ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

ΑΝΑΡΤΗΣΕ: Panagiotis Georgioυ

(Ομιλία του Θωμά Μπάκα, τ. Αναπληρωτή Καθηγητή Πανεπιστημίου Ιωαννίνων,στην εκδήλωση στο μοναστήρι της Μίχλας, Κυριακή 7 Σεπτεμβρίου 2025, ώρα 19:30)

Σεβαστοί Πατέρες, κ. Πρόεδρε της τοπικής Κοινότητας, κ. Πρόεδρε της αδελφότητας των Ξενιτεμένων Πέντε Εκκλησιών Θεσπρωτίας, Αγαπητοί προσκεκλημένοι, Αγαπητοί κάτοικοι των Πέντε Εκκλησιών και των περιχώρων.

Είναι μεγάλη η χαρά και εξαιρετική η τιμή για μένα σήμερα, γιατί μου δίδεται η ευκαιρία να παρουσιάσω το βιβλίο του χωριανού σας, του αείμνηστου δασκάλου Κώστα Μητσέλου, που έχει τον τίτλο «Η ταυτότητα του χωριού μου – Πέντε Εκκλησιές (Οσδίνα) Σουλίου», μέσα στις σελίδες του οποίου καταγράφεται η ιστορία και η λαογραφία του χωριού.

Πριν αρχίσω την ομιλία μου για την παρουσίαση του βιβλίου θέλω με τη παρουσία μου εδώ να ευχαριστήσω θερμά τον αγαπητό φίλο και συνάδελφο εκπαιδευτικό Παναγιώτη Γεωργίου γιατί μου ανέθεσε την παρουσίαση αυτή, όπως επίσης να ευχαριστήσω και να συγχαρώ την «Αδελφότητα Ξενιτεμένων Πέντε Εκκλησιών Θεσπρωτίας» της Αθήνας και όλους τους υπεύθυνους για την άρτια διοργάνωση της σημερινής εκδήλωσης.

Χαιρετώ όλους εσάς που συγκεντρωθήκατε στον ιερό και δοξασμένο αυτό χώρο του Μοναστηριού της Μίχλας, το οποίο είναι αφιερωμένο στη Γέννηση της Θεοτόκου και εύχομαι να απολαύσετε τη βραδιά, με τον εσπερινό, την παρουσίαση του βιβλίου αλλά και τη συνάντηση γνωστών και φίλων.

Το βιβλίο που θα σας παρουσιάσω είναι ένα βιβλίο που εκδόθηκε πριν αρκετά χρόνια, αφού είχε εκδοθεί για πρώτη φορά πριν από 36 περίπου χρόνια, το 1989, και είχε εξαντληθεί και γι’ αυτό το λόγο η Αδελφότητα του χωριού στην Αθήνα φρόντισε να το επανεκδώσει υλοποιώντας έτσι και τους βασικούς καταστατικούς της σκοπούς που είναι «να κρατήσει ζωντανούς τους δεσμούς της με όλους τους χωριανούς και ιδιαίτερα με τους νέους που δεν γεννήθηκαν και δεν πήγαν σχολείο στο χωριό των γονέων και των παππούδων τους».

Σε αυτή την απόφαση συνετέλεσε επίσης το γεγονός που παρατήρησε η αδελφότητα κατά το τελευταίο διάστημα να φεύγουν από τη ζωή ο ένας μετά τον άλλο, οι μάρτυρες του παρελθόντος, οι μεγαλύτεροι στην ηλικία που έζησαν στο χωριό με αποτέλεσμα οι νέοι να έχουν χάσει την επαφή με τις ρίζες τους.

