Archive for Απρίλιος, 2025
Καστάνιανη Πωγωνίου Ιωαννίνων: Όχι μόνον δεν στελέχωσαν το φυλάκιο, αλλά το «ξηλώνουν»!

Ένα φυλάκιο με ιστορία 100 ετών στα ελληνοαλβανικά σύνορα διαλύεται! – Αφύλακτα τα σύνορα από το Ιόνιο ως την Κόνιτσα

Για το φυλάκιο της ακριτικής Καστάνιανης Πωγωνίου Ιωαννίνων και την ανάγκη επαναλειτουργίας του, μετά από 15 περίπου χρόνια έχουμε γράψει επανειλημμένα στο protothema.gr. Αν και ο Πάνος Καμμένος ως Υπουργός Εθνικής Άμυνας το 2015 είχε ανακοινώσει πομπωδώς την επαναλειτουργία όλων των φυλακίων της ελληνοαλβανικής μεθορίου, δεν έγινε τίποτα απολύτως. Και αν από την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ δεν περιμέναμε κάτι καλύτερο, πιστεύαμε ότι η ΝΔ θα επανεξετάσει το θέμα και θα επανδρώσει το φυλάκιο της Καστάνιανης, τουλάχιστον, που λειτουργούσε αδιάλειπτα από το 1921 (το χωριό απελευθερώθηκε το 1913 και αναφέρεται ονομαστικά στο Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας, του ίδιου έτους, ότι παραχωρείται στην Ελλάδα) ως τα τέλη της δεκαετίας του 2000.
Αντί λοιπόν να επανδρωθεί το φυλάκιο (χρειάζονται το πολύ δέκα οπλίτες) με έκπληξη μάθαμε ότι το παρατηρητήριο του φυλακίου, ένας πραγματικός σιδερένιος πύργος, απ’ όπου οι στρατιώτες παρατηρητές μπορούσαν να κατοπτεύουν μια τεράστια έκταση στα ελληνοαλβανικά σύνορα ξηλώθηκε, καθώς όπως ειπώθηκε, τα σίδερά του ήταν σάπια. Όταν το φυλάκιο λειτουργούσε, σε άριστη συνεργασία με τους συνοριοφύλακες της Καστάνιανης, οι στρατιώτες απέτρεπαν οποιαδήποτε είσοδο σε Αλβανούς λαθρομετανάστες. Πλέον, στο χωριό έχουν απομείνει λιγοστοί συνοριοφύλακες που με τη φιλότιμη συνδρομή δυνάμεων της Frontex έχουν αναλάβει τη φύλαξη των ελληνοαλβανικών συνόρων και την προστασία περίπου δέκα χωριών.
Αφύλαχτα τα ελληνοαλβανικά σύνορα από το Ιόνιο ως την Κόνιτσα!
Τα ελληνοαλβανικά σύνορα καθορίζονται πλέον μόνο από πυραμίδες… Μπορεί άνετα όποιος θέλει να περπατήσει από τις ακτές του Ιονίου, π.χ. από τη Σαγιάδα μέχρι την Κόνιτσα πάνω στην οριογραμμή Ελλάδας – Αλβανίας χωρίς κανένα απολύτως πρόβλημα! Αυτό είναι παντελώς αδιανόητο. Η Αλβανία δεν ανήκει στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Πώς και γιατί δεν υπάρχει πλέον στελεχωμένο, ούτε ένα φυλάκιο στα ελληνοαλβανικά σύνορα, σε μήκος δεκάδων χιλιομέτρων; Είναι αντιληπτή η ανάγκη για άρτια φύλαξη των ανατολικών μας συνόρων, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει τα σύνορα με τις άλλες χώρες να είναι παντελώς αφύλακτα…
Το φυλάκιο της Καστάνιανης λειτούργησε για πρώτη φορά στο εξωκλήσι του χωριού Ζωοδόχος Πηγή (Παναγοπούλα) το 1921. Το Δημόσιο αργότερα αγόρασε από τον Καστανιανίτη Μιχάλη Μπούρα έκταση 17.294 τ.μ., 400 μέτρα βορειοδυτικά του χωριού. Συνεπώς, η έκταση του φυλακίου είναι δημόσια και δεν δαπανά χρήματα για αυτή. Το 1935 κατασκευάστηκαν από τον Γερμανό μηχανικό Βάισμαν τα δύο υπάρχοντα κτίρια για τον στρατωνισμό των οπλιτών του φυλακίου. Από τότε, το φυλάκιο της Καστάνιανης βρίσκεται εκεί, ως «ΕΦ 7». Από τον τομέα του πέρασαν στις 28 Οκτωβρίου 1940 τμήματα της ιταλικής Μεραρχίας «ΦΕΡΑΡΑ». Οι άνδρες του φυλακίου αμύνθηκαν και στη συνέχεια, με βάση το σχέδιο Κατσιμήτρου συμπτύχθηκαν στο Καλπάκι. Από εκεί πέρασαν οι Γερμανοί, στις 15 Αυγούστου 1943 και έκαψαν το μεγαλύτερο μέρος της Καστάνιανης.
