Archive for Ιουνίου, 2025
Ποιητικά δοκίμια του Γιάννη Βέλλη!
«Η λεμονιά σήμερα τραβούσε αχόρταγα τον ήλιο, όσο η υγρασία μαζεύονταν σε μια γωνιά/ ο πέτρινος φράκτης ταράζονταν από φωνές, ήταν κι η εποχή τέτοια αναστάτωση/ ένας έρωτας για περισσότερη ζωή, τόσοι πόλεμοι μας σκότωσαν στα χρόνια.» Γιάννης Βέλλης
«Γυρίσαμε, ψάχναμε τις πόρτες των σπιτιών μας, σαν ξένοι, σε άγνωστη χώρα, περασμένη/ που και που, τρώγαμε τις σκέψεις μας, ξεδιψάγαμε με κάποια όνειρα, μα δεν έφτανε/ οι αγάπες, δεν μας γνωρίζανε πια μέσα σε τόσες πληγές, ρούχα φαγωμένα, σε πολέμους, εξορίες/ οι καρδιές μας, είχαν σταθεί τόσες φορές στα αποσπάσματα, για τις ιδέες τους, τις φωνές τους, τις χάσαμε/ μια μάνα φώναξε, παιδί μου! στον Ανέστη, μα έλειπε, τον είχαμε αφήσει σ’ ένα βουνό κι εκείνη δεν το ήξερε.» Γιάννης Βέλλης
«Σαν άγνωστοι γυρίζαμε πια, δεν σε ξέρω, δεν με ξέρεις/ σβήστηκαν τα ονόματα, στολίζουν οι πληγές το τέλος.» Γιάννης Βέλλης
«Τόσες σκέψεις σκορπισμένες, θέλεις να τις δεις, να τις φωνάξεις πάλι, να τις δεχθείς στο ίδιο τραπέζι/ αλλά ο χρόνος, κοινό μυστικό, δεν έχει ενοχές, μόνο προγραμματισμένα, διαβαίνει και χάνεται/ τις τρέχει μαζί του, τις χαλάει, παίζει κάποτε, ίσως και να τις καίει, αν κρατάνε φωτιά.» Γιάννης Βέλλης
Φιλιάτες, Ιστορικά & Λαογραφικά στοιχεία 26
Ο αγροτικός ξεσηκωμός των χωριών των Φιλιατών
Τα παραπάνω γεγονότα της επανάστασης του 1854 σηματοδοτούν την έναρξη ενός ανελέητου αγώνα των αγάδων των Φιλιατών να σφετερισθούν το ιδιοκτησιακό καθεστώς των 16 χωριών και 9 οικισμών της επαρχίας Φιλιατών.
Ο ξεσηκωμός καθιερώθηκε να αναφέρεται ως το δεκαεξαχωρίτικο. Τα 16 χωριά ήταν: Τσαμαντάς, Βαβούρι, Λιάς, Γλούστα, Λίστα, Τσαρακλιμάνι, Κούτσι, Λευτοκαριά, Μπράνια, Λύκου, Ραβενή, Κόκκινο Λιθάρι, Μαλούνι, Κεραμίτσα, Λίμποβο, Κοκκινίστα και οι 9 συνοικισμοί ήταν: Αχούρια Αγίων Πάντων, Αχούρια Βαβουρίου, Φατήρι, Γολά, Αράχωβα, Ζενέλι, Βορτόπια, Ξέχωρο, Πόβλα.
