ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

Οι πρώτοι εξισλαμισμοί στην περιοχή

    Πολλά στοιχεία για τα χρόνων της οθωμανικής κυριαρχίας τα έχουμε από εκκλησιαστικές πηγές. Αυτά τα στοιχεία δείχνουν τις προσπάθειες της Εκκλησίας, να διατηρηθεί  η χριστιανική πίστη και, βέβαια, μαζί με τα σχολεία, βοήθησε τη δημιουργία και ανάδειξη της εθνικής συνείδησης των νεοελλήνων.

   Οι πρώτοι βίαιοι εξισλαμισμοί στην Ήπειρο άρχισαν το 1611, μετά το αποτυχημένο κίνημα του επισκόπου Διονυσίου. Συνεχίσθηκαν το 1635, όταν αφαίρεσαν από τους χριστιανούς το προνόμιο να γίνονται σπαχήδες- τότε πολλοί από αυτούς άλλαξαν πίστη. Μέχρι τότε οι μουσουλμάνοι της Ηπείρου ήταν μόλις το 1/5 του πληθυσμού.

Πολλές πηγές αναφέρουν πως η περιοχή μας εξισλαμίσθηκε γύρω στο 1735-40, μετά τις αποτυχημένες εξεγέρσεις εναντίον της Πύλης του 1732. Επίσης εκτεταμένοι εξισλαμισμοί στην περιοχή αναφέρονται για τα έτη 1854, 1893 και 1898.

  Συνεχίζουμε παραθέτοντας κάποια στοιχεία για τους εξισλαμισμούς της περιοχής.

   *Στο παρακάτω δημώδες αποτυπώνονται οι λόγοι και οι τρόποι εξισλαμισμού χωριών του Δελβίνου- κάπως έτσι θα έγινε κι εδώ. Επίσης, δείχνει την στάση του απλού κλήρου, σε αυτούς τους δύσκολους καιρούς. Είναι των ετών 1734-40, ο δε ήρωας του είναι ο παπάς του χωριού Μαχαλάς- Δελβίνου Γιάννης Θέμελης, πρόγονος του Στέλιου Παπαθεμελή, γνωστού πολιτικού της Θεσσαλονίκης.

«Κάτω στον Παντελεήμονα και στον πλατύ τον κάμπο

Στον μύλο του μοναστηριού που το είπαν συνατούρι

Οι μπέηδες συνάχτηκαν μαζί με τους αγάδες

Και φώναξαν τους χριστιανούς να γίνουνε ραγιάδες

Όπως και τ’ άλλα τα χωριά ραγιάδες έγινήκαν

Κι αν θέλουνε τη λευτεριά, μπέηδες για να γίνουν

Θα να χαλάσουν τσ’ εκκλησιές κι άλλα τζαμιά να χτίνουν

Όπως ο Παντελεήμονας όπου γίναν αγάδες

Κανένας δεν τους μίλησε κανένας δεν τους κρένει

Απ’ όλους κείν’ τους χριστιανούς που ‘τανε συναγμένοι

Ο παπά-Γιάννης σκώθηκε και με θυμό τούς κρένει

Ακούστε αφέντες μπέηδες κι εσείς καλοί αγάδες

Ούτε Τούρκοι γινόμαστε ούτε σε εσάς ραγιάδες

Το βιό μας θα το πάρουμε κι ο τόπος ναν’ δικός σας

Πάλε με χρόνους με καιρούς πάλε θα ξαναρθούμε

Μον  νιώθω πόνο στην καρδιά σαν δάγκωμα από φίδι

‘κούγω στον Παντελεήμονα χότζας να μπαγλατίζει.»

   *Ο Άγγελος Παπακώστας- καθηγητής καιιστοριοδίφης τακτοποιώντας το αρχείο του ιστορικού Γιάννη Βλαχογιάννη, γράφει, πώς εξισλαμίσθηκε η Κώτσικα: «Κατά την ημέραν του Μεγάλου Σαββάτου της εβδομάδας των Παθών μετέβηκαν εις το χωρίον εκείνο Σουβαρήδες (ένοπλοι) προς σύναξη φόρων. Οι κάτοικοι μη έχοντας να πληρώσουν επιέζοντο υπό των Τούρκων όπως εξομώσωσι. Οι δυστυχείς κάτοικοι την πρωία ημέρα του Πάσχα μετέβηκαν εις την εκκλησία, εξελθόντες δε μετά την θεία λειτουργίαν επιέσθησαν έτι αυστηρότερον υπό των Τούρκων. Απελπισθέντες όθεν οι δυστυχείς και νομίσαντες ότι δίδοντες προς τους Τούρκους όρκον εξομώσεως ψευδή ήθελον απαλλαγή προσωρινώς του φόρου, προέβησαν εις την ορκομωσίαν. Οι Τούρκοι κατόπιν λαβώντες τούτο ως επιχείρημα ηθέλησαν να εφαρμόσωσι το Κοράνι- «Ή Τούρκος ή θάνατος» μη δυνάμενοι δε οι χριστιανοί απελπισθέντες αναγκάστηκαν να εξισλαμισθούν εντελώς διά να εγκολποθώσι τα ταγμένα προνόμια των αγάδων αποφεύγοντες τας απανθρώπους πιέσεις».

