ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

Διαλεχτά Κομμάτια από μια μελέτη για την Περιφέρεια Φιλιατών

ΠΕΡΙΠΑΤΟΙ ΣΤΑ ΚΑΤΩΧΩΡΙΑ Του Βασ. Μπαρά (Βορειοηπειρώτης δάσκαλος στην περιοχή μας που έγραψε πολλά, ιστορικά και λαογραφικά στις τοπικές εφημερίδες στα μέσα του περασμένου αιώνα- είχε γράψει και βιβλίο για το ΔΕΛΒΙΝΟ… σε κάποιον το δάνεισα και ξέχασε να μου το επιστρέψει…)

«Η Σαγιάδα στο Ενετικό Αρχείο (φάκελλος 32) αναφέ­ρεται με το όνομα Bastia για­τί έτσι τήν ήλεγαν οι Βενετσιάνοι. Στο ίδιο Αρχείο βρίσκονται και εκθέσεις πρός τον Δόγην πού χαρακτηρίζουν τη Σαγιάδα σάν σπουδαίο εμπορικό λιμάνι της Ηπείρου, άπ’ όπου διάβαιναν για την Κέρκυρα από του 15ου αιώνα όλα τα εμπορεύματα και εν γένει τα προϊόντα της Ηπείρου, Θεσσαλίας, Μακεδονίας, ως και της Βλαχίας ακόμη και απ’ εκεί για τη Βενετία με τα καράβια πού περνούσαν ταχτικά.

Η Μπαστιά, βρίσκονταν κοντά στην ακρογιαλιά και γύ­ρω από τον σημερινόν Όρμο όπως μας φανερώνει το ξε­νικό τοπωνύμιο της, πού σώζεται ακόμη στα στόματα του λαού, αά γκαλντερίμια (=λιθό­στρωτοι δρόμοι) και εν γένει τα λείψανα της αρχαίας ταυτης Ηπειρωτικής Πολιτείας. Φαίνεται ότι λόγοι ασφαλείας υποχρέωσαν τους Σαγιαδιανούς να σκαρφαλώσουν εκεί πάνω πού είναι χτισμένο σή­μερα το χωριό τους. Πολλές φορές ή ζωηρή Εμπορική κί­νηση της Σαγιάδας κόβονταν απότομα από τις ληστείες πού γίνονταν συχνά, στη «στράτα Κουτσή», όπως πληροφορού­μεθα από τη σχετική εμπορική αλληλογραφία και τα εμπο­ρεύματα πήγαιναν από το Δέλβινο. Επαναλαμβάνονταν όμως πάλι γρήγορα, γιατί τα Καρβάνια προτιμούσαν πάν­τοτε τη Σαγιάδα πού ήταν 6 ώρες κοντήτερα από τους Ά­γιους Σαράντα, οι οποίοι άπείχον από τα Γιάννενα 21 ώρες, ενώ η Σαγιάδα μόλις 15.

Από του 1716 ή Σαγιάδα, χάρις στη γνωστή εκστρατεία του Καραμουσταφά πασά εναντίον της Κέρκυρας απέχτησε και σπουδαίαν δια την εποχήν της συγκοινωνίαν. Συνδέθηκε απ’ ευθείας με τη Λάρισσα με δρόμον πλάτους 60 ποδών (17 μέτρων). Επίσης και με τα Γιάννενα. Τα ίχνη των δρόμων τούτων δια­κρίνονται μέχρι σήμερα (βλέ­πε Σκάλα Ζωργιάνου, Σκάλα Κεραμίτσης, Στράτα Κούτσι, γκαλντερίμια πλησίον γέφυ­ρας Σίμου κλπ.).

Προξενεία. Για τη διευκόλυνση του Εμπορίου, από το τελευταίο τέταρτο του 17^ου  αιώνα (1675), εδώ είχαν την έδρα τους και Προξενικοί πράκτορες της Αγγλίας, Γαλ­λίας και Ολλανδίας, καθώς και ένας ανεπίσημος της Ενετίας 6 ο Γιαννιώτης Τριαντάφυλλος Μπαλαούρας. Ούτος ανεγνωρίσθη επίσημος υποπρόξενος την 1ην Φεβρουαρίου 1702, εκδοθέντος του διορισμού του παρά του εν Δυρραχίω Ενετού Προξένου Γεωργίου Κουμάνου. Το Γαλλικόν Προξενείον της Σαγιάδας διετηρήθη και μετά το 1706, οπότε μετεφέρθη ή έδρα του στην Άρτα (βλ. Ήπ. Χρον. ΙΑ,  σελ. 291).