Το 1945 – 1946 το φυλάκιο επαναλειτούργησε, αλλά λόγω της δράσης στην περιοχή του ΔΣΕ, με προβλήματα. Μετά τη μάχη της Μουργκάνας το 1948 και την ήττα του ΔΣΕ, λειτούργησε κανονικά. Το 1959 χτίστηκε δίπλα στο παλιό φυλάκιο και νέο, ενώ το 1970 δίπλα στο παλιό λίθινο παρατηρητήριο, φτιάχτηκε νέο υπερυψωμένο, το οποίο «ξηλώθηκε» πριν λίγες μέρες… Το 1992 λόγω των γεγονότων με την Αλβανία το φυλάκιο αναβαθμίστηκε. Η δύναμή του αυξήθηκε από αριθμό ανδρών Ομάδας σε δύναμη Διμοιρίας. Παράλληλα, ανακατασκευάστηκε το παλιό φυλάκιο εκ θεμελίων.
Αυτή τη στιγμή, που μόνο και μόνο για ιστορικούς λόγους έπρεπε να είναι επανδρωμένο, είναι έδρα της 1ης Διμοιρίας του 2ου Λόχου Προκαλύψεως του 583 ΤΠ με έδρα την Κόνιτσα.
Το φυλάκιο Λελούδα(ς): ερείπια και κλεμμένα αγκωνάρια (από ποιους άραγε;).
Για πρώτη φορά στο ελληνικό ίντερνετ παρουσιάζουμε το εγκαταλειμμένο σήμερα φυλάκιο Λελούδα(ς). Το όνομά του πιθανότατα οφείλεται στον τεχνίτη Λελούδα που το έχτισε. Βρίσκεται σε απόσταση 10 μέτρων από τα ελληνοαλβανικά σύνορα, κοντά στη μεθοριακή πυραμίδα 41. Απέχει περίπου 2 χλμ. από το χωριό Αγία Μαρίνα. Είναι χτισμένο σε υψόμετρο 725 μέτρα, στο Μεσοβούνι, του όρους Μουργκάνα. Χτίστηκε το 1924 και είναι γνωστό ως «ΕΦ 8». Το φυλάκιο αποτελούνταν από ένα λίθινο κτίσμα με στέγη από κεραμίδια βυζαντινού τύπου που χρησιμοποιήθηκε για τη διαμονή των στρατιωτών. Υπήρχε επίσης μια σκοπιά και ένα λίθινο κτίσμα που χρησίμευε ως στάβλος. Το φυλάκιο λειτούργησε ως το 1940, οπότε οι άνδρες του συμπτύχθηκαν προς τον Καλαμά. Το φυλάκιο «Λελούδα» ανακαταλήφθηκε τον Νοέμβριο του 1940 από το απόσπασμα Τσακαλώτου.
