ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

Οι τουλίπες, το παραγωγικό μοντέλο της Ελλάδας και η βιομηχανία που δεν θα έρθει ποτέ

Αναπτυξιακοί νόμοι με το τσουβάλι.. Ανάπτυξη με το σταγονόμετρο…

Η Ρωσία επιβεβαίωσε ουκρανικές επιθέσεις σε στρατιωτικά αεροδρόμια -Στις φλόγες αεροσκάφη

Ρωσία-ΗΠΑ: Τηλεφωνική συνομιλία των ΥΠΕΞ Λαβρόφ και Ρούμπιο πριν από τις επαφές με την Ουκρανία

Οι θηριωδίες του Ισλάμ και η αθωότητα της Δύσης

Φιλιάτες 2/6/25, ο καιρός

ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ 19-25 ΥΓΡΑΣΙΑ 55% ΑΝΕΜΟΙ 2BF ΝΔΥΤΙΚΟΙ

Καλό μήνα, καλό καλοκαίρι!

Ποιητικά δοκίμια του Γιάννη Βέλλη!

«Θέλεις να γράψεις και εκεί σταματάς, ανασφάλεια; σκέψεις που μαζεύονται να πάρουν θέση; αδιαφορία για τις λέξεις;/ ασυναίσθητα γνέφεις στα σύννεφα, γίνεσαι ένα μαζί τους, για να κρυφτείς απ’ τον κόσμο, η αλήθεια είναι, δεν γυρεύεις απαντήσεις/ τι κι αν πάντα αυτή η λεωφόρος σε μπέρδευε, ακόμα κι η ζωή θέλει τους χρόνους της, για να μη χαθείς, να μη τσακιστείς σ’ ένα στραβοπάτημα.» Γιάννης Βέλλης

«Όλοι συντάχθηκαν εκεί, γιατί πονούσαν με την αδικία/ που απλόχερα απλώνονταν σε όλη την πόλη, σε κάθε γειτονιά/ η δουλειά με την δουλεία χρεώνονταν και ο πλούτος μαζεύονταν/ ένα σύνθημα έφτασε και ξεκίνησαν, κάποια άνοιξη μαγιάτικη/ ο κόσμος άλλαζε, δεν σιωπούσε σε ένα απόσπασμα.» Γιάννης Βέλλης

«Είχαμε σταθεί, ανάμεσα σε χιλιάδες αγάλματα, η ιστορία μας μοιρασμένη, αδικημένη ίσως/ που και που, έσκαγε η φουρτουνιασμένη θάλασσα, στα παιγνίδια του ανέμου/ θέλαμε να ξεχωρίσουμε, τους νεκρούς απ’ τους ζωντανούς, μα όλοι περίεργα στέκονταν όρθιοι, ανοικτοί σε καλέσματα/ ο ήλιος, τι αθλιότητα, κρέμονταν εγωιστικά σ’ ένα άρρωστο ουρανό, περιμένοντας, κάποιο κάλεσμα του Απόλλωνα/ ο κόσμος, παρασυρμένος στις δόξες άλλων, πίστευε στη συνέχεια ένδοξων εποχών/ όμως τα χρόνια τελειώνανε, όλα τελειώνανε, κρατώντας ως μόνο ένδοξο, τη σιωπή μας.» Γιάννης Βέλλης

«Όλα πνιγμένα στην καθημερινότητα, σιωπούν και χάνονται καμιά ανάσταση διαθέσιμη, για τα όνειρά μας, μόνο συνεπή αποσπάσματα, με εντολές και διαθεσιμότητα.» Γιάννης Βέλλης

Φιλιάτες, Ιστορικά & Λαογραφικά στοιχεία 21

Περιγραφές των Φιλιατών των αρχών του 19^ου αι.

