ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

 2.5   Τα χρόνια του Αλή και των περιηγητών

   Το 1788 εμφανίσθηκε στα ηπειρώτικα πράγματα ο Αλή Πασάς- μια ισχυρή προσωπικότητα η οποία έπαιξε σημαντικό ρόλο στην τοπική ιστορία, μέχρι την δολοφονία του, τις 5/2/1822, από το στρατό του σουλτάνου στο νησάκι των Ιωαννίνων. Πολλοί ιστορικοί πιστεύουν ότι βοήθησε, όσο λίγοι, τους  Έλληνες και την επανάσταση του 1821. Στην αυλή του ανδρώθηκαν ο Αθαν. Διάκος, ο Οδ. Ανδρούτσος, ο Καραϊσκάκης, ο Μ. Μπότσαρης, ο Κίτσος Τζαβέλλας και ο Ομέρ Βρυώνης,  που στο τέλος τον πρόδωσε.

   Ξεκίνησε την ηγεμονία του με μέτρα κατά της ληστείας καταπιέζοντας τους μικρούς φεουδάρχες που στήριζαν την Πύλη (έσφαξε 70 μπέηδες στα Γιάννενα). Έντεχνα κατάργησε τις προνομιακές θέσεις των οθωμανών και στήριξε την θρησκευτική ανοχή. Ως επίσημη γλώσσα στο πασαλίκι του χρησιμοποιούσε την ελληνική. Όσα έγγραφα ήταν στα αλβανικά γράφονταν με ελληνικά στοιχεία. Το σκεπτικό του Αλή ήταν «ο ραγιάς αποφέρει κέρδος ενώ ο Τούρκος θέλει να γίνει πασάς και να μου φάει το πασαλίκι». Στις δράσεις του ήταν η μεταφορά πληθυσμών, τα έργα υποδομών. Έφτιαξε δρόμους και γεφύρια, ανέδειξε τις αλυκές της Τσαμουριάς, έκανε έρευνες για θειάφι και άλλα πολλά. 

   Το 1799  η παραθαλάσσια λωρίδα από Βόνιτσα ως Βουθρωτό ήταν αυτόνομη με το όνομα «συμπολιτεία του ακρωτηρίου».  Έδρα της συμπολιτείας ήταν το Μιχαλίτσι. Τη διοίκηση ασκούσε  γερουσία- υπήρχε κι αντιπρόσωπος του σουλτάνου.

   Ο Αλής υπήρξε και φοβερός διπλωμάτης και πολλές δυτικές δυνάμεις είχαν πρόξενους στην αυλή του. Το 1797 αιχμαλώτισε στους Φιλιάτες το γάλλο στρατηγό Roze, για να πιέσει τη Γαλλία για συμβιβασμούς, (χειρόγραφο Μ. Ναπολέοντα).

Αλής και Κυρά Βασιλική

   Στις αρχές του 19 αιώνα ο Αλής είχε μάθει πως κυκλοφόρησαν κάλπικα γρόσια και είχε στείλει κατασκόπους στην Πλεσίβιτσα. Αυτοί του ανέφεραν ως υπεύθυνο τον Κίτσο Κονταξή, του ανέφεραν και για την όμορφη κόρη, την Βασιλική. Ο Αλής συνέλαβε τον Κίτσο αλλά δεν κατάφερε να βρει στοιχεία για τα κίβδηλα. Πήρε όμως με δόλο την κόρη του, την όμορφη και νεαρή Βασιλική, που την αγάπησε και αυτή η αγάπη συνέβαλε κατά πολύ στην βελτίωση των σχέσεων του με τους χριστιανούς. Πολλοί πιστεύουν ότι ο Αλής και η Βασιλική μυήθηκαν στη Φιλική Εταιρεία από τον Γιώρη Κίτσου Κονταξή, αδελφό της Κυρα- Βασιλικής.

   Ο Αλής είχε πάντα προβλήματα με τους Τσάμηδες και προσπαθούσε, πότε με το καλό πότε με το άγριο, να τους καθυποτάξει. Το 1806 αναφέρονται εχθροπραξίες κατά τις οποίες οι Τσάμηδες νικούν τον Αλή Πασά στον Παρακάλαμο,  όπως ονομαζόταν  η η περιοχή από τον Καλαμά έως το Βουθρωτό και το Δέλβινο.

   Από επιστολή του Μουσταφά πασά προς την Κέρκυρα μαθαίνουμε ότι ο Αλής υποχρεώθηκε σε ανακωχή με όρους υπέρ των Τσάμηδων: α)να αφήσει το λιμάνι της Ηγουμενίτσας, β) να επιστρέψει όλα τα χωριά που είχε καταλάβει, γ) να ελευθερώσει όλα τα παιδιά των Τσάμηδων φεουδαρχών που είχε στα Γιάννενα. Στις συμπλοκές συμμετείχαν και επανωχωρίτες με τους Ντόμαρη, Ζήκο Μούρτο, Τσιάβο Βασίλη και τους Μπαμπουριώτες καμποτζιναίους- όπως λέει τοπικό τραγούδι- οι οποίοι έκλεισαν το διάβα του Αλή στην Κλεισούρα (Πλόκιστα). Αργότερα ο Αλής αποκεφάλισε τους επαναστάτες και εξόρισε τις οικογένειές τους.

Το τοπικό τραγούδι του καιρού εκείνου,«το ‘μαθες μωρ’ μαύρο μάννα/ τι είχε γένει στη Μουργκάνα»,αναφέρεται στο «Χρονικό της Δρυοπίδος» από τον Αθ. Πετρίδη, αλλά ξεχάστηκε γιατί, μετά τον εμφύλιο, παραλλάχτηκε χάρη των νικητών του εμφυλίου, σε βάρος του παλιότερου ιστορικού αυτού γεγονότος:

Το μαθες μωρ’ δόλιο μάννα/ τι ‘χε γένει στη Μουργκάνα

Σήντα βγαίνουν οι Τσιάμηδες/ τα μαύρα τα Τσιαμόπουλα

Γιε μ’ κι οι Παρακαλαμιώτες/ πού ‘στε Τσιάμηδες καημένοι

Φιλιατιώτικες επιστολές προς τον Αλή Πασά κλπ

   Στο αρχείο του Αλή πασά υπάρχουν επιστολές προς αυτός από τους Φιλιαταίους: Ιμπραήμ Ντέμη (25/9/1801 και 15/5/180400) και Ομέρ Ντέμη, γιού του Ιμπραήμ (28/4/1804) με τις οποίες δηλώνουν υποταγή στον Αλή. Συμπεραίνουμε  πως οι Ντεμάτες τον στήριζαν. Το ίδιο έκαναν με επιστολή  τους και οι Ταχίρ Σέϊκο και Μουσταφά Μίτζα από το Καλπάκι, σταλμένη τις 7/3/1802. Υπάρχει επίσης μια επιστολή ανώνυμου από την Κωνσταντινούπολη στις 8/10/1818 προς τον μουφτή Φιλιατών Κασίμ εφέντη- δύσκολο να καταλάβει κανείς τη χρησιμότητά της. (τις είχαμε δημοσιεύσει στο προηγούμενο βιβλίο ¨Κάτι για το Φιλιάτι¨).