Τον Σεπτέμβριο του 1948 και πάλι ο Θρασύβουλος Τσακαλώτος διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στη μάχη της Μουργκάνας. Οι άνδρες του ΔΣΕ είχαν οχυρωθεί στο φυλάκιο της Λελούδας και η κατάληψή του από άνδρες του Εθνικού Στρατού ήταν καθοριστικής σημασίας. Σήμερα σώζονται ερείπια του φυλακίου. Από αυτό έχουν κλαπεί τα αγκωνάρια (μεγάλες πέτρες) από αγνώστους. Από ποιους άραγε; Το γεγονός ότι το φυλάκιο απέχει 10 μέτρα από την Αλβανία, ίσως σημαίνει κάτι…
Επίλογος
Κλείσιμο
Το Πωγώνι ερημώνει. Παρά τα επίσημα αποτελέσματα της απογραφής του 2021, η πραγματικότητα είναι τελείως διαφορετική. Τα χωριά της Λάκκας Πωγωνίου, αριστερά της, φερόμενης ως, Εθνικής Οδού Ιωαννίνων – Κακαβιάς έχουν όλα μονοψήφιο αριθμό κατοίκων (πλην Κτισμάτων, το φυλάκιο των οποίων σε δεσπόζουσα θέση έκλεισε και το οικόπεδο στο οποίο ήταν χτισμένο, επιστράφηκε στον ιδιοκτήτη του και Καστάνιανης). Η έκταση του φυλακίου Καστάνιανης, όπως αναφέραμε, είναι δημόσια. Ο κύριος Παναγιώτης Καλαμπόκας, από την Καστάνιανη μας έστειλε δύο υπέροχες φωτογραφίες: στην πρώτη, το μαγευτικό ηλιοβασίλεμα, με τον ήλιο να χάνεται στα βουνά της Β. Ηπείρου, φαίνεται καθαρά το παρατηρητήριο του φυλακίου. Στη δεύτερη, τραβηγμένη το Σάββατο 12/4 το παρατηρητήριο δεν υπάρχει… Μετά την απομάκρυνση των στρατιωτών, το ξήλωμα του παρατηρητηρίου και τη «φυγή» δημοσίων υπηρεσιών από τα ακριτικά χωριά του Πωγωνίου τι έχει σειρά;

Είναι πολλοί 10 στρατιώτες, για την επάνδρωση ενός φυλακίου που ελέγχει μια τεράστια έκταση στα ελληνοαλβανικά σύνορα; Λίγος σεβασμός στην Ήπειρο. Τη γη των μεγάλων ευεργετών. Τη γη που για την απελευθέρωσή της έχασαν τη ζωή τους χιλιάδες παλικάρια. Εντάξει, το Πωγώνι έχει λίγους ψηφοφόρους. Ωστόσο, οι Ηπειρώτες είναι εκατοντάδες χιλιάδες και θα δώσουν την προσήκουσα απάντηση όταν θα χρειαστεί και θα είναι ηχηρότατη…

ΥΓ: Η διάλυση του σιδερένιου παρατηρητηρίου έγινε χωρίς καμία ειδοποίηση προς τον πρόεδρο της Κοινότητας Καστάνιανης. Αντιλήφθηκε όμως ότι κάτι γίνεται στο φυλάκιο και έσπευσε να δει. Ευτυχώς, επρόκειτο για εξουσιοδοτημένο συνεργείο από τον Στρατό και όχι για μέλη γνωστής ευπαθούς κοινωνικής ομάδας με ιδιαίτερη αδυναμία στα μέταλλα…
Αντ. Μπέζας: “Ούτε μαρίνα με φωτογραφίες, ούτε φυλακές στο στρατόπεδο”

Έντονα επικριτικός κατά των διαρροών για τα αποτελέσματα της συνάντησης του βουλευτή Βασίλη Γιόγιακα με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, εμφανίστηκε στη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου τη Μεγάλη Δευτέρα, ο επικεφαλής της δημοτικής παράταξης «Μαζί για την Ηγουμενίτσα» Αντώνης Μπέζας.
«Οφείλουμε πρώτα απ’ όλα να προστατεύσουμε τον ίδιο τον πρωθυπουργό. Δεν υπάρχει καμία επίσημη ανακοίνωση για τη συνάντηση του κ. Μητσοτάκη με τον τοπικό βουλευτή. Όταν υπόσχονται κάποια πράγματα οι πρωθυπουργοί, τα ανακοινώνουν μόνοι τους και δεν τα ανακοινώνουν τρίτοι μέσω διαρροών σε παραπολιτικές στήλες. Όλα αυτά που είδαν επομένως το φώς της δημοσιότητας, αν δεν υπάρξει επίσημη ανακοίνωση, είναι ευσεβείς πόθοι κάποιων και δεν έχουν καμία σχέση με αυτά που εκφράζουν την πλειοψηφία της τοπικής κοινωνίας», τόνισε ο πρώην υπουργός των κυβερνήσεων της ΝΔ.
