ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

Παγκοσμίως, Δωρεάν  ιδιοχρησία και όχι ιδιοκτησία –

Τι είναι το περιβαλλοντικό αποτύπωμα και πώς μπορεί να μειωθεί

      «Σωστά είναι όλα αυτά, αλλά ποιος τα παίρνει στα σοβαρά», παρατηρεί αγαπητός αναγνώστης του άρθρου με τίτλο «ΙΤΥΕ «Διόφαντος» και ΟΠΕΚΕΠΕ: Διαχείριση χωρίς αναπτυξιακή» και υπότιτλο «Το κράτος λάφυρο». Η παρατήρηση αυτή μου θύμισε την προτροπή του Σουηδού συγγραφέα B. Knοs προς τον Νίκο Καζαντζάκη στην επιστολή του προς τον Νίκο Καζαντζάκη (Στοκχόλμη 1/7/1955): «Ρωτήσατε πού είναι το χρέος σας: Να δώσετε στους ανθρώπους νέα και ακόμα νέα τεκμήρια των σκέψεων και ιδεών σας. Γιατί ξέρετε πως οι άνθρωποι δεν ξυπνούνται παρευτύς, πρέπει να ξαναλέγετε τις ίδιες σκέψεις σε διαφορετικές μορφές πολλές φορές, ώσπου να καταλάβουν».

    Πραγματικά, είναι ενδεχομένως κουραστική η συχνή αναφορά στο ίδιο ζήτημα, όπως η διαχρονική, διακομματική, αδυναμία και αδιαφορία αφενός για τις ετήσιες περιβαλλοντικές και άλλες συνέπειες από τα σχολικά βιβλία μιας σχολικής χρήσης, καταστροφικής, και αφετέρου για την έλλειψη Βιβλιοθηκών στα Σχολεία και τους Δήμους με Βιβλιοθηκονόμους. Παγκοσμίως, σε όσες χώρες τα Σχολικά Βιβλία δεν αγοράζονται από τους Γονείς, χορηγούνται Δωρεάν όχι για ιδιοκτησία «άνευ όρων και ορίων» αλλά για  δανειστική ιδιοχρησία με σχέδιο και προοπτική τη λειτουργία σύγχρονης Σχολικής Βιβλιοθήκης- έντυπης και ψηφιακής, αναγνωστικής και δανειστικής – με λειτουργό τον ειδικό λειτουργό Βιβλιοθηκονόμο. Στη χώρα μας  επικρατεί η εκπαιδευτική πραγματικότητα, όπως  περιγράφεται αποκαλυπτικά από τον αείμνηστο Γεράσιμο Αρσένη στον Πρόλογο του βιβλίου «Σχηματική Σκέψη» (Γιώργος Δαρδανός, Gutenberg 2015): «… ο Έλληνας έχει κακή σχέση με το βιβλίο. Για πολλούς η τελευταία φορά που πήραν στα χέρια τους βιβλίο ήταν ως μαθητές στο Σχολείο. Ζωηρά είναι ακόμα χαραγμένο στη μνήμη το κάψιμο των βιβλίων στην αυλή του σχολείου στο τέλος της σχολικής χρονιάς… Όταν η απομνημόνευση από το σχολικό εγχειρίδιο αποτελεί θεμέλιο λίθο του εκπαιδευτικού συστήματος, η δημιουργία σχολικής βιβλιοθήκης συνιστά περιττή πολυτέλεια, αφού δεν εντάσσεται οργανικά στο πρόγραμμα σπουδών» (σελ. 19).

     Είναι αυτονόητο ότι το βιβλίο έχει πολλαπλή αξία: παιδαγωγική, περιβαλλοντική, οικονομική, πολιτιστική. Αυτή η αλήθεια για την αξία του βιβλίου και της Βιβλιοθήκης είναι τόσο αυτονόητη και αυταπόδεικτη όσο η αλήθεια ότι η θάλασσα είναι… υγρή και αλμυρή. Η αναζήτηση, βέβαια, των αιτίων της θαλασσινής αλμύρας δεν είναι θεσμική υποχρέωση ούτε των πολιτών ούτε των πολιτικών. Όμως, τα αίτια των νοσηρών φαινομένων της ανυπαρξίας των Σχολικών Βιβλιοθηκών και της ιδιοποίησης των σχολικών βιβλίων, αν και είναι δημόσια αγαθά, πρέπει να αναδεικνύονται  από τους δημοκρατικούς πολίτες. Είναι λυπηρό ότι οι πολιτικοί, και κυρίως οι αξιωματούχοι,  στρουθοκαμηλίζουν πελατειακά και δημαγωγικά, εγκλωβισμένοι στον συντεχνιακό και μικροκομματικό μικρόκοσμο, παραβλέπουν ή και υποθάλπουν την αντίληψη για το δημόσιο αγαθό ως λάφυρο: δωρεάν σχολικό βιβλίο μιας χρήσης χωρίς Σχολική Βιβλιοθήκη με Βιβλιοθηκονόμο στο Δημόσιο Σχολείο. Ωστόσο, το σχολικό βιβλίο και η Σχολική Βιβλιοθήκη αποτελούν ένα ενιαίο οργανικό σύνολο και πρέπει να διαχειρίζονται ολιστικά. Η Βιβλιοθήκη, λοιπόν, ως «Ναός της Γνώσης» με Βιβλιοθηκονόμο δεν είναι «περιττή πολυτέλεια», αλλά οργανικό στοιχείο του μαθήματος στην τάξη και χώρος έρευνας για ατομικές ή ομαδικές εργασίες. Όπως η ικανότητα της κολύμβησης δεν διδάσκεται με την κιμωλία στη σχολική τάξη αλλά αποκτιέται και ασκείται βιωματικά στη θάλασσα, το ίδιο και η κριτική και ερευνητική ικανότητα βιώνονται  συστημικά και συστηματικά με τον εκπαιδευτικό «εκκλησιασμό» στη Βιβλιοθήκη και τη δημιουργική χρήση και αξιοποίηση πολλαπλών πηγών πληροφόρησης στον σύγχρονο «ωκεανό πληροφοριών».

