ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

Η εθνική συνείδηση και η συμβολή των ξενιτεμένων

 Ένας από τους βασικούς στόχους που έβαλαν οι ξενιτεμένοι ήταν να ιδρύσουν στο Φιλιάτι- τοπική έδρα των οθωμανών και φωλιά των εξισλαμισμένων- σχολείο για τη  μόρφωση των παιδιών και εκκλησία για τα θρησκευτικά καθήκοντα των χριστιανών της πόλης, που μέρα με τη μέρα πλήθαιναν. Ήταν και θέμα γοήτρου.

Φιλεκπαιδευτική αδελφότητα- ¨Η ΑΓΑΠΗ¨ 

    Ο άνεμος του διαφωτισμού που κυριάρχησε στην Ευρώπη τον 17-18^ο αιώνα επηρέασε και τους Έλληνες που έμεναν στην Πόλη και τις παραδουνάβιες χώρες.

Ο διαφωτισμός συνέβαλε στην δημιουργία εθνικής συνείδησης και ανέδειξε την ανάγκη  ίδρυσης σχολείων για τη μόρφωση των παιδιών. Υπήρχε βέβαια και  το ελεύθερο ελληνικό κράτος που έκανε την δέουσα προαπελευθερωτική προετοιμασία των υπόδουλων περιοχών. Σαφώς και βοήθησε σημαντικά ο κριμαϊκός πόλεμος, οι νικητές  υποχρέωσαν την Τουρκία να πάρει μέτρα για την αναμόρφωση του συστήματος και των ελευθεριών των υπηκόων της.

   Το 1858 ο σουλτάνος Αβδούλ Μετζήτ, παραχωρεί νέο καταστατικό χάρτη με βάση τον ισοπολιτεία και ισονομία όλων των υπηκόων του τουρκικού κράτους- ανεξάρτητα από θρήσκευμα, φυλή ή καταγωγή. Αποτέλεσμα του διαφωτισμού αλλά και των ελευθεριών που παραχώρησε η Τουρκία ήταν να ιδρυθεί το 1861 στην  Κωνσταντινούπολη, το ¨Εκπαιδευτικό Φροντιστήριο¨, που σκοπό είχε την διάδοση των γραμμάτων στους ορθόδοξους. Την ιδέα μιμήθηκαν πολλοί και σύντομα ιδρύθηκαν 83 φιλεκπαιδευτικοί φορείς- μεταξύ αυτών και η «Φιλεκπαιδευτική Αδελφότητα της επαρχίας Φιλιατών ¨Η ΑΓΑΠΗ¨», με ημερομηνία ίδρυσης τις 13/1/1892 . Στον κανονισμό της φιλιατιώτικης αδελφότητος αναγράφεται ως πρωταρχικός στόχος η υποστήριξη και ανάταση της παιδείας στην επαρχία Φιλιατών, της επισκοπικής περιφέρειας Παραμυθιάς- Φιλιατών και Γηρομερίου. Η σχέση της αδελφότητας με τη μητρόπολη υπήρξε  αρμονική.  Με τη συνεργασία τους και παρεμβάσεις στο Πατριαρχείο κλπ, επιτυγχάνεται, το 1911, η ίδρυση ιερατικής σχολής στη μονή Γηρομερίου, «στην οποία θα μορφώνονται ιερείς και δάσκαλοι της επαρχίας». Η σχολή λειτούργησε μόνο για ένα έτος.