ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

 Γράφει ο Παύλος Λ. Αλεξίου

Μετά από αναδιπλώσεις του Αμερικανού Προέδρου στον πόλεμο των δασμών, με μια κατ΄ αρχήν αναβολή των νέων δασμών για 90 μέρες στις περισσότερες χώρες -πλην της Κίνας- με τελευταίες δηλώσεις του, άφησε να εννοηθεί ότι  είναι διατεθειμένος να μειώσει τους δασμούς και σε κινεζικά προϊόντα, λέγοντας ότι οι δασμοί θα περιοριστούν, «όμως δεν θα πέσουν στο μηδέν». Στα πλαίσια αυτά η αμερικανική κυβέρνηση εξετάζει μείωση των δασμών στις κινέζικες εισαγωγές -σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και πάνω από 50%- σε μια προσπάθεια αποκλιμάκωσης της έντασης με το Πεκίνο.

Ο Τραμπ είχε επιβάλει δασμούς ύψους 145% στις κινεζικές εισαγωγές. Η Κίνα απάντησε με αντίστοιχους δασμούς 125% στα αμερικανικά προϊόντα. Φαίνεται όμως ότι οι «αγορές» τρόμαξαν τον Τραμπ. Οι χρηματιστηριακοί δείκτες  έδειξαν ξεκάθαρα ότι οι ΗΠΑ ήταν ο κύριος χαμένος από την κίνηση αυτή. Η ύφεση «προ των θυρών», τα επιτόκια σε άνοδο και ο Τραμπ κάλεσε την Ομοσπονδιακή Τράπεζα (Fed) να τα μειώσει, δηλώνοντας ότι θα μπορούσε να αποπέμψει τον πρόεδρό της, Τζερόμ Πάουελ, αν και αργότερα διευκρίνισε πως δεν έχει τέτοια πρόθεση, αφού οι δηλώσεις του αυτές είχαν καταβυθίσει δολάριο και μετοχές. Οι δισεκατομμυριούχοι φίλοι του φάνηκε ότι δεν είναι διατεθειμένοι να υποστούν τις επιπτώσεις όχι μόνο των δασμών, αλλά και των παράπλευρων προβλημάτων, όπως ήταν η μαζική πώληση αμερικανικών κρατικών χρεογράφων. Στις δημοσκοπήσεις οι Αμερικανοί πολίτες δείχνουν απογοητευμένοι από τους χειρισμούς Τραμπ στην οικονομία.

Συνεργάτες του Τραμπ έκαναν κάποιες «πυροσβεστικές» δηλώσεις. Ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ δήλωσε ότι «η εμπορική αντιπαράθεση με την Κίνα δεν είναι βιώσιμη» και ότι υπάρχει περιθώριο για συνομιλίες που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μια εμπορική συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας. Την ίδια στιγμή βέβαια επισήμανε ότι η σύναψη εμπορικής συμφωνίας με την Κίνα θα είναι δυσκολότερη από ό,τι με άλλες χώρες, καθώς «η Κίνα είναι τόσο ο μεγαλύτερος οικονομικός ανταγωνιστής μας, όσο και ο μεγαλύτερος στρατιωτικός αντίπαλός μας».

Η Κίνα εκτιμώντας τις δηλώσεις Τραμπ ως σημάδι υποχώρησης, άφησε να εννοηθεί ότι είναι ανοιχτή για εμπορικές συνομιλίες με τις ΗΠΑ, αν και προειδοποίησε ότι δεν θα διαπραγματευτεί υπό καθεστώς απειλών από τον Λευκό Οίκο. Αυτή η αμοιβαία κατ΄ αρχήν διάθεση διαλόγου σηματοδότησε καιμια αλλαγή πορείας, ύστερα από έναν μήνα έντασης και αμοιβαίων αυξήσεων δασμών.

Η δυστοκία της Αμερικής είχε φανεί, με την ανάκληση των δασμών στα κινητά τηλέφωνα και τους υπολογιστές από την Κίνα, τουλάχιστον προσωρινά. Οι πιέσεις στην αμερικάνικη οικονομία -και όχι μόνον- ήταν ασφυκτικές, όταν στις αρχές Απρίλη το Πεκίνο πρόσθεσε 7 ακόμα σπάνιες γαίες στον κατάλογο με όσες υφίστανται περιορισμούς στην εξαγωγή τους, για να δημιουργήσει προβλήματα στις προμήθειες βασικών εξαρτημάτων αυτοκινητοβιομηχανιών, αεροδιαστημικής, ναυπηγικής βιομηχανίας, ημιαγωγών, στρατιωτικών εξοπλισμών κλπ.