Το βιβλίο του Κώστα Μητσέλου είναι ένα βιβλίο το οποίο έχει γράψει ο συγγραφέας για το γενέθλιο τόπο του, για το χωριό στο οποίο είδε το πρώτο φως της ζωής του και έζησε, για το χωριό «Πέντε Εκκλησιές», για το οποίο όπως ο ίδιος έγραψε στον πρόλογο, το έγραψα γιατί ήμουν «φορτισμένος από πραγματική αγάπη και λατρεία για τη γενέτειρά μου, την Οσδίνα…» και «Θέλησα ν’ ανάψω μια λαμπάδα που θα φωτίζει το χθες και το σήμερα της ιστορικής διαδρομής του χωριού μας, για να μην ξεχάσουν τα παιδιά του τη φύτρα τους και ξεκοπούν από τις πατρογονικές ρίζες».

Στο βιβλίο του αυτό περιγράφει, αναλύει και παρουσιάζει την ιστορία και τη ζωή του χωριού του από πολύ παλιά, από τότε που πρωτοκατοικήθηκε η περιοχή μέχρι και σήμερα.

Με αυτή την ωραία συγγραφή ο Κ. Μητσέλος δίνει μια πλήρη και ολοκληρωμένη ιστορία του χωριού γιατί ρίχνει άπλετο φως στην ιστορία του και αποκαλύπτει πολύ καλά μερικές πτυχές της ιστορίας του τόπου που είναι περιορισμένα γνωστές μέχρι σήμερα.

Ο συγγραφέας αυτού του βιβλίου, ως εκπαιδευτικός, εργάστηκε με αγάπη, υπομονή και ευσυνειδησία και μακάρι το παράδειγμά του να βρει και άλλους μιμητές στο ίδιο ή σε άλλα χωριά.

Το βιβλίο είναι μια εργασία επιμελημένη, με αντικειμενική και λεπτομερειακή πληρότητα, με σαφήνεια και με συνοχή στη σκέψη.

Είναι η εργασία που έλλειπε, είναι η γραπτή μαρτυρία για την ιστορία και τη ζωή του χωριού την οποία άμα διαβάσεις μία φορά, θέλεις να την ξαναδιαβάσεις.

Το βιβλίο αυτό φέρνει στις μνήμες των παλαιοτέρων την ιστορία και τη ζωή του χωριού, την παρουσιάζει μέσα από τις σελίδες του ζωντανή, την ανασταίνει, τη φέρνει ξανά στο προσκήνιο γιατί είχε ξεχαστεί, είχε χάσει τη δράση και τη γεμάτη ζωή του, από όταν οι κάτοικοι του χωριού λιγόστεψαν, αφού οι πιο πολλοί έφυγαν για να ζήσουν σε άλλα μέρη.

Διαβάζοντάς το οι παλιοί κάτοικοι του χωριού θα θυμούνται τις παιδικές τους αναμνήσεις αλλά και οι νεότερες γενιές θα ευγνωμονούν τον συγγραφέα γιατί τους έμαθε την ιστορία του χωριού και των προγόνων τους.

Μέσα από τις σελίδες του, το βιβλίο του Κώστα Μητσέλου, σε περπατάει στα όμορφα τοπία, στις ιστορικές τοποθεσίες, αλλά και στις εκδηλώσεις και δραστηριότητες των κατοίκων του χωριού που στη σημερινή εποχή έχουν ξεχαστεί.

Η εξιστόρηση είναι τόσο αληθινή, τόσο ζωντανή, τόσο καθάρια ώστε το βιβλίο αυτό να είναι το πρώτο και το ειλικρινέστερο χρονικό του χωριού «Πέντε Εκκλησιές» (Οσδίνα) γιατί μέσα από την πολύ ωραία δομή των παραγράφων έρχονται και αποτυπώνονται στη ψυχή μας ποικίλα συναισθήματα.

Παρουσιάζοντας τις ενότητες του βιβλίου θα σταθώ, αγαπητοί μου, σε μερικά χαρακτηριστικά σημεία.

Στο βιβλίο αυτό ο συγγραφέας πραγματεύεται με εξαιρετική πληρότητα, με πλούσιο και σαφή λόγο την ιστορία και τη ζωή του χωριού μέσα από διηγήσεις και περιγραφές εκλαϊκευμένες.