Περιγραφή των Φιλιατών, του Φραγκίσκου Πουκεβίλ (1812-4)

   Τις σημαντικότερες πληροφορίες για τούς Φιλιάτες αυτών των χρόνων, τις έχουμε από τον POUQUEVILLE C.H.L. FRANCOIS– Γάλλο διπλωμάτη και ιστοριογράφο.  (πήραμε αποσπάσματα από το  βιβλίο του ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ- ΗΠΕΙΡΟΣ ). Πρέπει να πούμε ότι εκείνα τα χρόνια ο Πουκεβίλ ήταν πρόξενος της Γαλλίας στην αυλή του Αλή Πασά. Ο Αλής, χρησιμοποίησε τον Πουκεβίλ για να επιτύχει προσωπικούς διπλωματικούς στόχους, που έχουν να κάνουν με τις συνεχείς τριβές του με τους ντόπιους Τσάμηδες φεουδάρχες.

   «…οι Φιλιάτες είναι πρωτεύουσα της Σκαλόμα- επισκοπικής περιοχής του Σαντζακίου Δελβίνου… μια λεύγα νοτιοδυτικά ο ταξιδιώτης καθώς κατεβαίνει από τους Φιλιάτες, συναντάει τα ερείπια ενός κατεστραμμένου οικισμού, που ονομάζεται Παλαιά Βενετία. Ένα τέταρτο της λεύγας νότια από αυτά τα ερείπια βρίσκεται το χωριουδάκι Βρίντη, που σηματοδοτεί τη συμβολή των ποταμών των Φιλιατών και της Κεραμίτσας με τον Καλαμά. Στα δυτικά και μισή ώρα πιο μακριά ανακαλύπτουμε το χωριό Άγιος Βλάσιος και 4 μίλια πιο κάτω το Γιάννιαρι. Αυτή η κωμόπολη, όπως οι Φιλιάτες και η Κόσκα ήταν τα φυτώρια απ’ όπου έβγαιναν οι ομάδες των κλεφτών, που λυμαίνονταν τη Ρωμυλία πριν ακόμη ο Αλή πασάς γίνει κύριος της Θεσπρωτίας. Από την εποχή αυτή και μετά, οι φυλές αυτών των χωριών δεν μπορούσαν πια να εκμεταλλευτούν τα στενά της Μακεδονίας γιαυτό κατευθύνθηκαν προς την Αίγυπτο, όπου ο Μεχμέτ Αλή πασάς τους δέχτηκε για να σχηματίσει από αυτούς τις φρουρές του, που τις χρησιμοποίησε με επιτυχία εναντίον των Βαχαβιτών. Αυτούς τους αισχρούς τυχοδιώκτες από την εποχή εκείνη τους είχαν κατευθύνει να σφάξουν τους χριστιανικούς πληθυσμούς της Πελοποννήσου». 

   Η πρώτη περιγραφή του δρόμου και των Φιλιατών οφείλεται στον  Πουκεβίλ.  Στα αναφερόμενα θέματα αρχαιότητας, τα περισσότερα θεωρούνται λανθασμένα:

   «…Προχωράμε προς την Βελτίστα- Βουρδάρι- Γέφυρα Ράικου-περνούμε τον Καλαμά ακολουθούμε δρομάκι με τρία πόδια πλάτος και σε 3 ώρες μπαίνουμε στο χωριό Αραχοβίτσα ή Σαραχοβίτσα. Στα νότια του βουνού Χαμουσί, υπάρχει το χωριό Ριζό, ¾ της λεύγας στα βορειοδυτικά το μοναστήρι της Αγίας Τριάδας χτισμένο σε ερείπια αρχαίου ναού. Η Αραχοβίτσα καταστράφηκε από σεισμό 12/1814. Από Αραχοβίτσα συνεχίζουμε πορεία στην πεδιάδα κι ένα μίλι νοτιότερα κατεβαίνουμε ένα μονοπάτι σαν σκάλα για να επιστρέψουμε στον δρόμο Φιλιατών. Ένα μίλι από Ραβενή παίρνουμε τον δρόμο μέσα από δάση και φτάνουμε σε λιθόστρωτο δρόμο που καταλήγει σε χάνι χτισμένο από τον Αλή με δύο πύργους- στο ύψος του βουνού Βίγλα Κεραμίτσας. Αφήνοντας δεξιά αυτά τα μέρη και μέσω μονοπατιού έχοντας δυτικά το βουνό Φαινίκοβο μπαίνουμε στην περιοχή Θεσπρωτίας που ονομάζεται Κάζι της Σκάλας. (Τα χωριά της Σκάλας είχαν περάσει στον Αλή το 1812. Το 1813 Τούρκοι έμποροι από τη Ραγούζα έφεραν σπέρμα πανούκλας που αφάνισε όλα τα χωριά της Σκάλας). Από τους Πύργους της Βίγλας σε μισή ώρα δρόμο μέσα από γκρεμούς και χείμαρρους βρισκόμαστε στις όχθες του ποταμού Κεραμίτσας.