Η κατάσταση αυτή προκαλεί ανησυχίες στααμερικανικά μονοπώλια και ενδοαστικές αντιθέσεις στα επιτελεία στις ΗΠΑ. Ο διευθύνων σύμβουλος της JP Morgan Chase, Τζέιμι Ντάιμον επεσήμανε ότι  η προσπάθεια της κυβέρνησης Τραμπ να αναμορφώσει το παγκόσμιο εμπόριο γεννά απειλές και για την αμερικανική οικονομία. Η διοίκηση του τεχνολογικού κολοσσού της Nvidia ανησυχεί ότι θα υποστεί «πλήγμα» 5,5 δισ. δολαρίων, μετά το «μπλόκο» των ΗΠΑ στις εξαγωγές τσιπ τεχνητής νοημοσύνης στην Κίνα. Ο κυβερνήτης της Καλιφόρνιας, της μεγαλύτερης βιομηχανικής πολιτείας των ΗΠΑ, με πληθυσμό 40 εκατομμύρια, ενός από τους μεγαλύτερους εμπορικούς εταίρους στον κόσμο, υπέβαλλε δικαστική προσφυγή για τους δασμούς που επέβαλε η κυβέρνηση Τραμπ.

Σίγουρα οι κινήσεις αυτές έχουν να κάνουν με αντιθέσεις στα πλαίσια των μονοπωλιακών κύκλων ή αντιτιθέμενων μερίδων του αμερικάνικου κεφαλαίου για τον τρόπο αντιμετώπισης των ανταγωνιστών τους σε παγκόσμια κλίμακα, αλλά ταυτόχρονα έχουν σαν στόχο την πλήρη υποταγή κάποιων φτωχών χωρών ή και την υποχρέωση ενδιάμεσων χωρών σε διαπραγματεύσεις. Σε αυτό το επίπεδο πάντως φαίνεται ότι είχαν αποτελέσματα, αφού ο Λευκός Οίκος ανακοίνωσε ότι έχουν υποβληθεί 18 προτάσεις από ξένες χώρες (Νότια Κορέα, Ιαπωνία και Ινδία κλπ.) για νέες εμπορικές συμφωνίες.

«Η ΕΕ διατηρεί εποικοδομητική διάθεση και παραμένει έτοιμη για μια δίκαιη συμφωνία» με τις ΗΠΑ δήλωσε ο αρμόδιος για το Εμπόριο και την Ανταγωνιστικότητα Επίτροπος της ΕΕ Μ. Σέφκοβιτς, ο οποίος μετά από επαφές στην Ουάσιγκτον, στο πλαίσιο της αναζήτησης ενός συμβιβασμού, αποχώρησε χωρίς να έχει ξεκάθαρη εικόνα για τη στάση των ΗΠΑ. Στη συνέχεια δήλωσε ότι «είναι προς το συμφέρον μας να ενισχύσουμε τους εμπορικούς και επενδυτικούς μας δεσμούς με εταίρους σε όλη την υφήλιο, όπως Ινδία, Ινδονησία, Ταϊλάνδη, Φιλιππίνες, ή με την περιοχή του Κόλπου… Οι ΗΠΑ αντιπροσωπεύουν το 13% του παγκόσμιου εμπορίου αγαθών. Δική μας προτεραιότητα, μαζί με τα υπόλοιπα μέλη του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, είναι η υπεράσπιση του υπόλοιπου 87% και το να βεβαιωθούμε ότι το παγκόσμιο εμπορικό σύστημα θα επικρατήσει για εμάς τους υπόλοιπους». Αναφερόμενος στις επίσημες επαφές που είχε τέλη Μάρτη στην Κίνα, επεσήμανε την ανάγκη να «ανέβει το «επίπεδο παιχνιδιού» για τις ευρωπαϊκές εταιρείες στην Κίνα».

Στην Ασία εστιάζει τις προσπάθειες για ευνοϊκότερες εμπορικές συνεργασίες και η Κίνα, μέσα από περιοδεία του Σι Τζινπίνγκ στη Νοτιοανατολική Ασία.Κίνα και Βιετνάμ, σε κοινή δήλωση μετά την επίσκεψη του Κινέζου Προέδρου, δήλωσαν  την υποστήριξή τους στη διατήρηση ενός πολυμερούς εμπορικού καθεστώτος με επίκεντρο τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ). Εξέτασαν επίσης την έρευνα και τη συνεργασία στον τομέα των βασικών ορυκτών και υπέγραψαν 45 συμφωνίες. Μετά το Βιετνάμ, ο Σι Τζινπίνγκ επισκέφθηκε την Μαλαισία, που αυτή την περίοδο προεδρεύει και της ASEAN και την Καμπότζη. Έκθεση του αμερικανικού Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (Center for Strategic and International Studies – CSIS) εκτιμά ότι οι περιορισμοί της Κίνας στις εξαγωγές σπάνιων γαιών και μαγνητών που χρησιμοποιούνται στις τεχνολογίες άμυνας, ενέργειας και αυτοκινητοβιομηχανίας, μπορεί να προκαλέσουν σοβαρά προβλήματα στις ΗΠΑ, ακόμα και για την άμυνά της.