«Η κατασκευή Μαρίνας στην Ηγουμενίτσα δεν είναι δημόσιο έργο για να το προωθήσει η κυβέρνηση. Η διαχείριση του χώρου ανήκει με βάση τη σύμβαση παραχώρησης στον όμιλο Grimaldi. Μόνο αν θέλει ο Grimaldi να δεχθεί υποπαραχώρηση, μπορεί κάποιος τρίτος να κατασκευάσει και να λειτουργήσει Μαρίνα στη συγκεκριμένη θέση. Αν επομένως υπάρχει διαθέσιμος επενδυτής και είναι σοβαρός επενδυτής, ας πάει να συνεννοηθεί με τον παραχωρησιούχο του Λιμανιού και όχι να περιφέρεται και να φωτογραφίζεται στην Ηγουμενίτσα. Γιατί ήλθαν εδώ από την Ένωση Μαρινών Ελλάδος; Για να μας πουν αυτό που ξέρουμε ότι δηλαδή η Ηγουμενίτσα είναι κατάλληλη για Μαρίνα ή για επικοινωνιακούς λόγους;», συνέχισε στην τοποθέτησή του ο κ. Μπέζας.
Τέλος, για το Τάγμα Φιλιατών ο Αντώνης Μπέζας ανέφερε ότι ο χώρος του Στρατοπέδου πρέπει να παραμείνει στο Υπουργείο Άμυνας και ότι είναι μεγάλο λάθος να ζητάμε τη λειτουργία Φυλακών στο συγκεκριμένο χώρο αφού, πέραν του ότι Φυλακές δεν κατασκευάζονται μέσα στις πόλεις, με τον τρόπο αυτό ακυρώνουμε οι ίδιοι τη διεκδίκησή μας και δικαιώνουμε τον κ. Δένδια που ισχυρίζεται ότι δεν είναι αναγκαίο το Τάγμα στους Φιλιάτες. Το θέμα των Φυλακών πρέπει να αποσυνδεθεί από το θέμα του Στρατοπέδου και αν θέλει η κυβέρνηση να κάνει Φυλακές στη Θεσπρωτία ας τις κάνει σε άλλο κατάλληλο χώρο και όχι στο χώρο του 628 Τάγματος Πεζικού.
«Το Τάγμα πρέπει να παραμείνει στους Φιλιάτες, όπως παραμένει η αντίστοιχη στρατιωτική Μονάδα στην Κόνιτσα. Αυτό το αίτημα έπρεπε να τεθεί στον πρωθυπουργό και όχι να κάνουμε το Στρατόπεδο Φυλακές και το Πανεπιστήμιο ξενοδοχείο. Εμείς, με όποιες δυνάμεις έχουμε θα αντιδράσουμε αλλά πρέπει και η κοινωνία και οι τοπικοί φορείς να πάρουν την υπόθεση στα χέρια τους», ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Μπέζας.
Τα ήθη και έθιμα της Μ. Εβδομάδας και του Πάσχα στη Θεσπρτωτία
Του π. Ηλία Μάκου
Στα νεότερα χρόνια τα ήθη και τα έθιμα (και της Μ. Εβδομάδας και του Πάσχα) μεταβλήθηκαν και αλλοιώθηκαν.
Εξασθένισαν τα ήθη, εξασθένισαν και τα έθιμα. Αυτό οφείλεται βασικά και κύρια στον τερματισμό της κλειστής ζωής της αγροτικής κοινωνίας, που ήταν ο κατεξοχήν χώρος διατήρησης ηθών και δημιουργίας εθίμων.
Η αναπόληση των παλιών εθίμων, από τους ηλικιωμένους και οι νοσταλγικές αναμνήσεις, γυρίζει την καρδιά τους σε χρόνια δύσκολα, αλλά στην πραγματικότητα ευτυχισμένα.
