Είπα να γράψω κάτι, για τον Μιχάλη Πασιάκο, για την εκδήλωση μνήμης και τιμής που του κάνουν στη Σαγιάδα στις 16/8/25, αλλά διαπίστωσα για μια ακόμη φορά ότι δεν προσμετράτε το έργο του. Πενήντα χρόνια που τον θυμάμαι, κάτι καινούργιο θα είχε να μου πει την άλλη μέρα. Σ’ αυτά τα 18.000 μερόνυχτα, πάντα είχε κάτι να προσθέσει στην ιστορία του.
Μια ιστορία, ένας ωκεανός, μια ¨Πασιακιάδα¨, όπως του το ‘λεγα και με απόπαιρνε! Με απόπαιρνε γιατί δεν ήταν ποτέ καβαλημένος- ήταν πάντα πρόθυμος να βοηθήσει, να συντρέξει για το καλό.
Τον πρωτογνώρισα πριν 50 χρόνια, από σήμερα και μας ένωσε η αγάπη για τον τόπο, τον πολιτισμό και η κάποια πολιτική μας ταύτιση. Μαθητής τότε αυτός, έμενε στην Εστία, αλλά η επαναστατική του δράση του στοίχησε το διωγμό του απ’ αυτή (είχε οργανώσει απεργία πείνας για να βελτιωθεί το φαγητό). Την ίδια ώρα εγώ έκοβα το μούσι της επανάστασης για να πιάσω δουλειά σ’ αυτή. Δεθήκαμε την άλλη χρονιά το 1976, για να λειτουργήσουμε την Δημοτική Βιβλιοθήκη Φιλιατών- που είχε ιδρύσει το Ίδρυμα Λαμπράκη. Χαθήκαμε για λίγο σαν έφυγε να υπηρετήσει την μητέρα πατρίδα, ως ημιονηγός- όπως αυτοσαρκάζονταν.
Σαν τέλειωσε αυτές τις υποχρεώσεις κι εγκαταστάθηκε στη Σαγιάδα, άρχισε το ενδιαφέρον και η ενασχόληση του για κάθε τι που μπορεί να βάλει ο ανθρώπινος νους. Όργωνε τα βουνά και τα λαγκάδια για να καταγράψει την χλωρίδα- μανουσάκια κι άγρια χόρτα στην ημερήσια διάταξη της κουβέντας και της δράσης. Πήγαμε στο Κουκούλι Ζαγορίου και γνώρισε τον Κώστα Λαζαρίδη- με την τεράστια γνώση και συλλογή στην χλωρίδα και πανίδας του Βίκου. Δεν άφηνε απέξω την πανίδα, τρανή απόδειξη ο Μάρκος- η αρκούδα που την είχε συντροφιά για καιρό. Ακόμη και δόκανα για αλουπές μάζευε κι μετέτρεπε το σπίτι του σιγα σιγά σε ανοικτό μουσείο. Πέτρες και ξύλα με περίεργα σχήματα, μπαούλα, είδη οικοσκευής, παλιά εργαλεία, υνιά ξύλινα και σιδερένια- φρόντιζε να προκάνει τους τσιγγάνους να μη χαθεί το χτές.
Παράλληλη η δράση του για τον πολιτισμό, μέσω του Πολιτιστικού Συλλόγου Σαγιάδας, καθιέρωσε το Πάσχα, λαϊκό πανηγύρι ¨Πανηγύρι της Ειρήνης¨, υπόδειγμα λαϊκού πανηγυριού για όλη την Ελλάδα. Τότε κάπου φώλιασε η ενασχόληση του με την ιστορία και την λαογραφία. Ξεκίνησε κι ανάδειξε την ξεχασμένη παλιά Σαγιάδα. Ανασκάλευε παλιές βιβλιοθήκες, επίσημες και ιδιωτικές, βρήκε χαμένα αρχεία, ξελάκωσε θαμμένα στοιχεία, στοιχειοθέτησε ιστορίες και δοξασίες, κατέγραψε προσωπικές μαρτυρίες και συνέβαλε- όσο κανείς άλλος- στην γνώση της τοπικής μας ιστορίας, λαογραφίας. Πάει στην Ευρώπη κι έφερε το αρχείο του φωτογράφου Μπουασονά, των αρχών του 20ου αιώνα. Ανάδειξε τους πίνακες ζωγραφικής του LEAR του 19ου αιώνα κ.α. Ανέδειξε το φωτογραφικό αρχείο του Σπύρου Μελετζή- γαμπρού στο Γηρομέρι. Το ίδιο έκανε και με το αρχείο του Γεράσιμου Μίχα- από την Πλεσίβιτσα- πήγαμε στην Κέρκυρα, στην κόρη του Μίχα, την Τζένη- μας είχε δώσει και κινηματογραφική ταινία από παζάρι των Φιλιατών του 1950- η ταινία ¨χάθηκε¨ από κοινό γνωστό. Η αγάπη του για το Φιλιάτι τον έκανε να ιδρύσει εκεί το Κέντρο Ιστορικών Μελετών Θεσπρωτίας. Πρόεδρος αυτός, μέλος στο Δ.Σ. εγώ, για χρόνια- το ΚΙΜΕΘΕ δεν λειτουργούσε χωρίς να βάλει το χέρι του ο Μιχάλης- απόδειξη το σήμερα…
Ξέρω, γράφω πολλά, αλλά πιστέψτε με δεν καταγράφω ούτε το 10% της δράσης του. Είναι πολλά τα 18.000 έργα και ημέρες του. Κάθε μέρα και κάτι καινούργιο, παρακολουθούσε τις δημοπρασίες, χτυπούσε κι έπαιρνε ότι μπορούσε- να μη χαθούν στοιχεία. Αντιεξουσιαστής από την φύση του κι αν έκανε πίσω κάπου, το έκανε και μόνο για να σωθεί ότι σώθηκε- έτσι κυκλοφόρησαν τα μοναδικά φωτογραφικά άλμπουμ της Θεσπρωτίας και όχι μόνο.