   Από κει ανεβαίνουμε ένα ψηλό βουνό σε μια πηγή και σε μισή λεύγα φτάνουμε στον απότομο δρόμο για τις σκάλες. Δεξιά από τους Πύργους σε μισή λεύγα υπάρχει το χωριό Κεραμίτσα με 159 χριστιανικές οικογένειες. Αυτός ο «εναέριος» δρόμος που υψώνεται 800 πόδια πάνω από τον ποταμό Κεραμίτσας επιδιορθώθηκε το 1716, την εποχή που ο Καρά Μουσταφά Πασάς κατέβηκε από την Ρωμυλία με 65.000 στρατό για την πολιορκία της Κέρκυρας. Το Κοκκινολιθάρι ήταν τον 15^ο αιώνα το όριο των Ενετικών κτίσεων. Κατεβαίνοντας συναντάμε πέτρινη γέφυρα με τρεις καμάρες και περνάμε απέναντι και βρίσκουμε πηγάδι και πεζόδρομο για το Φοινίκι. Από το πηγάδι της Φοινίκης βαδίζουμε μέσα στην πεδιάδα στα εύφορα χωράφια περνούμε την γέφυρα  και σε μισή ώρα ανάβασης αντικρίζουμε το υπέροχο θέαμα Φιλιατών.

   «Ξεδιπλώνεται στην πλαγιά ενός απόκρημνου λόφου. Η πανοραμική και ειδυλλιακή θέση της προκαλεί έκπληξη και θαυμασμό. Ευρύχωρα και άνετα σπίτια, κομψοί και περιποιημένοι μιναρέδες, ομαλά βουναλάκια σκεπασμένα με ελιές και λεμονιές δίνουν μια ωραία θέα που λυπάμαι πολύ που δεν μπορώ να την ζωγραφίσω, που δεν παύει να είναι αληθινό και που ξεπερνάει ωστόσο τις δημιουργίες των πιο μεγάλων ζωγράφων. Αυτή η πόλη σκορπισμένη σε ένα οροπέδιο ανάλογα με τις φυλές των Αλβανών που κατοικούσαν σε αυτή, το 1814 αριθμούσε 420 σπίτια και τρία τζαμιά, δημόσια λουτρά, ευρύχωρες υπαίθριες στέρνες. Φιλελεύθεροι ή μάλλον αναρχικοί και χωρισμένοι σε φάρες, σόγια οι Αλβανοί των Φιλιατών απολαμβάνουν την ευτυχία με τον δικό τους τρόπο.

   Σε κανένα άλλο μέρος δεν συναντάει κανείς πληθυσμό τόσο φανταχτερό, τόσο λαμπρό. Η ευρωστία και η υγεία ήταν τα μεγάλα φυσικά τους χαρίσματα και αγαθά. Οι ωραιότερες γυναίκες της Ελλάδας ενωμένες με τέτοιους άνδρες διαιωνίζουν μια ιδιαίτερη φυλή στην οποία ξανάβρισκε κανείς χαρακτηριστικά από τις ηρωικές ράτσες της ελληνικής αρχαιότητας. Ανάμεσα στους σημερινούς νέους οι καλλιτέχνες θα αναγνώριζαν το κεφάλι του Θησέα και στους γέρους το κεφάλι του Νέστορα. Ψυχωμένοι όλοι με άγρια υπερηφάνεια ένοιωθαν την μη υποταγή στον Σατράπη της Ηπείρου σαν αγαθό. Οι κάτοικοι των Φιλιατών ήταν οι μόνοι που σήκωσαν κεφάλι στον Αλή Πασά. Ήταν όμως το χρυσό που τους ανάγκασε να υποκύψουν».