Μέσα από τα έθιμα ανατρέχουμε στις ρίζες μας, ανακαλύπτουμε τη φυσιογνωμία μας, πιστοποιούμε την ταυτότητά μας, θωρακίζουμε το μέλλον μας, διασφαλίζουμε τη συνέχειά μας, εναρμονίζουμε το χθες με το σήμερα, οικοδομούμε ελπιδοφόρα το αύριο.
ΕΘΙΜΑ Μ. ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ
Οι προετοιμασίες για τον εορτασμό του Πάσχα στη Θεσπρωτία, ξεκινούσαν πριν τη Μ. Εβδομάδα.
Σχεδόν από τις Απόκριες και μετά άρχιζαν οι έγνοιες και οι δραστηριότητες της νοικοκυράς.
Το σπίτι, οι αυλές και οι δρόμοι, γύρω από αυτό, έπρεπε να αστράφτουν από καθαριότητα και πάστρα.
Με ξυδόνερο, αυτό ήταν το απολυμαντικό, καθάριζαν τα πάντα και ειδικά τα εικονίσματα. Μετά την καθαριότητα των χώρων, ασβεστώνονταν οι τοίχοι (εσωτερικά και εξωτερικά).
Αμφότερα τους έβαφαν με λαδομπογιές, που η μυρωδιά τους ήταν έντονη και απωθητική για πολλές ημέρες.
Το Σάββατο του Λαζάρου όχι μόνο μικρά παιδιά, αλλά και μεγάλοι κάποιες φορές, πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι και έλεγαν τα κάλαντα του Λαζάρου, κρατώντας ένα καλάθι (σπόρτα), που ήταν στολισμένο με λουλούδια και κουδούνια και ο σπιτονοικοκύρης τους φίλευε με αυγά, κουλουράκια, αλλά και χρήματα.
Το απόγευμα, και με εντολή δασκάλου πολλές φορές, τα παιδιά βοηθούσαν στην ετοιμασία των βαγιών.
Έδεναν με σπάγκο δεντρολίβανο και δάφνη και τα ματσάκια τα διένειμε ο παπάς στους πιστούς την Κυριακή των Βαΐων, το απόγευμα της οποίας ξεκινούσε η Μεγάλη Εβδομάδα.
Στη διάρκειά της, και μέχρι το Μ. Σάββατο, υπήρχε η προσμονή της επιστροφής των ξενιτεμένων, ανθρώπων, ενώ τα παιδιά ανέμεναν με λαχτάρα από τους νονούς τη λαμπάδα και τα καινούργια παπούτσια.
Τη Μεγάλη Πέμπτη, από το πρωί οι γυναίκες ζύμωναν τσουρέκια και έβαφαν τα αυγά. Το πρώτο βαμμένο αυγό που έβγαζαν από την κατσαρόλα, το τοποθετούσαν στο εικονοστάσι και το φύλαγαν εκεί μέχρι το επόμενο Πάσχα.
Το αυγό αυτό ήταν κάτι σαν φυλαχτό για το σπίτι τα χωράφια και τα ζώα. Το αυγό της προηγούμενης χρονιάς θάβονταν στα χωράφια ή στα μαντριά, με την πεποίθηση ότι έτσι τα «γεννήματα» της γης ή των ζώων θα είναι πολλά.
Τη βαφή, από φυσικά υλικά, συνήθως φύλλα κρεμμυδιού και ξύδι, την κρατούσαν για 40 μέρες μετά, γιατί θεωρούσαν αμαρτία να την πετάξουν νωρίτερα.
Για το στολισμό του Επιταφίου, σήμερα τα λουλούδια αγοράζονται, μικροί και μεγάλοι κατέφευγαν στους κήπους και στους αγρούς και μάζευαν μαργαρίτες, παπαρούνες και τριαντάφυλλα.
Στολίστρες ήταν οι γυναίκες και μερικές από αυτές το είχαν σαν τάμα. Κατά κανόνα εκείνες, που ήταν ανύπαντρες, που δεν έκαναν παιδιά και άλλες είχαν θέματα υγείας.