Ενετοκρατία. Η Ενετοκρατία, πού έφθανε μέχρι το Κοκκινολιθάρι βά­στηξε στη Σαγιάδα από τα 1402 πού οι Κερκυραίοι κα­τέλαβαν το Κάστρο της από τον Σέρβαρβανιτόβλαχον Ζογκόην Βαρδάραν για λογαρια­σμό των Ενετών κυρίων των μέχρι του 1537, πού ο Σου­λεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής, πού ήρθε αυτοπροσώπως στην Ή­πειρο, εκυνήγησε τους Ενε­τούς από τα περισσότερα Κά­στρα της Ηπειρωτικής πα­ραλίας και υπήγαγεν αυτήν υπό την διοίκησιν του Πασά του Δελβίνου (βλ. Πραγματείαν Τοπογραφικήν κλπ. Π. Κουγιτέα, σελ. 209).

Ας ιδούμε τώρα και τί γράφουν για τη Σαγιάδα oι διάφοροι περιηγηταί, πού πέ­ρασαν απ’ εδώ.

Ο Τούρκος περιηγητής Εβλιγιά Τσελεπή πού πέρα­σε απ’ εδώ στα 1670 γράφει:

Ύστερα από πορεία μι­σής ώρας (από τη Λιόψη) φτάσαμε στο παγκόσμιου φή­μης λιμάνι της Σαγιάδος, πού είναι γνωστό στους Ρω­μαίους Άραβες, Πέρσες και Φράγκους. Αγορά και λου­τρά και τζαμιά δεν έχει το λιμάνι αυτό, παρά μονάχα μερικά χάνια για τους εμπόρους και περιηγητάς και με­γάλες αποθήκες στην παραλία για τα εμπορεύματα, χρη­σιμοποιούνται δε για το σκοπό αυτό και τα σπίτια του χωριού της Σαγιάδας. Για τον  εκτελωνισμό των εμπορευμάτων υπάρχει αντιπρό­σωπος του Σουλτάνου καθώς και αντιπρόσωπος του Σουλτάνου καθώς και πρόξενος της Βενετίας. Το λιμάνι της Σαγιάδας εί­ναι μεγάλης αξίας από την άποψη εισαγωγής και εξαγω­γής εμπορευμάτων και είναι το λιμάνι των Γιαννίνων ,των Τρικάλων, της Λάρισσας, της Θεσσαλονίκης, των Σερ­ρών και πολλών άλλων πόλε­ων και φρουρίων. Οι δρόμοι του όμως είναι στενοί και δύσβατοι, αμάξια δεν υπάρχουν καθόλου και μονάχα α­γωγιάτες με φορτηγά ζώα πηγαινοέρχονται ως την Αδριανούπολι και τη Σόφια».

Από τον Γαλλικόν οδηγόν της Ελλάδος του 1891 πληροφορούμεθα για τη Σαγιά­δα τα εξής :

«Σαγιάδα ένθα διαβιβάζε­ται τις, προερχόμενος εκ Κερ­κύρας είναι μόνον μία Σκά­λα με σταθμόν Σουβαρίδων (Χωροφυλακής) μίαν οικίαν τελωνειακών υπαλλήλων και ένα μαγαζί. Μόνον εις τον Σταθμόν της Χωροφυλακής ημπορεί τις να διανυκτερεύση και πρέπει να φροντίση να φέρη τρόφιμα. Η Σαγιάδα πιθανώς είναι η αρχαία Μαιάνδρεια. Το όνομα τούτο α­ναφέρεται υπό του Πλινίου μετααξύ Χιμαίρας η οποία διέ­σωσε το όνομα της (Χειμάρρα) και Κεστρίας την οποίαν θ’ απαντήσωμεν εις Φιλιάτες. Είναι πιθανόν ότι είναι το ίδιον όνομα το οπο’οον πρέπει να αναγνώσωμεν επί του πίνακος του Πέτιγκερ. Η ανα­λογία των αποστάσεων του σημείου τούτου προς τον λι­μένα Γλυκύν και προς το Βουθρωτόν συντελεί εις  το να συμπίπτη τούτο εις την όχθην του Θυάμιδος (Καλαμά). Οι Ασιάται θεμελιωταί της πόλεως ανεγνώρισαν εις τους πολυάριθμους ελιγμούς του Θυάμιδος νέον Μαίανδρον, καθώς ο αυτός ποτα­μός αντικαθιστά τον Σιμόεντα εις τους οφθαλμούς των Τρώων του Ιλίου και της Κεστρίας. Η Σαγιάδα ήτο άλλοτε φρούριον κυριεύθεν και καταστραφέν παρά των Βενετών τω 1402. Δεν ευρί­σκονται ίχνη του.

ΒΑΣ. Γ. ΜΠΑΡΑΣ