Στις σελίδες του διακρίνει κανείς την ευχάριστη γραφή, την κατανοητή γλώσσα, τη συνοχή και την αρμονική ροή του περιεχομένου των ενοτήτων.

Στον πρόλογο του βιβλίου ο συγγραφέας με το ύφος που έγραψε φανερώνει τόσο την αγάπη του για το χωριό όσο και τον πόθο του και την αγωνία του, να μάθει η νεότερη γενιά τη ζωντανή ιστορία του τόπου.

Πιο συγκεκριμένα στον πρόλογο του βιβλίου έγραψε:

«Για τον τόπο που γεννήθηκα και κουναρήθηκα που έκλαψα και γέλασα

που χόρεψα και τραγούδησα που πείνασα και δίψασα

που μεγάλωσαν τα χρόνια μου και μίκρυνε η ζωή μου

Το ’γραψα τούτο το βιβλίο για να θυμίζει τα παλιά στους νεότερους

και τ’ αφιερώνω με πολλή αγάπη στους όπου της γης χωριανούς μου».

Τα περιεχόμενα του βιβλίου στο οποίο καταγράφεται η ιστορία του χωριού είναι ταξινομημένα σε δύο μέρη, που καλύπτουν μια έκταση από 180 σελίδες μαζί με το παράρτημα, τη βιβλιογραφία και τις φωτογραφίες του χωριού.

Στο πρώτο μέρος το οποίο περιλαμβάνει οχτώ ( μικρά κεφάλαια αναπτύσσονται τα θέματα τα οποία σχετίζονται με τον τόπο και την ιστορία του χωριού.

Tο βιβλίο ξεκινά με μια σύντομη ιστορική παρουσίαση της περιοχής και δίνονται πληροφορίες για όσους διαβάσουν το βιβλίο ώστε να γνωρίζουν που βρίσκονταν η θέση του παλιού χωριού στην ευρύτερη γεωγραφική περιοχή και παρουσιάζεται η ιστορία της ονομασίας που δόθηκε στο χωριό, με το όνομα Ιουστίνα, Οσδίνα και τέλος Πέντε Εκκλησιές.

Γίνεται λεπτομερής περιγραφή των ναών της Παλιοσδίνας και εξαίρεται το ανεπτυγμένο και καλλιεργημένο θρησκευτικό συναίσθημα των κατοίκων της, το οποίο αποδεικνύεται από την ύπαρξη των πολλών ναών, αλλά και από τους τρεις δεσποτάδες που κατάγονταν από την Οσδίνα, όπως καταγράφεται στο κεφάλαιο «Οσδινιάτες δεσποτάδες».

Οι δεσποτάδες αυτοί είναι:

1. Ο Γαβριήλ, που ήταν επίσκοπος Κορίνθου κατά το χρονικό διάστημα 1776-’83.

2. Ο Καλλίνικος, που εχρημάτισε επίσκοπος στο Τύρνοβο της Βουλγαρίας κατά το χρονικό διάστημα 1770-’78, και

3. Ο Παΐσιος, που χειροτονήθηκε επίσκοπος Βελλάς και Κόνιτσας στο έτος 1762 και ήταν ανεψιός των δύο προηγούμενων δεσποτάδων.

Η ιστορία του χωριού συμπληρώνεται με τα απομεινάρια των έργων της ζωής και της δράσης των κατοίκων της Παλιοσδίνας, όπως οι βρύσες, οι στέρνες, τα ελαιοτριβεία και τα κατάλοιπα από τις βάσεις σε ένα παλιό γεφύρι στον Καλαμά.

Ειδική αναφορά κάνει ο συγγραφέας στο κεφάλαιο «Ο χαλασμός» του χωριού στο οποίο καταγράφει, σύμφωνα με την παράδοση, την ομόφωνη απόφασή τους να εγκαταλείψουν τις πατρογονικές εστίες και να προτιμήσουν την προσφυγιά, γεγονός το οποίο οδήγησε στην παρακμή και στη διάλυση του χωριού εξαιτίας των διωγμών των Τούρκων κατακτητών.

