ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

Μητρώο αρρένων Φιλιατών 1838- 1913

Στο μητρώο αυτό- που καλύπτει 83 χρόνια ιστορίας- είναι γραμμένοι 1282 άρρενες, τα δε επαγγέλματα και οι ενασχολίσεις τους ήταν: 254 μαθητές, 241 εργάτες, 232 κτηματίες, 48 αγωγιάτες, 23 αρτοποιοί, 20 γεωργοί, 36 έμποροι, 15 ζαχαροπλάστες, 4 γιατροί, 8 κασσιτερωτές, 17 καφεπώλες, 5 κουρείς, 12 κρεοπώλες,   6 ξενοδόχοι, 5 ξυλουργοί, 13 οπωροπώλες, 28 παντοπώλες, 8 πεταλωτές, 49 ποιμένες, 26 ράφτες, 26 σανδαλοποιοί, 12 σιδηρουργοί, 4 τσαρουχάδες, 19 υπηρέτες, 23 υποδηματοποιοί, 4 ωρολογοποιοί, 3 οδοκαθαριστές, 3 φανοποιοί, 3 οπλοδιορθωτές, 3 δημόσιοι υπάλληλοι, 2 βυτιοποιοί, 2 τέκτονες, 2 γραμματείς, 2 μουλάδες, 2 δάσκαλοι, 2 κλητήρες,  1 αστυνόμος, 1 χωροφύλακας1 μάγειρας, 1 ζυθοποιός, 4 αγροφύλακες,3 αξιωματικοί, 4 χοτζάδες, 1 ιμάμης, 1 δημόσιος κήρυξ, 1 δημογραμματικός, 1 διερμηνέας, 1 στιλβωτής, 1 ιερέας,1 αρχιερέας, 1 τηλεγραφεύς, 1 βουκόλος. Σε 74 δεν αναφέρεται επάγγελμα.

   Από το μητρώο βλέπουμε ότι κάποια επαγγέλματα ήταν οικογενειακά π.χ. ραφτάδες ήταν κυρίως Στρουγγαραίοι, Γουλαίοι. Πεταλωτές: Λουμπαίοι, Σιμαίοι. Ξυλουργοί οι Λιαναίοι. Ζαχαροπλάστες: Γκουνταιβαινέοι, Λεβετσαίοι και Βασιαδαίοι. Οι ποιμένες ήταν από το Μαρκάτι, Νινάτι κ.λπ. Επίσης, φαίνεται ότι η Φανερωμένη έβγαζε αρτοποιούς, το Γηρομέρι γιατρούς και η Πλεσίβιτσα τσαρουχάδες κι εμπόρους.

  Τα επίθετα: πιο πολυάριθμα με πάνω από 10 εγγραφές ήταν: Βασιάδης, Γιαννουζέος, Γκατζέλης, Γούλας, Ζαΐμης, Κασιμάτης, Κολιοτάσης, Λούπας, Μαϊ, Μάνης, Μέμκος, Μηνούσης, Μίντζας, Νέτης, Νίνας, Ντογιάκας, Τσάμης, Τσέλας, Τσέτσος, Τσίμπος, Τσού, Χαλούνης, Χάσκος, Χατζηϊσμαήλ. Τα επίθετα πού κυριαρχούσαν  ήταν: Σέικος  (69). Ντέμης (52) και Στρουγγάρης (28).

  Το θρήσκευμα: Καταγράφονται 723 μουσουλμάνοι, 542 χριστιανοί και 17 Εβραίοι.

Οι μουσουλμάνοι ήταν κατά κανόνα κτηματίες, ποιμένες ή έμποροι. Ελάχιστοι ήταν επαγγελματίες και κανένας επιστήμονας. Αντίθετα, οι χριστιανοί ήταν έμποροι, επαγγελματίες, εργάτες, επιστήμονες και σχεδόν κανείς κτηματίας.

   Από τους  254 μαθητές οι 112 είναι μουσουλμάνοι, οι 138 χριστιανοί και 4 εβραίοι- η εγγραφή μαθητής αρχίζει το 1896- 97.   

