ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

  Οι Φιλιάτες στις αρχές του 19^ου αιώνα

   Στις αρχές του 19^ου το Φιλιάτι ήταν μια όμορφη πόλη που έσφυζε από ζωή και κίνηση- γράφει ο Πουκεβίλ. Το 1812 ο Αλής διέλυσε την τοπαρχία Δελβίνου, έγινε κυρίαρχος της επαρχίας Φιλιατών και διόρισε εισπράκτορες στα χωριά τους Σεϊκάτες. Η Βενετία οργάνωνε κι ενίσχυε το συνασπισμό των μπέηδων, από την Χειμάρρα ως την Παραμυθιά, για να μην έχουν εξάρτηση από τον πασά Δελβίνου και Ιωαννίνων. Μετά τον διαμελισμό της Βενετίας, το 1797, ο Αλής έγινε, μέσα σε 10 χρόνια, κύριος της Τσαμουριάς.  

   Το 1801 οι Σουλιώτες που πολεμούσαν τον Αλή συμμάχησαν με τους Τσάμηδες. Ως ηγέτες τους αναφέρονται οι Μελίκ Γράβας από τη Γουμενίτζα, Αμπτουραχμάν Ζυγούρης από τη Βάρφανη, Μουχαμέτ Νταλιάνης από την  Κονίσπολη και οι αρχηγοί των Ντεμάτων και Σεϊκάτων από τους Φιλιάτες. Παρά τις επιστολές υποταγής τους στο Αλή, οι Ντεμάτες- γενικά οι Τσάμηδες- άλλαζαν εύκολα στρατόπεδο- εξ ου και το ¨τσαμ μπαμπές¨. Μετά την κατάληψη του Σουλίου από τον Αλή, οι αγάδες κατέφυγαν στην Πάργα και την Κέρκυρα για να γλιτώσουν- γράφει ο Παν. Αραβαντινός.

   Το 1808 ήρθε στην Τσαμουριά ο Κολοκοτρώνης και στρατολόγησε  3.000 άνδρες για την ίδρυση ελληνοαλβανικού κράτους  γράφει ο Ν. Ζιάγκος. Για το ίδιο θέμα γράφει κι ο Νικόλαος Σκόπας, δάσκαλος και λαογράφος από τον Τσαμαντά. Με αφορμή άρθρο στην εφημερίδα ¨τα ΝΕΑ των Φιλιατών¨ μας είπε πως, στον ιστορικό πλάτανο στο Πούσι το Πλατύ, ήρθε και μίλησε στους Τσάμηδες ο Κολοκοτρώνης κι έγραψε: 

«…Διάβασα αναφορά σας στο ιστορικό καφενείο «Η ΟΑΣΗ» του Τάση Δήμου που πρωτολειτούργησε στις αρχές του αιώνα στο γραφικότερο σημείο των Φιλιατών στον Πλάτανο και στο Πούσι το Πλατύ και συνέδεσε την ιστορία του με το Φιλιάτι όσο κανένας άλλος χώρος διασκέδασης και ψυχαγώγησης. Εκεί μαζεύονταν και διασκέδαζαν όχι μονάχα οι Χριστιανοί, αλλά και οι αγάδες των Φιλιατών της εποχής εκείνης. Και σ’αυτά τα πούσια (πηγάδια) αναφέρεται η λαϊκή μούσα της επαρχίας μας για να υμνήσει τους αγώνες των Σουλιωτών στα τραγούδια της, μερικά από τα οποία έχω στο αρχείο μου. Ας είναι τα παρακάνω ελάχιστος φόρος τιμής, στην μνήμη του Γιώργου Βουγίδη που μου τα είχε εμπιστευτεί»:

«Ανάμεσα στα πούσια τα Φιλιατιώτικα

μαζεύονται οι αγάδες και τα αγαδαριά

και κάνουν μια κουβέντα κι ένα μπουραντά:

να παν στο Κακοσούλι να βάλουνε φωτιά.

Κι αυτοί οι κακοσουλιώτες, αυτά τα σκυλιά

τους πήραν κυνηγώντας ως το Αϊ Λιά.

Γυρίζει ο Ντέμος πίσω και ο Μπραῒμ αγάς:

Μην κάνετε νισάφι στούτη την τουρκιά,

π’αφήσανε τις κάπες και τα πεσιλιά…»