Ο αγώνας άρχισε το 1856 και κράτησε σχεδόν 70 χρόνια- εκτενή στοιχεία περιλαμβάνονται στο βιβλίο ¨Ο ΑΓΩΝΑΣ ΤΩΝ 16 ΧΩΡΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΑΡΧΙΑΣ ΦΙΛΙΑΤΩΝ¨ των Ν. Σκόπα- Σ. Χαραμόπουλου. Λίγο πριν φύγει από τη ζωή ο Σπ. Χαραμόπουλος έγραψε, κατά παράκληση μας και ειδικά για το βιβλίο μας:
«Αυτή την περίοδο της ιστορίας η ύπαιθρος είχε γεμίσει ληστές και τα χωριά αναγκάζονταν να πληρώνουν αγάδες για την φύλαξή τους- κάτι σαν ιδιωτική αστυνομία δηλαδή. Οι αγάδες ξεκίνησαν τον αγώνα να χαρακτηρισθούν τα χωριά τσιφλίκια και το μόνο στοιχείο που είχαν ήταν ότι έπαιρναν δοσίματα. Στριμωγμένοι οι 16χωρίτες έκαναν γενικές συνελεύσεις, εξέλεξαν αντιπροσώπους και το 1858 προσέφυγαν στην δικαιοσύνη. Ο δικαστικός αγώνας κράτησε 4 χρόνια, διακόπηκε το 1862, χωρίς καν να εκδοθεί οριστική απόφαση.
Το 1863, μετά την προσάρτηση της Επτανήσου στην Ελλάδα, οι αγάδες βρήκαν ευκαιρία να κατηγορήσουν τους 16χωρίτες ως πράκτορες και προσπάθησαν, με φιλοδωρήματα, να πείσουν την Πύλη να τους δώσει τα χωριά ως τσιφλίκια.
Οι 16χωρίτες απογοητευμένοι από την εξέλιξη συγκεντρώνονται, εκλέγουν επιτροπή, υπό τον Φιλήμονα Κίτσο, πήγαν στην Πόλη και παρέλαβαν φιρμάνι που αποδείκνυε την ορθότητα της απόφασης για μη τσιφλικοποίηση, όμως, βαλτοί των αγάδων, τους δολοφόνησαν στο δρόμο και τους πήραν τα έγγραφα- γλίτωσαν δυο. Κι έτσι δεν αλλάζει κάτι, οι αγάδες απαιτούν και παίρνουν τα δοσίματα από τους 16χωρίτες και ο αγώνας συνεχίζεται. Εκείνη τη χρονιά (1863) έπαρχος της υποδιοίκησης Φιλιατών ήταν ο Αβδούλ Λιατίφ και ιεροδικαστής ο Αντέμ Φετβί.
Την άνοιξη του 1866 ο αγώνας κορυφώνεται, χίλιοι άντρες και γυναίκες από τη Μουργκάνα, με τα γεωργικά εργαλεία στα χέρια, πηγαίνουν στα Γιάννενα, σε μια ύστατη προσπάθεια να βρουν δίκαιη λύση. Η στάση όμως των τουρκικών αρχών ήταν εχθρική. Δεν τους αφήνουν να μπουν στην πόλη και στρατοπέδευσαν ένα χιλιόμετρο έξω από τα Γιάννινα. Επίσης, όχι μόνο δεν δέχονται την αντιπροσωπεία τους αλλά συλλαμβάνουν και φυλακίζουν ένα μέλος της, τον ιερέα Δημήτρη Βενέτη από τον Λιά. Αμέσως οι εξεγερμένοι κάνουν πορεία στους δρόμους των Ιωαννίνων, πετυχαίνουν την απελευθέρωση του Παπά-Δημήτρη και ζητούν εφαρμογή των νόμων, που αναγνωρίζουν κυριότητα στις περιουσίες τους.
Η περίοδος από την πορεία στα Γιάννινα και μέχρι την απελευθέρωση (1866-1913) χαρακτηρίζεται από έναν ακήρυκτο πόλεμο ανάμεσα στα αντίπαλα μέρη. Σημαδεύεται κυρίως από την κτηνώδη βία των αγάδων, υπό την σκέπη των τουρκικών αρχών, αλλά και από την πείσμονα αντίσταση των κατοίκων των 16 χωριών, πληρωμένη με βαριές θυσίες αίματος.
