούς προκρίτους. Παντού ζωή και εμψύχωση.
Να οι στρατιώτες ενός συντάγματος που καταυλίζονται στο ύπαιθρο. Οι αξιωματικοί έρχονται να μας χαιρετήσουν. Να κι οι Τούρκοι κι ένας παπάς που τον χαιρετούν ευγενικά.
Η πόλη είναι πολύ γραφική με τα μεγάλα ογκώδη τούρκικα σπίτια. Ολόγυρα λόφοι και στο κέντρο η μικρή λίμνη, ωραίοι ίσκιοι, τα πηγάδια και η χριστιανική γειτονιά..
Όταν τελείωσε ο ωραίος αυτός περίπατος, γύρω στο σούρουπο, φτάσαμε στο ωραίο σπίτι που θα μας στεγάσει και ανοίγουμε, για πρώτη φορά, τα ράντζα μας. Ο Philippe ετοιμάζει τις σούπες.
Αλλά ακριβώς τη στιγμή που θα σερβιριζόταν η σούπα, μας ενημερώνουν για κάποια επίσκεψη. Μια ομάδα ανδρών, με επικεφαλής δυο παπάδες, ανέβαιναν τη σκάλα.
Είναι δώδεκα πρόκριτοι της πόλης, που μας σφίγγουν, με σειρά, το χέρι και υποκλίνονται με σοβαρότητα. Έπειτα, κάθονται στα ντιβάνια τριγύρω στο δωμάτιο..
-«Κύριοι», μεταφράζει ο Philippe, «αυτοί οι πρόκριτοι θέλησαν να έρθουν για να χαιρετίσουν τους πρώτους ξένους που τιμούν τους Φιλιάτες από τότε που η πόλη έγινε ελληνική.. Πόσο είναι ευτυχείς που μπορούν να σας εκφράσουν κ.λ.π.». Ο Daniel μιλούσε με το μεγαλόπρεπο ύφος των μεγάλων γεγονότων και με τόνο που έδειχνε συγκίνηση..
Ο πρώτος από τους προκρίτους απαντάει με ένα λόγο άξιο του Δημοσθένη και ο Philippe μεταφράζει και εκφράζει με έμφαση.
Έτσι παρακινημένος από μια απ’ αυτές τις ωθήσεις που εμπνέουν οι σοβαρές στιγμές, φώναξα «Ζήτω η Ελλάς»! Οι δώδεκα πρόκριτοι, σα να τους πέρασε ηλεκτρικό ρεύμα, απάντησαν με μια φωνή: «Ζήτω η Ελλάδα, ζήτω η Ελβετία»!
Καθίσαμε για να φέρουμε το γλυκό, το πρωτόκολλο τηρήθηκε και επιτέλους οι δώδεκα πρόκριτοι φεύγουν σφίγγοντάς μας το χέρι, για να μας επιτρέψουν να φάμε τη σούπα μας…κρύα.
Μπράβο! Πόσο συγκινητική ήταν αυτή η εκδήλωση απέναντι σε ξένους που έρχονται να τους επισκεφτούν ελεύθερους, με συναίσθηση των νέων καθηκόντων τους.
Τα κρεβάτια εκστρατείας είναι άριστα και κοιμόμαστε θαυμάσια, απομονωμένοι από τους συνήθεις ένοικους των ελληνικών κατοικιών. Την επομένη, 23 Μαΐου, φύγαμε από τους Φιλιάτες».(από το ημερολόγιο του Fred Boissonnas)
Φωτογραφίες των Φιλιατών του 1913- του Μπουασονά:
ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ 
Σχολιάστε