Φαίνεται τελικά ότι το πρόβλημα των ΗΠΑ ουσιαστικά έγκειται στην εξασθένιση της αμερικάνικης οικονομίας και ότι η πολιτική του προστατευτισμού, μέσω της επιβολής δασμών για να διατηρήσουν την ηγεμονία τους, δεν συνιστά «δύναμη», αλλά «αδυναμία». Το όπλο των δασμών ήταν πάντα όπλο των αδύναμων οικονομιών ή των ανερχόμενων χωρών. Αντίθετα, οι μεγάλες ιμπεριαλιστικές χώρες, στο όνομα του «ελεύθερου εμπορίου», ήθελαν να τις γονατίσουν και να τις υποτάξουν.

Το εμπορικό έλλειμμα των ΗΠΑ με την Κίνα είναι μια πραγματικότητα που πληγώνει την οικονομία των ΗΠΑ. Χάθηκαν δουλειές στις ΗΠΑ, επειδή προϊόντα μπορούσαν να παραχθούν πιο φτηνά στην Κίνα. Όμως αυτό δεν ήταν αποτέλεσμα κάποιας συνωμοσίας από τη μεριά της Κίνας. Ήταν κερδοσκοπική ανάγκη και επιλογή αμερικανικών επιχειρήσεων, γιατί πλήθος προϊόντων, συμπεριλαμβανομένων και εξαρτημάτων αμερικανικής κατασκευής προϊόντων, μπορούσαν να παραχθούν πολύ πιο φτηνά στην Κίνα. Η αμερικανική οικονομία εδώ και δεκαετίες έχει διαμορφωθεί στη βάση αυτής της πολιτικής επιλογής.

Αυτό που άλλαξε ήταν ότι η Κίνα κάποια στιγμή έπαψε να είναι απλώς η χώρα «φτηνού εργατικού δυναμικού», αλλά έγινε η δεύτερη -αν όχι η πρώτη- οικονομία του πλανήτη και άρα εκ των πραγμάτων η κατεξοχήν οικονομική δύναμη που μπορούσε να ανταγωνιστεί τις ΗΠΑ. Διαμορφώθηκε έτσι μία συνθήκη, όπου είναι πια οι ΗΠΑ αυτές που εξαρτώνται από τις φτηνές εισαγωγές από την Κίνα, αυτές που έχουν ανάγκη τα κινεζικά προϊόντα και όχι το αντίθετο, με τις  επιλογές Τραμπ να έχουν πραγματικό κόστος για τις ΗΠΑ, για τους καταναλωτές αλλά και για τις επιχειρήσεις, γιατί πολύ απλά θα αγοράζουν προϊόντα πιο ακριβά. Ο άμεσος αντίκτυπος ήταν οι ακυρώσεις παραγγελιών και ο κίνδυνος υποχώρησης των καταναλωτικών δαπανών.

Με βάση έκθεση του ΔΝΤ οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι σε παγκόσμιο επίπεδοέχουν αυξηθεί σημαντικά και βρίσκονται στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων δεκαετιών, «απειλώντας την παγκόσμια χρηματοπιστωτική σταθερότητα», μειώνοντας την πρόβλεψη του ΔΝΤ για την παγκόσμια ανάπτυξη στο 2,8% για το 2025, από 3,3% που είχε αναφέρει το Γενάρη.Αντίστοιχες προειδοποιήσεις διατυπώνει η Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη (UNCTAD). 

Ο πόλεμος των δασμών είναι μια άλλη έκφραση του άγριου ιμπεριαλιστικού ανταγωνισμού που γίνεται με κάθε τρόπο, στρατιωτικό, οικονομικό, πολιτικό, με δυο μεγάλους πολέμους (Ουκρανία, Μέση Ανατολή) και πολλές άλλες πολεμικές συρράξεις μεταξύ των ισχυρών γεωπολιτικών «παικτών» του πλανήτη (ΗΠΑ-Κίνας-Ρωσίας-ΕΕ), με φόντο τη μάχη ΗΠΑ – Κίνας για την πρωτοκαθεδρία, σαν αποτέλεσμα ενός καπιταλισμού που σαπίζει και που γεννάει πολέμους, φτώχεια, πείνα, θάνατο, μεταναστατευτικά κύματα, περιβαλλοντικές καταστροφές. Οι αντιπολεμικός-αντιιμπεριαλιστικός αγώνας των λαών είναι η μόνη απάντηση που μπορεί να βάλει φρένο σε αυτήν την καταστροφική πορεία για την ανθρωπότητα,  να «φωτίσει» αυτό το ζοφερό μέλλον και να ανοίξει δρόμους σε μια άλλη κατεύθυνση.