Η δραματική κατάσταση φαίνεται και στην ιδέα που έγινε πράξη το 1866, με τον ομαδικό εκπατρισμό πολλών κατοίκων, που δεν μπορούν να ζήσουν πλέον στον τόπο τους, κάτω από συνθήκες αδικίας και καταπίεσης. Εκατόν τριάντα πέντε συνολικά οικογένειες εκπατρίστηκαν την περίοδο αυτή. Όσοι έφυγαν από τη Γλούστα εγκαταστάθηκαν στο Μαυρονόρος. Οι κάτοικοι του χωριού αυτού διατηρούν μέχρι σήμερα στενούς δεσμούς με τους Γλουστινούς, έχουν τα ίδια επώνυμα και συμμετείχαν σε κοινές εκδηλώσεις.
Μολαταύτα ο αγώνας σταματούσε για λίγο και ξανάρχιζε, Να τι γράφει η εφημερίδα των Αθηνών «Τηλέγραφος», την 29/5/1877:
«Οι Χριστιανοί επέμενον ζητούντες να δικασθή η υπόθεσις κατά τους εν ισχύι νόμους διότι δεν παραδέχοντο την γενομένην αδικίαν. Ο Γενικός Δ/τής Ιωαννίνων Χουσνή Πασάς αντί πάσης διαδικασίας ετράπη την συντομωτέραν ήτις είναι η κάθειρξις των καλλιτέρων εκ των κατοίκων εις τας φυλακάς του Αλή Πασά. Τα άτομα ταύτα είναι τα εξής: Γεώργιος Γιάννη, Βασ. Ζήσης, Σταύρος Παπά Ζήσης, Χρ. Σταύρος Σκέβης, Γιάννης Αθανασίου, Αγγέλης Χρήστου, Νικ.Ιωάννου, Γεώργιος Σταύρου, Φώτης Γιάννη, Μήτρος Στάμος, Δημ.Μάκος, Γιάννης Δημητρίου, Αγγέλης Ζήσης, Γιάννης Μήτρου,τα οποία μένουν εν ταις φυλακαίς προ 1½ έτους, πολλάκις αναφέρθησαν προς τον Χουσνή Πασάν ζητούντες δικαιοσύνην, ζητούντες δικαστικήν απόφασιν ίνα μεταχειρισθώσι τα μέσα, τα οποία τοις επιτρέπει ο νόμος ήτοι έφεσιν, αναίρεσιν κλπ., αλλ’ ουδεμία απάντησης της εδόθη και ουδείς γιγνώσκει έως πότε θα μείνουν εις τας φυλακάς. Περί των οικογενειών των ουδόλως μέλει τω Χουσνή Πασά. Ας μάθη ταύτα η πεπολιτισμένη Ευρώπη και ας κρίνη αν δύναται οι Χριστιανοί της Ηπείρου να υπομείνωσι περισσότερον τας αρπαγάς, τους φόνους, τους δαρμούς, τας ατιμώσεις, τας φυλακάς και παν ό,τι συνεπάγεται σύστημα καταθλιπτικόν».
Τελικά, μετά από την κατακραυγή οι χριστανοί αφέθηκαν ελεύθεροι, αλλά είναι τραγικός ο απολογισμός των θυσιών αυτού του αγώνα των 16/χωριτών μέχρι την απελευθέρωση- 30 δολοφονίες, 100 εμπρησμοί, 100 φυλακίσεις, 4 εξόριστοι και 135 εκτοπισθείσες οικογένειες (700 άτομα).