Αλλαξοπιστία Κεραμιτσιώτη. ΕΚ ΚΕΡΚΥΡΑΣ 25/10/1893:

Η «Φωνή της Ηπείρου» είχεν αναφέρη εις το φύλλον δι’ ολίγων λέξεων την εκτούρκευσιν του εκ του χωρίου Κεραμίτσας Σιολή Μανάρη και της συζύγου του. Το γεγονός παρήλθεν απαρατήρητον, όπως τόσα άλλα, κεκαλυμμένο με τον πέπλον της αναλγησίας και της αδιαφορίας. Ας μας επιτρέψουν οι αναγνώσται της «Φωνής» να απασχολήσουμε αυτούς ολίγον με το ζήτημα τούτο.

   Προ 4-5 ετών, όταν ο Χατζή- Ντούλιας είχεν αποσταλή υπό της διοικήσεως Ιωαννίνων προς παγίωσιν της διασαλευθείσης  τάξεως εν τη επαρχία Φιλιατών, όλαι αι βλέψεις του αυστηρού τούτου οργάνου της τάξεως είχον στραφή, ως εικός, κατά των Χριστιανών, οι οποίοι εκπλήρωσαν τας αμαρτίας των οθωμανών κατσικοκλεφτών. Μεταξύ δε άλλων απηνέστατα καταδιωχθέντων χριστιανών συγκαταλέγεται και ο Σιολή Μανάρης, ο οποίος τα μόνα σφάλματα που είχε κάμη είναι ότι τα είχε κακά με κάτι συγχωριανούς του τουρκολάτρας, οι οποίοι και ενήργησαν διά παντείων μέσων την καταστροφήν του. Συνελήφθη τη ενεργεία τούτων υπό του ρηθέντος ζαπιτιέ και εστάλη σιδηροδέσμιος εις Ιωάννινα. Το αποτέλεσμα δε της απηνούς καταδιώξεως κατ’ αυτού το βλέπομεν μετ’ ολίγον. Πανταχόθεν καταπιεζόμενος, υπ’ αυτών των ομοφύλων και αδελφών, παντοειδείς υφιστάμενος κατατρεγμούς, δεν ηδυνήθη επί τέλους να ανθέξη και δελεασθείς εν τη υστάτη δυστυχία υπό των υποσχέσεων των Τούρκων, απεφάσισε να αλλαξοπιστίση. Και οι Τούρκοι, γνωρίζοντες να εκτιμώσι καλώς τας τοιαύτας θυσίας, αφήκαν αυτόν ελεύθερον πλέον. Και τώρα… εις τους πρώην αδελφούς του!

Η καταγωγή της οικογένειας Λάγια,

(άρθρο του Στ. Στράτη στα ΘΕΣΠΡΩΤΙΚΑ ΝΕΑ-το 1969): «Η καταγωγή της οικογένειας Λάια  ήτο από το χωρίον Φοινίκι Φιλιατών. Ο προπάππους του κ. Μέτου Λάϊα, ενθουσιώδης και γενναίος, μυημένος εις την επανάσταση του Διονυσίου το 1611 έλαβε μέρος εις αυτήν. Μετά την αποτυχία της επέστρεψε εις το χωρίον του όπου οι τούρκοι πληροφορηθέντες πολιόρκησαν την ευρισκόμενη πλησίον της πλατείας οικίαν του και αφού επολέμησε γενναίως και εξαντλήθηκαν τα εφόδιά του κατόρθωσε να διαφύγει. Εις τον τοίχον της οικίας του είναι εμφανή τα σημάδια ακόμη και σήμερα από τα βόλια των τούρκων. Λόγω των διωγμών που ακολούθησαν υποχρεώθηκε να εξισλαμισθή και κατέφυγε στους Φιλιάταις. Ο αείμνηστος πατήρ του Μέτου Λάϊα, Σουαϊπ Μέτε Τσάνε Λάϊας με υπηρηφάνεια πάντοτε διεκήρυττε ότι είναι εκ καταγωγής φοινικιώτης, οι δε φοινικιώτες είχαν ιδιαιτέρας επαφές μετά της οικογένειάς του».