Το πρώτο μέρος τελειώνει με τα διάφορα ευρήματα από τα απομεινάρια του παλιού χωριού και για το χρέος που έχουν οι νεότερες γενιές ώστε να προστατευθεί και να περισωθεί ότι απόμεινε από την προγονική ιστορία και από τις ρίζες του χωριού.

Το δεύτερο μέρος του βιβλίου περιλαμβάνει πολλά και ενδιαφέροντα θέματα τα οποία αναπτύσσονται μέσα σε 39 επιμέρους κεφάλαια και περιλαμβάνουν διηγήσεις ή περιγραφές σχετικά με το χωριό, τις παραδόσεις, τις γιορτές, τα ήθη, τα έθιμα και άλλα θέματα από τη ζωή και τις ασχολίες των κατοίκων του χωριού.

Στην αποψινή παρουσίαση δε θα γίνει ανάλυση όλων αυτών των θεμάτων αλλά μια επιλεκτική αναφορά σε μερικά από αυτά τα κεφάλαια:

Η πρώτη αναφορά θα γίνει στην περιγραφή για τις γιορτινές μέρες και τις συναντήσεις των χωριανών σε διάφορες εκδηλώσεις, όπως σε γιορτές, γάμους, πανηγύρια και άλλες εκδηλώσεις χαράς της ζωής.

Ο συγγραφέας περιγράφει με λεπτομέρειες τις συναντήσεις αυτές στις οποίες οι κάτοικοι του χωριού συγκεντρώνονταν είτε στα σπίτια, είτε σε δημόσιους χώρους και αφού έπιναν και λίγο από το ποτό που είχαν άναβαν τα κέφια τους και άρχιζαν τα τραγούδια και τους χορούς με μεγάλο πάθος.

Φιλοσοφημένα όλα τα τραγούδια τους και ανάλογα με την περίσταση αναφέρονταν στην αγάπη, στη λευτεριά, στον θάνατο, στην ξενιτειά, στην ομορφιά της φύσης, στα κατορθώματα των παλικαριών.

Το πρώτο τους τραγούδι πάντα ήταν:

Καλώς ανταμωθήκαμε εμείς οι ντερτιλήδες,

να κλάψουμε τα ντέρτια μας και τα παράπονά μας.

Για φάτε, πιέτε, βρε παιδιά, χαρείτε να χαρούμε

τούτον τον χρόνο τον καλό, όσο να ’ρθει ο άλλος,

για ζούμε για πεθαίνουμε, για σ’ άλλον τόπο πάμε.

Με αυτό τον τρόπο διασκέδασης έσπαζαν τη μονοτονία της σκληρής ζωής, δημιουργούσαν ευκαιρίες για ψυχαγωγία και διασκέδαση, καλλιεργούσαν την κοινωνικότητα, τις γνωριμίες, τη θρησκευτικότητα και σφυρηλατούσαν το εθνικό τους φρόνημα.

Ένα άλλο θέμα το οποίο θα θίξω είναι η ειδική αναφορά του συγγραφέα σε ένα χωριστό κεφάλαιο, για τους εθνικούς αγώνες και τη συμμετοχή των χωριανών του τονίζοντας ότι «δεν ήταν δυνατόν το χωριό μας ν’ απουσιάσει από την εθνική παλαίστρα και τα εθνικά μέτωπα».

Στην περιγραφή αυτή ανέδειξε με το σύγγραμμά του ότι οι κάτοικοι του χωριού έλαβαν μέρος με απαράμιλλη αυταπάρνηση και αυτοθυσία σε όλες τις εθνικές εξορμήσεις και πολλοί έπεσαν ηρωικά μαχόμενοι στα πεδία της τιμής και του καθήκοντος.