Μετά την απελευθέρωση, το καλοκαίρι του 1913, συγκαλείται γενική συνέλευση στη Γλούστα, αντιπροσώπων από τα 16 χωριά. Εκεί ψηφίζουν την κατάργηση των προνομίων των αγάδων κι εκλέγουν επιτροπή αγώνα, με πρόεδρο τον Χρήστο Χρηστοβασίλη και μέλη τον αρχιμανδρίτη Δωρόθεο Μπέσια από τον Λιά, το Νικόλαο Νίτσο από τον Τσαμαντά και άλλους εκπροσώπους των 16 χωριών. Η επιτροπή στέλνει υπόμνημα στην Κυβέρνηση Ελ. Βενιζέλου και ζητεί την πλήρη νομική αποκατάσταση των δικαιωμάτων των κατοίκων. Θα περάσουν όμως 17 ακόμη χρόνια μέχρι την πλήρη δικαίωση αυτού του αγώνα. Οι αγάδες θα προσφύγουν στην Κοινωνία των Εθνών ως δήθεν αδικούμενοι. Η κυβέρνηση Βενιζέλου διέταξε τη σύνταξη του νόμου 4162 «Περί διευθετήσεως διαφοράς των 16 χωριών Φιλιατών της Ηπείρου»,.ο οποίος ψηφίστηκε στις 23 Μαρτίου 1929.
Τέλος, το Πρωτοδικείο Ιωαννίνων με την υπ’ αριθ. 308/1930 απόφασή του κηρύσσει άκυρα τα δικαιώματα των αγάδων και προβαίνει σε οριστική ρύθμιση του όλου θέματος υπέρ των 16/χωριτών.Την 14η Δεκεμβρίου 1930 γράφτηκε η τελευταία σελίδα του αγώνα των 16 χωριών της επαρχίας Φιλιατών.
Οι πρώτοι ηρωικοί αγωνιστές της μεγάλης πορείας στα Γιάννινα είχαν φύγει από τη ζωή. Δεν αξιώθηκαν να χαρούν την πολυπόθητη ώρα της δικαίωσης, που ήρθε αλήθεια τόσο καθυστερημένη. Ύστερα ήρθαν τα χρόνια με τα συγκλονιστικά πολεμικά γεγονότα και την ερήμωση της περιοχής, για να παραδώσουν στη λησμοσύνη τον μακρύ και τραχύ εκείνο αγώνα, που στοίχισε κατατρεγμούς , δάκρυα και αίμα.»
Για το ταφικό έθιμο με κλαρίνα στο Γηρομέρι Φιλιατών μίλησε ο π. Ηλίας Μάκος στον 904 αριστερά στα FM
Στην εκπομπή «Παραδοσιακοί Συλλέκτες Ονείρου» με τον Βαγγέλη Ντάσιο και τον Γιώργο Αναγνώστοιυ του 904 αριστερά στα FM της Θεσσαλονίκης, μίλησε, το απόγευμα της Δευτέρας 16 Ιουνίου, ο π. Ηλίας Μάκος για το ταφικό έθιμο του Γηρομερίου Φιλιατών.
Μεταξύ άλλων ανέφερε ότι «το έθιμο ξεκινά κάπου στα 1700. Την Δευτέρα του Πάσχα, μετά τη θεία λειτουργία στην εκκλησία του νεκροταφείου και τα τρισάγια από τον ιερέα, οι συγγενείς των νεκρών παραγγέλλουν στους οργανοπαίχτες, πάνω από τον τάφο τους, το αγαπημένο τραγούδι τους, όσο ήταν στη ζωή. Κατά κανόνα ακούγονται παραδοσιακά τραγούδια και τα όργανα «κερνιούνται».
Η πομπή περνάει από όλα σχεδόν τα μνήματα, ακόμη και σε εκείνα που δε βρίσκεται άμεσος συγγενής. Τη σιωπή και την ερημιά των μνημάτων σπάει ο πνευματικός και μουσικός αντίλαλος της αγάπης και της θύμησης. Και είναι σαν να ξυπνούν και να ζωντανεύουν οι πεθαμένοι, σέρνοντας τον χορό της αιωνιότητας».
Και κατέληξε: «Έτσι δημιουργείται μια ιδιότυπη… επικοινωνία μαζί τους, μέσα από την οποία ανασαλεύτηκε η αναστάσιμη ελπίδα, ότι η ζωή νικάει το θάνατο».
