ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

Η κλιματικής κρίση- Επαναχρησιμοποίηση των βιβλίων στα Σχολεία και λειτουργία Σχολικών Βιβλιοθηκών

με Βιβλιοθηκονόμους/Επιστήμονες Πληροφόρησης–

Trash is cash: τα σκουπίδια είναι χρήμα

      Στην Εκπαίδευση του 21^ου αιώνα η πραγματική προστασία του περιβάλλοντος  απαιτεί αφενός βαθιά επίγνωση της σοβαρότητας των ζητημάτων και αφετέρου τεκμηριωμένες λύσεις των προβλημάτων, χωρίς κούφιες ρητορείες, εύκολες και γενικόλογες μεγαλοστομίες για τη σωτηρία του πλανήτη. Ειδικότερα, οι άμεσα εμπλεκόμενοι πολιτικοί και εκπαιδευτικοί οφείλουν να μελετούν τη βαθύτερη σχέση της Παιδείας με την Οικολογία και την Κυκλική Οικονομία, να κατανοούν τους βασικούς οικολογικούς κανόνες για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης και να  τους εφαρμόζουν καθημερινά στην σχολική πράξη.

    Οι διεθνείς ESG πρακτικές αλλάζουν τα δεδομένα και στα Εκπαιδευτικά Συστήματα. Η αειφορία, η υπευθυνότητα και η ευσυνειδησία αποτελούν κεντρικές αξίες τόσο για τις κρατικές και ιδιωτικές επιχειρήσεις όσο και για τους καταναλωτές. Στο σύγχρονο Σχολείο η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση στοχεύει όχι μόνο στην καλλιέργεια των αγαθών οικολογικών προθέσεων με θεωρητικές προσεγγίσεις, αλλά και στην εμπράγματη περιβαλλοντική σχολική συμπεριφορά. Διδάσκοντες και διδασκόμενοι γυμνάζονται πώς να κατανοούν την αλληλοσύνδεση των περιβαλλοντικών ζητημάτων με τα φυσικά, κοινωνικά, πολιτιστικά και οικονομικά προβλήματα και επιπλέον με ποιους τρόπους μπορούν με την προσωπική τους δράση και συμμετοχή να δημιουργούν πρόσθετη αξία, υπεραξία, στο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον· εκπαιδεύονται, για παράδειγμα, πώς να θωρακίζουν καθημερινά την εμπράγματη αγάπη για το βιβλίο στο Σχολείο σε σχέση με την περιβαλλοντική αειφόρο οικονομική ανάπτυξη. Στην Ευρώπη η Κυκλική Οικονομία, η ανακύκλωση όχι μόνο άχρηστων αλλά και χρήσιμων αντικειμένων, αποτελεί βασική μέθοδο αντιμετώπισης της κλιματικής κρίσης. Σε αυτό το οικονομικό πλαίσιο θεωρείται και είναι  Διοικητικός Παραλογισμός η ετήσια διαχείριση και καταστροφική χρήση των  σχολικών βιβλίων και Βιβλιοθηκών  χωρίς Βιβλιοθηκονόμους. 

