ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

Αντώνιος Μπέζας 

Μνήμη, ευθύνη και εθνική ανάγκη αναβάθμισης του χώρου και της εκδήλωσης

Στη Μενίνα Θεσπρωτίας—τη σημερινή Νεράιδα— που ήταν σημαντικός συγκοινωνιακός κόμβος, στις1 7 και 18 Αυγούστου 1944, ο ΕΔΕΣ του Ναπολέοντα Ζέρβα, με εντολή του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής, χτύπησε αποφασιστικά τη γερμανική φρουρά, κατέλαβε το οχυρωμένο πέρασμα, διέκοψε δρομολόγια και εφοδιασμούς και πέτυχε μια καθαρή και καθοριστική στρατιωτική νίκη. Με βαριές απώλειες για τους Γερμανούς κατακτητές και τους ένοπλους συνεργάτες τους Τσάμηδες και μικρότερες, αλλά σοβαρές, δικές μας απώλειες. Ήταν μια στρατιωτική επιτυχία με σημαντικό στρατηγικό αντίκτυπο για τη Θεσπρωτία και ολόκληρη την Ήπειρο. Η διοίκηση του αν/ρχη Βασιλείου Καμάρα και γενικά οι δυνάμεις της 10ης Μεραρχίας έγραψαν ιστορία. Η Μενίνα έμεινε σημείο αναφοράς της αντίστασης.

Δεν ξεχνάμε όμως το γενικότερο πλαίσιο. Στην ίδια περιοχή, έναν χρόνο νωρίτερα, η Παραμυθιά μάτωσε με την εκτέλεση των 49 Προκρίτων της. Έγκλημα πολέμου με γερμανική διοίκηση και ενεργό συμμετοχή της Τσαμικής πολιτοφυλακής. Οι Τσάμηδες δεν ήταν «παρεξήγηση» της ιστορίας. Οργανώθηκαν, συνεργάστηκαν με ναζί και Ιταλούς και συμμετείχαν σε διώξεις, λεηλασίες και εκτελέσεις με σκοπό την ενσωμάτωση της περιοχής μας στην αλβανική διοίκηση. Το καταγράφουν πηγές, μαρτυρίες και στρατιωτικά αρχεία.

Φέτος, υπήρξε μια ευτυχής συγκυρία. Η επέτειος της Μενίνας συνάντησε μια ιστορική θεσμική πράξη. Την επίσημη ανακήρυξη της Παραμυθιάς ως Μαρτυρικής Κοινότητας με το Προεδρικό Διάταγμα 71/2025 (ΦΕΚ Α’ 146/08.08.2025). Όψιμη δικαίωση, αλλά ουσιαστική. Τιμή στην πόλη και τους ανθρώπους της. Δέσμευση συνέχειας και θεμέλιο συλλογικής αυτογνωσίας.

Η ανάληψη τα τελευταία χρόνια της διοργάνωσης του Μνημοσύνου για τη Μάχη της Μενίνας από το Δήμο Σουλίου αποτελεί, κατά τη γνώμη μου, μια θετική εξέλιξη. Πρώτον, γιατί οι αντιστασιακές οργανώσεις που το τελούσαν έχουν πλέον «γεράσει» και δεύτερον, γιατί η Αυτοδιοίκηση -από τη φύση της- εκπέμπει σαφές μήνυμα ενότητας, ομοψυχίας και συνεργασίας.

Η εθνική αντίσταση εναντίον των κατακτητών και των συνεργατών τους, υπήρξε συλλογική προσπάθεια. Δεν είχε μονοπώλιο, και ούτε η μνήμη πρέπει να λειτουργεί διαχωριστικά. Ενώ υπήρχαν ιδεολογικές διαφορές και ανταγωνιστικά στοιχεία μεταξύ των βασικών οργανώσεων ΕΔΕΣ και ΕΛΑΣ, αυτό δεν αναιρεί τη συνεισφορά κάθε ομάδας στην κοινή προσπάθεια.

Η συμμετοχή στο Μνημόσυνο της Μενίνας μπορεί να λειτουργήσει ως χειρονομία ιστορικής ωριμότητας. Να σηματοδοτήσει το σεβασμό προς όσους αγωνίστηκαν και θυσιάστηκαν για την ελευθερία της πατρίδας. Να συμβάλλει στην ενότητα της κοινωνίας, αναδεικνύοντας το κοινό παρελθόν και την ανάγκη εκπαίδευσης των νέων γενεών μέσω της μνήμης.

Όμως, ο χώρος χρειάζεται δουλειά. Νέα μελέτη και έργο αποκατάστασης, ανάδειξης και ευπρεπισμού του μνημείου, σταθερή συντήρηση, καθαριότητα, σήμανση, φωτισμό, πρόσβαση. Εκπαιδευτικές πινακίδες με τεκμηρίωση. Συνεργασία με ιστορικούς και σχολεία ώστε να είναι συνεχώς επισκέψιμος. Ας παραδειγματιστούμε από το πως τιμούν οι άλλοι λαοί τους νεκρούς και την ιστορία τους.

Παράλληλα, είναι επιτακτική εθνική ανάγκη να αναβαθμιστεί η ίδια η εκδήλωση. Με τελετουργική ακρίβεια. Με επιστημονικό υπόβαθρο. Με διεθνείς προσκεκλημένους αφού υπήρχαν και ξένοι μαχητές ή νεκροί (Άγγλοι και Αμερικανοί αξιωματικοί). Με όλες τις αντιστασιακές οργανώσεις παρούσες και με νέους ανθρώπους στην πρώτη γραμμή.

Μετά την ανακήρυξη της Παραμυθιάς, είμαι βέβαιος ότι ο Δήμος Σουλίου θα προχωρήσει σ’ αυτό το δεύτερο βήμα (το τρίτο βήμα έχει ήδη πραγματοποιηθεί):

Παραμυθιά Μαρτυρική Πόλη

Μνήμη Μάχης Μενίνας

Μνήμη Θυσίας 49 Προκρίτων