ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

  Περιγραφές των Φιλιατών των αρχών του 19^ου αι.

Περιγραφή των Φιλιατών του Ουίλιαμ Μάρτιν Λικ (1805)

   Από τους πρώτους ξένους που επισκέφθηκαν την περιοχή Φιλιατών είναι ο Βρετανός στρατιωτικός  William Martin Leake, το 1805. Στο βιβλίο του «Travels in northern Greece», οι Φιλιάτες περιγράφονται ως μία ημιορεινή κωμόπολη, κοντά στην κοιλάδα του Καλαμά.

   Την εποχή που ο Λίκ επισκέφθηκε την κωμόπολη, το μουσουλμανικό στοιχείο υπερτερούσε σημαντικά ενώ υπήρχαν και λίγοι χριστιανοί, οι οποίοι εργάζονταν ως τεχνίτες και έμποροι. Η πόλη είχε περίπου 2000 σπίτια και πολλά ισλαμικά τεμένη. Τα σπίτια ήταν κατασκευασμένα με προσοχή, είχαν παράθυρα σε όλους τους ορόφους και υπήρχαν αρκετοί κήποι με ελαιόδεντρα. Η κωμόπολη δεν διέθετε πηγή και οι κάτοικοι προμηθεύονταν το νερό από τα πηγάδια που υπήρχαν στις ρεματιές. Η περιοχή ήταν ιδιαίτερα εύφορη και οι κάτοικοι καλλιεργούσαν σιτάρι, ελιές, όσπρια, καπνό, σταφύλια ενώ σημαντική ήταν και η εκτροφή βοοειδών.

Περιγραφή των Φιλιατών από τον Θεόδωρο Λίμαν (1819)

 THEODORE LYMAN- φυσικός και φασματοσκόπος από τις ΗΠΑ,1874 -1954.

«… Το πρώτο μίλι βαδίσαμε κατά μήκος της ακτής και μετά στρίψαμε προς τα δεξιά και μπή­καμε σ’ ένα μονοπάτι πάνω στα βουνά. Αυτή ήταν η στιγμή για εκείνους που αγαπούν να αναπολούν τη δική τους πατρίδα, τότε τόσο μακρινή· ή να ονειροπολούν την αρχαία δόξα εκείνης της φημισμένης χώρας, πάνω στην οποία βάδιζαν και πόση ήταν η μοναξιά της, η ερημιά της και η σιωπή της αυτή την ώρα! Μετά από πορεία τεσσάρων ή πέντε ωρών μπήκαμε σε ένα αραιοκτισμένο χωριό και ο φρουρός κατέβηκε και χτύπησε με το κοντά­κι του όπλου του την πόρτα ενός μικρού σπιτιού.

   Ολόκληρο το καραβάνι μπήκε σε μια στενή αυλή, όπου εμφανίστηκε ένας Έλληνας, που κρατούσε στο χέρι του ένα πήλινο λυχνάρι, φτιαγμένο ακριβώς στο αρχαίο σχήμα. Μέσα στο δωμάτιο υπήρχε μια μικρή εικόνα της Παρθένου Μαρίας, με ένα καντήλι να καίει μπροστά της. Ένα τέτοιο αντικείμενο είναι πολύτιμο για τα αισθήματα ενός ταξιδιώτη· ξυπνά τουλάχιστον ένα συναίσθημα συμπά­θειας και εμπιστοσύνης για το φτωχό, βάρβαρο και παράξενο λαό, μέσα στον οποίο η τύχη τον έχει ρίξει. Είχαμε μόλις φύγει από μια χώρα, όπου τέτοια αντικείμενα υπάρχουν στη γωνιά του κάθε δρόμου… Πρόκειται για το χωριό Φιλιάτες.»

Περιγραφή των Φιλιατών, του Λουί Ντυπρέ (1819)

   (από το ημερολόγιο του Louis Dupré- Γάλλου ζωγράφου και φιλέλληνα)

    Με τη δύση του ηλίου, αποβιβαστήκαμε στους Σαγιάδες- Μάρτης 1819 και διανυκτερεύσαμε εκεί. Το πρωί της 24ης, επάνω σε γερά άλογα και ακολουθούμενοι από τις αποσκευές μας, πήραμε το δρόμο για τους Φιλιάτες.

Η πόλη, που κατοικείται από μωαμεθανούς, είναι κτισμένη στο πλάτωμα ενός απότομου βουνού. Τα πολλά περιβόλια της που τη διακόπτουν και την περιβάλλουν, τα όμορφα λευκά σπίτια της, διάσπαρτα, όπως συνηθίζουν οι Αλβανοί, οι λυγεροί μιναρέδες που φαίνονται από μακριά να υψώνονται στο κέντρο ενός πυκνού δάσους από πορτοκαλιές, ελαιόδεντρα και λεμονιές, χαρίζουν στον ταξιδιώτη θαυμάσιο θέαμα.

Σε μικρή απόσταση από την πόλη είδαμε, για πρώτη φορά, μερικές Τουρκάλες, που βιαστικά μας γύρισαν την πλάτη για να κρύψουν το πρόσωπο τους. Κατά τις έξι φτάσαμε στο Ροβένι, πάμπτωχο χριστιανικό χωριό κτισμένο σ’ ένα σκοτεινό φαράγγι, περίκλειστο από υψηλά και άγρια βουνά. Εκεί έπρεπε να περάσουμε τη νύχτα.

    Τη 15η αρχίσαμε να βαδίζουμε πλάι στον Θύαμη, που το ελικοειδές ρεύμα του ομορφαίνει και γονιμοποιεί τις πεδιάδες της αρχαίας Θεσπρωτίας.

Η ζέστη ήταν ήδη μεγάλη. Σταματήσαμε, κατά το μεσημέρι, για μια σύντομη ανάπαυση και ένα ελαφρό γεύμα κάτω από τα δέντρα, στην αριστερή όχθη του ποταμού. Η δροσερή ακροποταμιά, η γαλήνη που απλωνόταν παντού, το ωραίο τοπίο που αντικρίζαμε, η προσμονή για όσα είχαμε ακόμη να διατρέξουμε, όλα με τραβούσαν στη γλυκιά και αόριστη ονειροπόληση, που κάνει ευτυχισμένη την ψυχή.

Βγαίνοντας από το μικρό άλσος, περάσαμε μπροστά από ένα μικρό αγροτικό προσκυνητάρι που είχε στο επάνω μέρος της πρόσοψης μια νωπογραφία της Παναγίας.    

   Η εικόνα, παρηγοριά και ελπίδα για τον κουρασμένο Έλληνα ταξιδιώτη, είναι κατατρυπημένη από σφαίρες. Βέβηλοι Τούρκοι που περνούν τυχαία από εδώ, αφήνουν τα σημάδια της παρουσίας τους και της αποστροφής τους για τη θρησκεία του Χριστού.

 Όταν αναλογίζεται κανείς τις πάμπολλες προσβολές που διαπράττει η μια πλευρά, και τα βάσανα που υφίσταται η άλλη, σκέπτεται μήπως οι μωαμεθανοί στην Ευρώπη είναι περισσότεροι από τους χριστιανούς.

Είχε νυχτώσει, όταν φτάσαμε στα Ιωάννινα…