 Ανακύκλωση χρήσιμων αντικειμένων, όχι μόνο αχρήστων

     Πολύ συχνά στην Ευρώπη  ακούμε όλο και περισσότερο για τις πρακτικές της κυκλικής οικονομίας με φιλόδοξο στόχο την Αειφόρο Ανάπτυξη χρησιμοποιώντας τα προϊόντα με προσοχή προσβλέποντας στην μεγαλύτερη διάρκεια στον κύκλου της ζωής τους. Για παράδειγμα, η επαναχρησιμοποίηση ενός προϊόντος, ενός τηλεφώνου ή αυτοκινήτου ή βιβλίου, είναι μια ευκαιρία για να ανοίξει έναςνέος κύκλος ζωής για το συγκεκριμένο προϊόν. Δεν χρειάζεται μεγάλη φαντασία για να διαπιστώσει κανείς τι σημαίνει αυτό για τη χρήση των φυσικών πόρων, τις τιμές των πρώτων υλών, την παραγωγή και αποκομιδή σκουπιδιών, τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Η ποιοτική περιβαλλοντική χρήση συνεπάγεται τεράστια εξοικονόμηση φυσικών, ενεργειακών και οικονομικών πόρων. Trash is cash, τα σκουπίδια είναι χρήμα. Ασφαλώς, δεν υπάρχει τίποτα κακό στην ποιοτική, πολυετή, δανειστική, χρήση των βιβλίων στις Σχολικές και Δημοτικές Βιβλιοθήκες με Βιβλιοθηκνόμους. Αντίθετα, η πρόωρη και πρόχειρη σκουπιδοποίηση προϊόντων, όπως τα βιβλία, προκαλεί την απόλυτη οικονομική σπατάλη, καθώς τα προϊόντα θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν εκ νέου («Κυκλική οικονομία»: Το οικονομικό μοντέλο του μέλλοντος,  Κώστας Πλιάκος, CNN Greece Πέμπτη, 19 Ιανουαρίου  2017).

     Η Γραµµική Οικονοµία βασίζεται αποκλειστικά στην εκμετάλλευση φυσικών πόρων και  δεν αποτελεί πλέον βιώσιµη επιλογή. Αντίθετα, στην κυκλική οικονομία το ζητούμενο είναι να αυξηθεί ο χρόνος ζωής κάθε προϊόντος με την επαναχρησιμοποίηση του, µε τέτοιον τρόπο ώστε η προστιθέμενη αξία του να διατηρείται όσο το δυνατόν περισσότερο. Το μοντέλο της ανακύκλωσης ως πολτοποίησης αντιμετωπίζει τα προϊόντα αποκλειστικά ως μελλοντικά σκουπίδια, ενώ η κυκλική οικονομία στηρίζει στην πράξη την αειφορία των πρώτων υλών και φυσικών πόρων. Με απλά λόγια, η Κυκλική Οικονομία αποβλέπει στην σταδιακή δημιουργία ενός νέου παραγωγικού και καταναλωτικού μοντέλου που επιτρέπει τη χρήση των προϊόντων (βιβλίων, επίπλων, αυτοκινήτων κ.ά.) για μεγαλύτερη χρονική διάρκεια με ταυτόχρονη και παράλληλη ελαχιστοποίηση της χρήσης ή/ και σπατάλης φυσικών πόρων. Με αυτό τον τρόπο πραγματοποιείται η μετάβαση από ένα κάθετο μοντέλο «παραγωγής, κατανάλωσης, απόρριψης» σε ένα κλειστό κυκλικό μοντέλο, όπου τα προϊόντα με ποιοτική χρήση μπορούν να επαναχρησιμοποιούνται. Για παράδειγμα, η ποιοτική χρήση ενός σχολικού βιβλίου και η επαναχρησιμοποίησή του επί πέντε χρόνια εξασφαλίζει πολλαπλά οφέλη οικονομικά, οικολογικά, ψυχοπαιδαγωγικά.

 Το γραμμικό μοντέλο του τυφλού καταναλωτισμού

   Τώρα είναι  κατάλληλη στιγμή να αρχίσει και στην Ελλάδα μια κοινωνική και πολιτική συζήτηση  σχετικά με τον καλύτερο τρόπο μεταστροφής προς μια κυκλική οικονομία σε πολλούς τομείς· να  ξεφύγει από το γραμμικό μοντέλο του τυφλού υπερκαταναλωτισμού «αγοράζω, πετάω», το οποίο έχει κυριεύσει την οικονομική σκέψη· να εντρυφήσει στο παραγωγικό μοντέλο, το οποίο αντί να καταναλώνει απλώς, επιδιώκει να διατηρεί, να προστατεύει και να αναβαθμίζει την αξία και των φυσικών πόρων και των προϊόντων. Στα εκπαιδευτικά συστήματα των ευρωπαϊκών χωρών έχει εφαρμοστεί η ποιοτική χρήση και  η επαναχρησιμοποίηση των σχολικών βιβλίων. Η μετάβαση στην εκπαιδευτική κυκλική οικονοµία προϋποθέτει αλλαγή της εστίασης από την αέναη παραγωγή και αναπαραγωγή των σχολικών βιβλίων στην ποιοτική σχολική χρήση και την πολυετή  επαναχρησιµοποίησή τους. Η μακροζωΐα τους εξασφαλίζει πολλαπλά οφέλη. Τα σχολικά βιβλία δηλαδή με την ποιοτική χρήση έχουν διάρκεια ζωής που μπορεί να φτάσει και μία δεκαετία. Είναι καιρός για αλλαγή πορείας.

     Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτίθεται να δώσει ιδιαίτερη έμφαση σε μέτρα ενίσχυσης της κυκλικής οικονομίας, αλλά χρειάζεται να την καθοδηγεί και η φωνή των πολιτών για προϊόντα καλύτερης ποιότητας σε συνδυασμό με την περιβαλλοντική ευαισθησία. Η κυκλική οικονομία συσχετίζεται με τον μετασχηματισμό της οικονομίας στο σύνολό της, σε πλήρη συμφωνία με τους παγκόσμιους στόχους αειφόρου ανάπτυξης. Η επιλογή αυτή αντιμετωπίζει άμεσα την κλιματική κρίση και συμβάλλει στη μείωση της χρήσης ενέργειας, σύμφωνα και με την ενεργειακή στρατηγική της Ευρωπαϊκής  Ένωσης. Η μεταστροφή προς την κυκλική οικονομία θα βοηθήσει στη δημιουργία μιας νέας γενιάς πολιτών που θα είναι φορείς καινοτομίας σε όλο το μήκος της αλυσίδας, από το ράφι του καταστήματος έως το Διοικητικά Συμβούλια των επιχειρήσεων.

      Ειδικότερα, για την µετάβαση στην εκπαιδευτική κυκλική οικονοµία είναι αναγκαία η αλλαγή της εστίασης από την αέναη ετήσια αναπαραγωγή των ίδιων σχολικών βιβλίων στην πολυετή και ποιοτική επαναχρησιµοποίησή τους, η οποία θα οδηγήσει στην ποιοτική βελτίωση ολόκληρης της σχολικής αλυσίδας (πρόγραμμα σπουδών, σχολικό εγχειρίδιο, αίθουσα μαθήματος, αναγνωστική σχολική βιβλιοθήκη). Ταυτόχρονα θα δημιουργήσει αναβαθμισμένο σύστημα ποιοτικής ανακύκλωσης· τα σχολικά βιβλία  να σχεδιάζονται με τρόπο, ώστε να είναι ανθεκτικά στην ποιοτική ανακύκλωση. Με την διάσωση των βιβλίων στα Σχολεία τα θετικά αποτελέσματα θα οξύνουν ακόμα περισσότερο τις περιβαλλοντικές ευαισθησίες των πολιτών. Ο οικολογικός και οικονομικός αλφαβητισμός, η κατανόηση  των βασικών οικολογικών και πολιτιστικών κανόνων, η συστημική σκέψη, διασφαλίζουν όχι μόνο την ποιότητα των βιβλίων και βιβλιοθηκών στα Σχολεία αλλά ταυτόχρονα συμβάλλουν στην προστασία του Αμαζονίου  και τη διάσωση ολόκληρου του πλανήτη.

     Στις κρίσιμες περιστάσεις ο Δημοσθένης απευθυνόμενος προς τους Αθηναίους επαναλάμβανε συχνά τη φράση, «ή θα κινηθείτε ή θα νικηθείτε».  Τα άτομα και οι κοινωνίες, όταν συμβιβάζονται με την αδράνεια, την αθλιότητα του υπερκαταναλωτισμού και δεν συγκινούνται από τη αλόγιστη σπατάλη φυσικών και οικονομικών πόρων, χάνουν τη μάχη για την προστασία του περιβάλλοντος και την καθημερινή ποιότητα ζωής Η Κυκλική Οικονομία βάζοντας φραγμούς στην τυφλή κατανάλωση και τη χρηματοοικονομία της απληστίας αποτελεί το  οικονομικό και εκπαιδευτικό μοντέλο του μέλλοντος.