Θέλοντας να επισημάνει ιδιαίτερα αυτή την αναφορά των χωριανών του στους εθνικούς αγώνες τόνισε ότι η ιστορική ανάγκη και το εθνικό χρέος τον υποχρέωσαν να καταγράψει όλους αυτούς τους εθνικούς μάρτυρες από το 1900 μέχρι το 1944, κατά χρονολογική σειρά, για να μείνει αιώνια η μνήμη τους.

Θα παρουσιάσω επίσης στη συνέχεια το κεφάλαιο το οποίο αφιέρωσε ο συγγραφέας για το χώρο στον οποίο βρισκόμαστε απόψε και γίνεται η παρουσίαση του βιβλίου, το οποίο περιλαμβάνει όλα αυτά που έγραψε για το βουνό Μίχλα και το μοναστήρι του.

Στην πολύ λεπτομερή περιγραφή ο συγγραφέας αφού πρώτα οριοθέτησε το χώρο στον οποίο βρίσκεται το βουνό και κατέγραψε την ιστορία της ονοματοδοσίας του συνέχισε με την ανάδειξη των χαρακτηριστικών γνωρισμάτων του από τα οποία το πιο σημαντικό είναι οι ψηλές κορφές του από τις οποίες έχεις ένα έξοχο θέαμα, ένα ανυπέρβλητο αγνάντιο προς όλα τα σημεία του ορίζοντα.

Με αρκετές λεπτομέρειες αναφέρθηκε στην ιστορία του μοναστηριού, που είναι αφιερωμένο στη Γέννηση της Θεοτόκου, στην περιουσία του, στην προσφορά του στο χωριό αλλά και στους εθνικούς αγώνες κατά τους χρόνους της Τουρκοκρατίας.

Ιδιαίτερα εξιστόρησε ότι πάντα το μοναστήρι φιλοξενούσε περαστικούς και πεινασμένους, Ρωμιούς και Τούρκους, ότι ήταν ο προστάτης για τους φτωχούς και το καταφύγιο για τους κυνηγημένους.

Ειδικά κατά τους χρόνους της Τουρκοκρατίας το μοναστήρι ήταν εθνικός πυρήνας, όπως επίσης και κατά την περίοδο 1910-’13, όταν στα κελιά του γίνονταν μυστικές συγκεντρώσεις των στελεχών του κομιτάτου της περιοχής τα οποία προετοίμαζαν τον αγώνα για την απελευθέρωση της πατρίδας.

Την περίοδο εκείνη της απελευθέρωσης της Ηπείρου με μεγάλη προθυμία, το μοναστήρι της Μίχλας παρείχε τη συνδρομή του στους γνωστούς οπλαρχηγούς της περιοχής, στον Πουτέτση, στον Κρομμύδα, στον Ζορκάδη και σε άλλους για το ξεσκλάβωμα του τόπου.

Κυρίες και κύριοι,

Αγαπητοί προσκυνητές στον αποψινό εσπερινό για τον εορτασμό της Γέννησης της Θεοτόκου.

Επειδή θα ήταν πολύ κουραστικό να γίνει αναφορά με αυτή την ομιλία σε όλα τα θέματα του βιβλίου, θα κλείσω ΕΔΩ την παρουσίαση του βιβλίου του αείμνηστου δασκάλου Κώστα Μητσέλου.

Ελπίζω να σχηματίσατε μια συνοπτική εικόνα σχετικά με τα περιεχόμενα, την ποιότητα και χρησιμότητα του βιβλίου, έτσι ώστε οι νεότερες γενιές, να γνωρίσουν την ιστορία του τόπου καταγωγής των γονέων και παππούδων τους.

Εύχομαι επίσης, με τη συνοπτική αυτή παρουσίαση, να βοήθησα ώστε να κεντρίσω το ενδιαφέρον σας, για να διαβάσετε όλο το βιβλίο.

Σας ευχαριστώ πολύ όλους για την υπομονή και για την προσοχή σας.

Χρόνια πολλά και βοήθειά μας η Παναγία.