Χιλιάδες οι εικόνες που έχει καταγράψει με τον φακό του. Είχε φέρει και τον αεροφωτογράφο Γιώργο Κουρούπη- από τότε έχουμε τις όμορφες εικόνες από ψηλά. Με τον Κουρούπη πήγαμε στη γέφυρα της Γκρίκας στην Παύλα- το ποτάμι κάτω από την Πόβλα. Παρά τρίχα να τον χάσουμε, μέσ’ τα σύδενδρα του μονοπατιού της Μιχάλιαρης, ψάχνοντας τον αρχαίο δρόμο με το καλτερίμι.
Τι να σου πρωτοθυμηθώ Μικέλη; Η ζωή του είναι ένας ωκεανός, δεν καταγράφετε. Η δουλειά του κολοσσιαία, αρωγός όλων των ερευνητών της Ηπείρου.
Ο Μιχάλης ήταν ο άνθρωπος που κυριολεκτικά με έσπρωξε κι εμένα σε αυτή την ενασχόληση. Και τι δεν μ’ έμαθε, με περίσσια υπομονή κι αγάπη. «Έλα Γιώργη σπίτι να σου δώσω στοιχεία, θα τα χάσω εγώ και θα χαθούν- να τα έχει και κάποιος άλλος», μου έλεγε τακτικά. Του έκανα το χατίρι εκτιμώντας την προσπάθεια και το έργο του, χωρίς να πιστεύω ότι θα χαθεί κάτι από όσα μάζευε. «Μικέλη μου είσαι νεότερος από μένα, έχεις φαί ακόμη» του έλεγα… χωρίς να υποψιάζουμε τα μελούμενα! Τα τελευταία του χρόνια έγραφε ένα βιβλίο για τον Μουσά Ντέμη- έναν επιφανή Φιλιατιώτη μουσουλμάνο και προγραμματίζαμε να πάμε στα Τίρανα να βρούμε τον γιό του Μουσά, τον Ρεσούλη, για να μας δώσει στοιχεία, αλλά… δεν μας έκαναν το χατίρι ούτε ο Θεός ούτε ο Αλλάχ. Την άλλη χρονιά έφυγε κι ο Ρεσούλης, στα 93 του… φαντάζομαι τους δυο τους τώρα να τα λένε.
Κάθε φορά που έχω την ιδέα να γράψω κάτι, ιστορικό, λαογραφικό- τσακ… τον έχω παρέα! Θα κάνουμε την κουβέντα μας, θα διαφωνήσουμε, θα μαλώσουμε και στο τέλος θα συμφωνήσουμε με ένα Ζήτω! Είναι λίγος ο χρόνος που έφυγε και δεν μπορώ ακόμη να συνειδητοποιήσω την απουσία του. Πιστέψτε με, δεν μπορώ ακόμη να μιλάω γι’ αυτόν και να μη με πιάνει το παράπονο και να με σφίγγει ένας κόμπος. Ακόμη και τα δάχτυλα στο πληκτρολόγιο κάνουν γκέλες- ίσως να μην το ξεπεράσω ποτέ. Γι’ αυτό τελειώνω κι αναφωνώ: Ζήτω του Μιχάλη Πασιάκου- για την αγάπη που είχε για τον τόπο και για το μεγάλο έργο που άφησε γι’ αυτόν, την ιστορία και την λαογραφία του!
Ο Μιχάλης ο Πασιάκος ζει και θα ζει, μέσα από το έργο του- έργο ζωής για τον τόπο, την ιστορία και την λαογραφία του!
Αφιερωμένο τούτο το φτωχό σύγγραμμα, σε όσους τον μνημονεύουν, πρώτιστα στην οικογένειά του, στην Άννα, την Ελένη, τον Ορίωνα, το Πασιακαίϊκο και σ’ όλους τους Θεσπρωτούς και Ηπειρώτες όπου γης!
Γιώργος Κώτσης
ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ 
Σχολιάστε