   Ένα ξεχωριστό στοιχείο αποτελεί η εγγραφή κάποιων χριστιανών προερχόμενων από μουσουλμανικά χωριά και το αντίστροφο, όπως, Γκότσης, Λάζος, Μεμής, από την Κονίσπολη και Σκεντέρ Τσάμης από το Μαλούνι.

   Με βάση τα στοιχεία του Μητρώου καταρτίσαμε τον παραπάνω πίνακα με τα ονοματεπώνυμα των χριστιανών, το έτος γέννησης και το επάγγελμα τους. Προσπαθήσαμε να κρατήσουμε την ορθογραφία και αποτύπωση του πρωτότυπου, όσο αυτό ήταν δυνατόν. Σε όσες εγγραφές υπάρχει ερωτηματικό σημαίνει ότι δεν καταφέραμε να διευκρινίσουμε την εγγραφή λόγω της φθοράς που υπήρχε:

«Αρχή σοφίας η των ονομάτων επίσκεψις»- (Αντισθένης ο κυνικός)

   Τα επώνυμα των μουσουλμάνων κατοίκων του μητρώου είναι: Αγαλής, Αληζότ, Αράπης, Βέλιος, Γιαννούζος, Γκατζέλης, Γκουρμπέτσης, Γούμης, Ζαΐμης, Ζεκιργιά, Ιλιάζ, Καράβης, Καρασάν, Καράς, Καρόκης, Κασιμάτης, Κήλας, Κιάφας, Κιεμάλης, Κόκκας, Κόλιας, Κοτόρης, Κούσης, Λάγιος, Λάζος, Λίτσιος, Μάϊ, Μάλιο, Μάλκος, Μωμόλης, Μάνες, Μάνος, Μεμής, Μέμκο, Μερσίν, Μεμόλης, Μέτος, Μινήνας, Μίντζας, Μούκας, Μουλά, Μουρή, Μούστος, Μπάλας, Μπάμης, Μπαμπούρης, Μπάτζης, Μπέϊκος, Μπεκύρκος, Μπένας, Μπερμπέρης, Μπιράτσης, Μπούζης, Μπούκουρης,  Μουχαρεμλιάζ, Νέλος, Νίνας, Νίτσος, Ντάγκας, Ντέμης, Ντέντος, Ντίνης, Ντογιάκας, Ντούτσες, Ουζέρ, Πασιάκος, Πετροβίτσας, Πιτούνης, Πιτσούνης, Πόνης, Πούπος, Πύρρος, Ρεσουλιάτ, Ρούσος, Σαλίκ, Σαραντάρης, Σασούπης, Σάχας, Σέϊκος, Σκόντρας, Στούκης, Συλίρας, Τάκα, Τάρε, Τάρρος, Τάχος, Τελιάλης, Τζώρτζης, Τοτούμης, Τούρκος, Τρίκης, Τσαούς, Τσέκας, Τσέτσος, Τσιάμης, Τζιαφούλης, Τσίγκος, Τσίμος, Τσίμπλος, Τσιώπος, Τσίου Τσούλης, Τσούσης, Τυράκας, Φάκος, Φέτσης, Χαϊδούς, Χαλούνης, Χαμπέτ, Χάσκος, Χατζημέρος, Χατζηοσμάν, Χατζής, Χόντζα.

