ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

Οι Φιλιάτες μέσα από εκκλησιαστικά έγγραφα   

     Το Φιλιάτι αναφέρεται και το 1757, σε σιγίλιο του Πατριάρχη Σεραφείμ Β΄ του Δελβινιώτη, στο οποίο απαριθμούνται τα χωριά της Εξαρχίας Γηρομερίου: Γηρομέρι, Φανερωμένη, Σίδερη, Φιλιάτες, Ξεχώρατα, Κοκκινολιθάρι, Κεραμίτσα, Λίμποβο, Πλεσίβιτσα, Σαγιάδα, Σκουπίτσα, Κώτσικα και Βρυσέλλα. Αναφέρεται επίσης και το Τσιμπλοχώρι- τοπωνύμιο σήμερα, βόρεια από τη μονή Γηρομερίου.

Η αναφορά των Φιλιατών, στο παραπάνω σιγίλιο, αποδεικνύει ότι τότε υπήρχε χριστιανική κοινότητα, η οποία προφανώς αργότερα εξαλείφθηκε.

   Η μονή Γηρομερίου, διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην ιστορία της περιοχής, σε όλη τη διάρκεια της λειτουργίας της. Από εκκλησιαστικό έγγραφο μεταγενέστερο του παραπάνω Σιγιλίου, μαθαίνουμε ότι: το 1759 ήταν εξαρχία, το 1761 αναγνωρίσθηκε ως ομώνυμη επισκοπή, μετά των υπαγομένων σε αυτή χωριών: Άνω και Κάτω Γηρομέρι, Φανερωμένη, Πλεσίβιτσα, Κόνσκα, Σαγιάδα, Σκουπίτσα, Άνω και Κάτω Ξέχωρο, Τσιμπλοχώρι, Κοκκινολιθάρι, Βρυσέλλα, Κεραμίτσα, Κούστα, Ζεϊνέλ, Λίμποβο, Αράχοβα και άλλων κοντινών χωριών. Σ’ αυτό το εκκλησιαστικό έγγραφο οι Φιλιάτες δεν αναφέρονται. Αυτό δείχνει ότι ίσως έπαψε να υπάρχει χριστιανική κοινότητα.    Αναφέρονται όμως η Κότσικα και η Βρυσέλλα, που σημαίνει ότι εξισλαμίσθηκαν αργότερα. Το 1803 ο Καλλίνικος προσάρτησε την επισκοπή Γηρομερίου στην επισκοπή Παραμυθιάς. Το 1809 η επισκοπή Γηρομερίου αποκαθίσταται ως εξαρχία και το 1821 επιτρέπεται η εκλογή ιδίου επισκόπου. Το 1893 συνενώνεται με την επισκοπή Παραμυθιάς, στην οποία συγχωνεύεται και η προσωρινή επισκοπή Φιλιατών.

   Το 1768 διεξάγεται ρωσοτουρκικός πόλεμος. Στην Πελοπόννησο, στα ορλωφικά,  εναντίον των επαναστατών εκστρατεύουν και Τσάμηδες. Αυτή την περίοδο σημειώθηκαν πολλές αλλαξοπιστίες στην περιοχή. Το 1772 διεξάγεται ο Γ΄ πόλεμος των Σουλιωτών αλλά οι τοπικοί αγάδες είναι στο πλευρό των οθωμανών.  

 Ο Πατροκοσμάς στους Φιλιάτες.

  Το 1777 ο Πατροκοσμάς έρχεται στην περιοχή Φιλιατών, ζητά και παίρνει άδεια από τον κατή εφέντη να διδάξει. Πολλά χωριά διατηρούν αναμνήσεις από το πέρασμα του. Ο παπά-Δημήτρης από τον Τσαμαντά σημειώνει στο περιθώριο εκκλησιαστικού βιβλίου «1777 Απριλίου 16. Ήρθε ένας Άγιος και δίδαχνε τον κόσμο. Και τόσος κόσμος εσυνάχθηκαν στο Γηρομέρι χιλιάδες 11».

Ο Ζαφείρης Χριστοδουλίδης αναφέρει πως το γεγονός τρόμαξε τους αγάδες των Φιλιατών κι έστειλαν έναν αγά, τον Κάσο Ντούτσε, μαζί με πολλούς οπλοφόρους να δουν τι γίνεται. Ο Πατροκοσμάς εκεί που μίλαγε, γύρισε προς τον Κάσο και του είπε ¨γύρνα αφέντη σπίτι σου γιατί σε έχουν ανάγκη, η γυναίκα σου γέννησε γιο και η φοράδα σου πουλάρι¨. Ο αγάς έφυγε  και διαπίστωσε ότι ήταν αλήθεια. Από τότε οι αγάδες των Φιλιατών εκτιμούσαν πολύ τον Άγιο και προστάτευαν τις περιοδείες του στην περιοχή.