   Το πολλαπλό περιβαλλοντικό αποτύπωμα των ελληνικών σχολικών βιβλίων

    Τι είναι το περιβαλλοντικό αποτύπωμα και πώς μπορεί να μειωθεί; Πόσα δέντρα αντιστοιχούν σε ένα τόνο χαρτοπολτού; Για να παραχθεί ένας τόνος χαρτιού, χρειάζεται μια συγκεκριμένη ποσότητα ξύλου, η οποία αντιστοιχεί περίπου σε δεκαεπτά (17) δέντρα. Αυτός ο αριθμός μπορεί να διαφέρει ανάλογα με το είδος του δέντρου και την ποιότητα του χαρτιού που παράγεται. Αλλά οι συνέπειες από τα απαξιωμένα, σκισμένα, κα(η)μένα, σχολικά βιβλία, μόνο στα ελληνικά  σχολεία, δεν συνδέονται μόνο με τις φυσικές πρώτες ύλες από τα δάση αλλά και με το κοινωνικό, οικονομικό και παιδαγωγικό  περιβάλλον. Το αρνητικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα από την καταχρηστική άσκηση της δωρεάν δικαιωματικής  χορηγίας των σχολικών βιβλίων μπορεί να μειωθεί με την πρόληψη και πρόβλεψη να κατευθύνονται οι δαπάνες για την παιδεία σε μορφωτικούς σκοπούς, όπως στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Ο σεβασμός προς το βιβλίο και τη Βιβλιοθήκη αποτελεί το θεμέλιο της παιδείας, του ανθρωπισμού και του πολιτισμού.

      Ο φιλόσοφος Πλάτων στον «Γοργία»  αναφέρει σχετικά με τους πολιτικούς ότι πρέπει να υπηρετούν το πολιτικό σώμα ως γιατροί και όχι ως μάγειροι. Διότι οι γιατροί φροντίζουν για την υγεία, την ευεξία και τη θεραπεία ολόκληρου του σώματος, ενώ οι μάγειροι το παχαίνουν, το παραμορφώνουν και το αρρωσταίνουν. Η αποτελεσματική εκπαιδευτική  πολιτική δεν ενδιαφέρεται μόνο για την εκλογική πελατεία αλλά για ολόκληρη την κοινωνία και οικονομία. Η ελληνική διοικητική κακοδιαχείριση των εθνικών και ευρωπαϊκών κονδυλίων για τη Δημόσια Εκπαίδευση στοχεύει αποσπασματικά μόνο στο δωρεάν σχολικό βιβλίο και όχι συνολικά στη Σχολική Βιβλιοθήκη με αποτέλεσμα και την πολλαπλή απαξίωση των ελληνικών σχολικών βιβλίων και την ανυπαρξία Σχολικών Βιβλιοθηκών. Ασφαλώς, για την πολλαπλή ζημιά στο φυσικό, κοινωνικό και πολιτιστικό περιβάλλον υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να επιβληθούν στον ΙΤΥΕ από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία πρόστιμα μεγαλύτερα του ΟΠΕΚΕΠΕ.

    Το πρόβλημα του διαχειριστικού εξορθολογισμού των εκπαιδευτικών δαπανών είναι εθνικό αλλά και ευρωπαϊκό. Η ελληνική περιφρόνηση στη Δημόσια Εκπαίδευση περιβαλλοντικών, παιδαγωγικών και κοινωνικών αξιών αποτελεί επί δεκαετίες ανοιχτή πληγή με κορύφωση την ανομία και καταχρηστική άσκηση δικαιώματος, τον δικαιωματισμό, στις αντιδραστικές σχολικές καταλήψεις. Το εκπαιδευτικό πρόβλημα είναι πολύ σοβαρό και σημαντικό. Αξίζει να επανέλθω με «νέα τεκμήρια σκέψεων και ιδεών».

Τετάρτη, 30 Ιουλίου 2025