   *Διαπιστώνουμε  ότι υπάρχουν πολλά  κοινά επώνυμα, χριστιανών- μουσουλμάνων, όπως: Αράλης, Βέλης, Βρυσέλας, Γιαννουζος, Γκατζέλης, Δούκας, Ζαΐμης, Ζουμπούλης, Καλέσης, Καράβης, Καράς,  Κρόκης,  Κασιμάτης, Κασίμης, Κόλας, Κιάφας,  Κόκας, Κατσώνης, Καλιάς, Κούσης, Κοίλιας, Λάγιας, Λάζος, Λέτσος,  Μιλιάς, Μάνες, Μάνης, Μένινας, Μίτζας, Μάγκας, Μόκας, Μουρμούρης, Μούστος, Μπέλλος, Μπάλας, Μπάμπης, Μπαμπούλας, Μπάτης, Μπρούτζος, Μπράβος, Νίνας, Νίτσας, Ντάγκας, Ντάμας, Ντίνος, Ντούτσες, Πασιάκος, Πατούνας, Πύρρος, Σαραντάρης, Ρασούλης, Σκόντρας, Συλίρας, Τζώρτζης, Τρίκης, Τσάμης, Τσαούσης, Τσέκας, Τσέτσος, Τσιάμης, Τζάφος, Τζιαφούλης, Τσίγκος, Τσίμος, Τσίμπλος, Τσίτσιος, Τσιώπος, Τσουμάνης, Τσιούλης, Τσότος, Τσούτσης, Φάκος, Φέτσης, Χαϊδούς, Χαλούνης, Χατζής κ.α.

 Αυτό δείχνει πως οι περισσότεροι που κατοικούσαν στην πόλη εξισλαμίσθηκαν ενώ οι συγγενείς τους στα χωριά από τα οποία προέρχονταν έμειναν χριστιανοί.

  Σαφώς και κάποιοι θα άλλαξαν τα επώνυμα τους, ο Καρόκης κράτησε το όνομα του χωριού του, το ίδιο και ο Πετροβίτσας. Ο Τσίμπλος πιθανόν να ήταν από το αφανισμένο χωριό Τσιμπλοχώρι.

    Άξιο αναφοράς επίσης είναι το ότι η πλειονότητα των μουσουλμάνων ήταν  κτηματίες, ενώ οι χριστιανοί με το ίδιο επώνυμο εργάτες και υπηρέτες. 

   Υπάρχουν μαρτυρίες πως εξισλαμισμένες οικογένειες διατηρούσαν για πολλά χρόνια την συγγένεια τους με τις χριστιανικές.  Όπως είναι εξακριβωμένο ότι οι περισσότεροι εξισλαμισμένοι ήταν αλβανικής καταγωγής και ήρθαν στο Φιλιάτι, από τα γύρω χωριά. Όσο για τα κτήματα, σπίτια κλπ πριν την απελευθέρωση το 98% ανήκε στους μουσουλμάνους, τα περισσότερα στις οικογένειες: Γκατζέλη 46 σπίτια και κτήματα, Σέϊκο 28, Ντέμη 21, Τσίμο 19, Τζώρτζη 16,Τάκα 15, Χαλούνη 15, Τέμενος 13, Τάρο 13, Τσαφούλη 11, Μέμκο 11, Ντογιάκα 11, Μίντζα 10, Ντούτσε, Ρεσιουλιάτη και Πόνε από 9. Αρκετοί χριστιανοί πάντως, αν και εργάζονταν στο Φιλιάτι, προτιμούσαν να μένουν στα χωριά. Όπως ο προπάππος μου (από τη μάννα) Θωμάς Αγγελόπουλος- είναι γραμμένος στο παλιό μητρώο είχε εργαστήρι (οπλοδιορθωτής)  πριν το 1913, κάποιες μέρες έμενε εδώ αλλά η οικογένεια έμενε στην Πλεσίβιτσα- μέχρι το 1935. Οι εβραίοι κάτοικοι των φιλιατών, του μητρώου ανέρχονταν σε 17 άρρενες. Δυστυχώς άλλα στοιχεία δεν έχουμε, παρότι αποταθήκαμε στο κεντρικό ισραηλιτικό συμβούλιο. Ο κ. Μωυσής Ελισάφ- δήμαρχος Ιωαννίνων μας ενημέρωσε ότι δεν υπήρχε ξεχωριστή συναγωγή στους Φιλιάτες γι’αυτό δεν υπάρχουν στοιχεία. Υπάρχουν λίγα στοιχεία από μαρτυρίες παλιών φιλιαταίων και από τις εφημερίδες του καιρού