Ακούστε εδώ (από το 34.10 και μετά)
Θρήνος για τον Πέτρο, απ τον Αλέξη Γούση!
ο Πέτρο Λούκας πέταξε για τον ουρανό τη γη μας εγκατέλειψε, μέγα για μας κενό μας γλέντησε συν ‘Έλληνες σε πόλεις και χωριά κι έκτος Ελλάδας πέρασε κι Αμερικής μεριά η μουσική του ένωσε και άλλους στον πλανήτη οι λαοί Ελλάδα μας θωρούν δικό τους σπίτι ο Σύλλογος Βρυσουλιωτών «ΤΑ ΚΡΥΑ ΤΑ ΝΕΡΑ πολλές φόρες εκδήλωση με πολλή χαρά έκανε το γλέντησε= θαυμάσια πορεία κράτησε την παράδοση , έγραψε Ιστορία έχυνε βάλσαμο στις καρδίες οι ‘Έλληνες τον Πέτρο με αγάπη, σεβασμό δίχως να βάλουν μετρό ΘΕΡΜΑ ΣΥΛΛΥΠΗΤΗΡΙΑ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΛΟ ΤΟΥ ΤΑΞΙΔΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΑΡΑΔΕΙΣΟ ΑΙΩΝΙΑ ΤΟΥ Η ΜΝΗΜΗ. ΑΘΑΝΑΤΟΣ, ΕΛΛΗΝΑΣ, ΠΑΤΡΙΩΤΗΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗΣ ΜΕΓΙΣΤΟΣ,ΓΝΗΣΙΟΣ ΗΠΕΙΡΩΤΗΣ. ΑΜΗΝ
Ξεκινά η εκπόνηση της κυκλοφοριακής μελέτης Πλαταριάς, Συβότων και Πέρδικας
Ο Δήμος Ηγουμενίτσας ανακοινώνει την υπογραφή της σύμβασης ανάθεσης της εκπόνησης μελέτης για την ανάπλαση κοινοχρήστων χώρων και χώρων πρασίνου, καθώς και για τον καθορισμό κυκλοφοριακών ρυθμίσεων σε κεντρικά σημεία και βασικούς δρόμους στους οικισμούς Πλαταριάς, Συβότων και Πέρδικας.
Πρόκειται για μια ουσιαστική μελέτη, η οποία – μεταξύ άλλων – θα υποδείξει τους επιστημονικά τεκμηριωμένους τρόπους διευθέτησης της κυκλοφορίας όλων των ροών (αυτοκινήτων, πεζών, ποδηλάτων ΑΜΕΑ) καθώς και τους αποτελεσματικούς τρόπους αντιμετώπισης των σχετικών προβλημάτων, όπως επίσης και του προβλήματος της στάθμευσης.
Παράλληλα, η εκπόνηση της μελέτης και η έγκριση των κυκλοφοριακών ρυθμίσεων που αυτή θα προτείνει, θα «ξεκλειδώσει» το σχεδιασμό και την εφαρμογή των ήδη σχεδιασμένων δράσεων βιώσιμης αστικής κινητικότητας και ανάπτυξης στους εν λόγω οικισμούς, καθώς η ύπαρξη κυκλοφοριακής μελέτης αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την ένταξη των αντίστοιχων έργων σε χρηματοδοτικά προγράμματα. Με κινήσεις όπως αυτή, ο Δήμος περνά από τη φάση της εμπειρικής αντιμετώπισης των προβλημάτων – που δυστυχώς διήρκεσε για πολλά χρόνια – στη φάση της επιστημονικής επεξεργασίας αποδοτικών προτάσεων και λύσεων.
Η εκπόνηση της μελέτης θα διενεργηθεί παράλληλα με διαδικασίες κοινωνικής διαβούλευσης με τους κατοίκους, αλλά και το επιστημονικό δυναμικό της περιοχής μας.
ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ 