ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

ΠΕΡΙΠΑΤΟΙ ΣΤΑ ΚΑΤΩΧΩΡΙΑ

Του Βασ. Μπαρά (Βορειοηπειρώτης, δάσκαλος στην περιοχή μας που έγραψε πολλά, ιστορικά και λαογραφικά στις τοπικές εφημερίδες στα μέσα του περασμένου αιώνα- είχε γράψει και βιβλίο για το ΔΕΛΒΙΝΟ… σε κάποιον το δάνεισα και ξέχασε να μου το επιστρέψει…)

            Σίδερη είναι από το όνομα του πρώτου οικιστού της, που τον έλεγαν Σιδέρη (= Ισίδωρον).

            Ο Σιδέρης λοιπόν ήταν τσιέλεγκας (= μεγαλοκτηνοτρόφος), και έβοσκε τα πολυάριθμα κοπάδια του, εκεί γύρω από το σημερινό χωριό της Σίδερης. Εδυσκολεύονταν όμως πολύ για νερό. Μια μέρα είδε κατά τύχην ένα τράγο, να βγαίνη μέσα από το δάσος με τα γένεια βρεγμένα. Την άλλη και την άλλη το ίδιο. Από περιέργεια λοιπόν την τετάρτην ημέραν παρακολούθησε τον τράγον και ηύρε την πηγήν από την οποίαν έπινεν ο τράγος.

            Εκεί γύρω από την πηγήν έστησε τα μαντριά του. Σιγά, σιγά τον ακολούθησαν και άλλοι, και άλλοι. Και έτσι εσχημάσθηκε ο πρώτος πυρήνας του χωριού, που σήμερα λέγεται Σίδερη, δια τον λόγον που είπαμε παραπάνω.

Ο ίδιος ο θρύλος επαναλαμβάνεται αυτούσιος, και για το χωριό Απάνω Λεσινίτσα του Δελβίνου, Δελβινάκι του Πωγωνίου και Πέτα της Άρτας. Στην Απάνω Λεσινίτσα μάλιστα το νερό που βρήκαν με τη βοήθειαν του τράγου το εβάφτισαν «τραγόνερον».

            Είναι άξιοι θαυμασμού οι Σιδεριώτες, για την ψυχικήν αντοχήν τους και καρτερικότητα. Ούτω ενώ ευρίσκοντο υπό την διαρκή απειλή της ζωής των, εκ μέρους των φανατικών Τουρκαλβανών του γειτονικού των χωρίου Καλπακίου (σημ. Ελαίας), όχι μόνον διετήρησαν ακμαίον και ζωηρόν το Εθνικόν και θρησκευτικόν τους φρόνημα, αλλά ετόλμησαν ν’ αμφισβητήσουν στους Αγάδες του Καλπακίου, κεκτημένα – να πούμε την αλήθεια – δικαιώματά τους, στην επίκοινον βοσκήν την καλουμένην «βουνό Σίδερης», σε σημείο που ηνάγκασαν αυτούς να ζητήσουν την επέμβασιν και προστασίαν των Τουρκικών Δικαστηρίων.

            Δια του λόγου το ασφαλές, παρατέθομεν εις το επόμενον τα σχετικά δικόγραφα, παραχωρηθέντα μοι λίαν ευγενώς, παρά του φιλτάτου δικηγόρου τώρα και φοιτητού τότε κ. Γεωργίου Κολιούση, προς ον απευθύνω νας θερμάς μου ευχαριστίας δια την χειρονομίαν του ταύτην.