Στις σελίδες110-1, ο Πουκεβίλ αναφέρεται στην πανούκλα που χτύπησε την πόλη στα 1814, την οποία είχε προβλέψει:

    «…είχα βρεθεί πολλές φορές ανάμεσα τους και δεν αρνήθηκα να τους προσφέρω ιατρικές πληροφορίες και συμβουλές, κυρίως όταν απειλήθηκαν να εξοντωθούν από την πανούκλα. Ο ίδιος ο Αλή πασάς με είχε εξουσιοδοτήσει να τους επισημάνω τον κίνδυνο που τους απειλούσε. Το καθήκον μου με ανάγκασε να βρίσκομαι στο τόπο τους, για να προστατέψω την δημόσια υγεία της Κέρκυρας, που είχε καθημερινές επαφές με αυτή την περιοχή. Είχα συνάξει τους γέροντες και όσους από τους σημαντικούς της πόλης βρίσκονταν εκεί και… τους υπέδειξα να ιδρύσουν ένα λοιμοκαθαρτήριο με μικρή δαπάνη. Εκεί που κουβεντιάζαμε ένας από αυτούς τους παράφρονες που προβάλουν πάντα το κύρος του ουρανού για να βασανίζουν τους ανθρώπους πάνω στη γη, φώναξε: Αδέρφια μου, φυλαχτείτε από αυτά που μας λέει ο χριστιανός. Όχι, δεν μας χρειάζονται εμάς καινούριες ιδέες. Αφήστε τες να τις έχουν οι Φράγκοι. Εμείς ας διατηρήσουμε εκείνες που μας άφησαν οι πρόγονοι μας και τις αρχές της θρησκείας μας.

   Μας φτάνουν αυτά. Να ξέρετε, η πανούκλα έρχεται από το Θεό, που από την αιωνιότητα όρισε τη μοίρα του κόσμου. Το να θελήσουμε τώρα εμείς, ακούγοντας αυτόν τον χριστιανό, να οριοθετήσουμε την εξέλιξη του, είναι σαν να αντιτασσόμαστε στη θεία πρόνοια. Τι είναι η πανούκλα αδέλφια μου; Είναι μια από τις 360 πύλες του Παραδείσου που πέφτει και που ο καθένας από εμάς οφείλει να προσπαθήσει να σηκώσει και πάλι. Στο κακό αυτό πρέπει να σταθούμε όρθιοι και μπροστά και όχι, όπως οι Φράγκοι, πίσω από τα κάγκελα του λοιμοκαθαρτηρίου. Αν αυτή η πανούκλα έρθει, πάει να πει πως το πεπρωμένο ήταν να έρθει….ο δερβίσης αυτός γυρόφερνε τα μάτια του, που σπίθιζαν από θυμό. Οι παρευρισκόμενοι χειροκρότησαν το λόγο του. Αποτέλεσμα, με διώξανε και ένα μήνα μετά η επιδημία εισέβαλε στους Φιλιάτες.

   Σε λιγότερο από μια βδομάδα η μόλυνση μεταδόθηκε σε όλες τις συνοικίες της πόλης. Ολόκληρες οικογένειες χάθηκαν μέσα σε μια μέρα και οι ζωντανοί δεν επαρκούσαν πλέον να θάβουν τους νεκρούς… Τέλος από 2.800 άτομα κάθε ηλικίας και φύλου τον Ιούνιο του 1814, εκατόν δέκα μέρες μετά την εισβολή της επιδημίας δεν είχαν μείνει στην πόλη παρά μόνο 130 άτομα, που και εκείνα από τους πόνους έμοιαζαν σαν να τα είχε κυριεύσει μια βλακεία και αναισθησία ζωής. Οι Φιλιάτες κείτεται τώρα σε ερείπια…».

   Μετά τα όσα τραγικά συνέβησαν στη μικρή κωμόπολη, ο Αλή Πασάς έδωσε εντολή, σε όσους επέζησαν, να μην εγκαταλείψουν τους Φιλιάτες και τους απείλησε με θάνατο στην περίπτωση που θα παραβίαζαν την εντολή του.