ΤΟ ΠΑΣΧΑ
Το βράδυ της Ανάστασης οι νοικοκυραίοι γυρνώντας από την εκκλησία και πριν μπουν στο σπίτι σταύρωναν την εξώπορτα με το Άγιο Φως και μετά άναβαν το καντήλι έτσι ώστε να μπορέσουν να κρατήσουν το Άγιο Φως όλο το χρόνο στο σπίτι.
Πατροπαράδοτο γεύμα της Κυριακής του Πάσχα ήταν το σουβλιστό αρνί. Όμως παραδοσιακή θεωρούταν η γάστρα, στην οποία έψηναν το πασχαλινό κρέας.
Συνήθιζαν επίσης να φτιάχνουν πολλών ειδών πίτες. Ακόμα ένα παραδοσιακό τοπικό φαγητό, ήταν η συκωταριά με σπανάκι στη γάστρα το οποίο το έτρωγαν αντί για μαγειρίτσα.
Σε πολλά χωριά μαζεύονταν οι χωριανοί στις πλατείες ή στις αλάνες έψηναν, έτρωγαν, έπιναν και γλεντούσαν όλοι μαζί.
Ως προς το σούβλισμα από νωρίς το χάραμα της Κυριακής του Πάσχα ξυπνούσε ο άντρας κι άναβε τη φωτιά.
Κι αφού σχηματίζονταν κάρβουνα, τοποθετούνταν η σούβλα με το αρνί. Το κοκορέτσι ψηνόταν πρώτο.
Οι πασχαλινές εθιμικές και λατρευτικές εκδηλώσεις ολοκληρώνονταν την Κυριακή του Πάσχα με τον Εσπερινό της Αγάπης.
Οι κάτοικοι ντυμένοι με τα καλά τους πήγαιναν πάλι στην εκκλησία. Τα αγόρια, σύμφωνα με τις ενθυμήσεις ηλικιωμένου στη Θεσπρωτία, στέκονταν στο προαύλιο της εκκλησιάς και περίμεναν να διαβούν τα κορίτσια.
Στο χωριό Γηρομέρι Φιλιατών αναβιώνει έως τώρα, τη Δευτέρα του Πάσχα, ένα μοναδικό ταφικό έθιμο, που έχει ρίζες στις αρχές του 18ου αιώνα.
Αμέσως μετά τη θεία λειτουργία στον κοιμητηριακό ναό της Αγίας Παρασκευής, κάτοικοι και συγγενείς νεκρών, κάνουν «τρισάγιο» με οργανοπαίχτες πάνω από τους τάφους.
Οι συγγενείς του νεκρού, παραγγέλνουν το αγαπημένο τραγούδι του όσο ήταν στη ζωή, για να ακουστεί πάνω από τον τάφο του.
Έτσι σπάει η νεκρική σιγή και απλώνεται η χαρά της Λαμπρής, ως πρόγευση της ανάστασης των νεκρών.
ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΤΙ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΑΣΧΑ
Πάσχα δεν είναι το φαγοπότι, το ξεφάντωμα, οι διακοπές, η θεατρική παρουσία μας στην εκκλησία δέκα λεπτά πριν το «Χριστός Ανέστη» και ένα λεπτό μετά, οι ευχές, που τις περισσότερες φορές τις λέμε και δεν τις εννοούμε. Δεν είναι η τυπικότητα και η εξωτερικότητα μιας κοσμικής θρησκευτικότητας.
Διαγκωνιζόμαστε μπροστά στην Ωραία Πύλη του ναού για να ανάψουμε τη λαμπάδα μας από τη λαμπάδα του ιερέα και εξαντλούμε κατά κανόνα στην τήρηση του λειτουργικού εθίμου τη συμμετοχή μας στο λυτρωτικό γεγονός της Ανάστασης.
Πάσχα είναι η συνειδητοποίηση ότι ακολουθούμε τον Υιό του Θεού, που είναι η εγγύηση για τη δική μας ανάσταση. Η πρόσκληση δεν είναι να λάβουμε ένα φως απλώς, που ένα φύσημα, μια πνοή αρκεί για να το σβήσει.
Η πρόσκληση είναι να λάβουμε ένα φως ανέσπερο, που δεν κατανικιέται, που δεν εξαφανίζεται ποτέ.

.jpg)
Written
on 16/04/2025