ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

1.4.  Τα βυζαντινά χρόνια

   Το 324μ.Χ. ο Κωνσταντίνος ανακηρύσσει τον χριστιανισμό ως επίσημη λατρεία της Αυτοκρατορίας και το 330 μεταφέρει την πρωτεύουσα στην Κωνσταντινούπολη.

Το 395 ο Θεοδόσιος διαιρεί στα δυο την Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και την δίνει στους γιούς του- την ανατολική στον Αρκάδιο, τη δυτική στον Ονώριο.

   Η περιοχή μας ανήκε στην ανατολική ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Οι πρώτοι αιώνες αυτής της περιόδου σηματοδοτούν το τέλος του αρχαίου κόσμου. Οι διωγμοί που ακολούθησαν εναντίον των εθνικών, των Ελλήνων δηλαδή- της θρησκείας και του πολιτισμού τους- κράτησαν πάνω από 700 χρόνια. Στις διώξεις χρησιμοποιούσαν και βάρβαρες φυλές- αφού πρώτα τις εκχριστιάνιζαν- με αντάλλαγμα λάφυρα και προνόμια. Τους διωγμούς αυτούς-  τη μελανότερη σελίδα της ιστορίας μας – και τις βαρβαρικές επιδρομές και καταστροφές του αρχαίου κόσμου τις πλήρωσε και τις πληρώνει ακριβά ο ελληνισμός και η ανθρωπότητα.

Η Θεσπρωτία γίνεται Βαγενετία

   Τους αιώνες που ακολούθησαν η ανατολική Ρωμαική Αυτοκρατορία καθιερώθηκε πολύ αργότερα να λέγεται βυζαντινή- η Θεσπρωτία ακολουθεί την τύχη της Ηπείρου. Τα όρια της ήταν περίπου τα ίδια με την αρχαιότητα. Άλλαχτηκε όμως το όνομα, από Θεσπρωτία έγινε Βαγενετία. Αιτία, η επιδρομή και εγκατάσταση στη Θεσπρωτία-τον 6-7 αι, σλάβικου φύλου με το όνομα Βαϊονήτες. Προφανώς στάλθηκαν από τους βυζαντινούς οι οποίοι επιμελημένα φρόντιζαν να σβηστεί ό,τι ελληνικό υπήρχε- ειδικά στη Θεσπρωτία η οποία ήταν σημαντικός λατρευτικός τόπος των αρχαίων Ελλήνων.

   Οι Σλάβοι Βαϊονήτες εγκαταστάθηκαν στην Θεσπρωτία, της άλλαξαν το όνομα και τη θρησκεία, αλλά σταδιακά αφομοιώθηκαν από το γηγενή πληθυσμό. Έμειναν μόνο τα 90 οικωνύμια και πολλά μικροτοπωνύμια, όπως γράφει ο Μ. Πασιάκος.

*Η αρχαιότερη μνεία της Βαγενετίας γίνεται σε μολυβδόβουλο του 7-8^ο αιώνα: «Θεοτόκε, βοήθει Θεοδώρω βασιλικώ σπαθαρίω και άρχοντι Βαγενετίας» – (δημοσιεύτηκε από τον N. Bansenu). Ένα ακόμη μολυβδόβουλο (9 ή11 αι.)  μνημονεύει ως άρχοντα της Βαγενετίας τον πρωτοσπαθάριο Ιλαρίωνα.

*Από τους βυζαντινούς συγγραφείς πρώτη η Άννα Κομνηνή, εξιστορώντας γεγονότα της Ηπείρου, το 1082, μνημονεύει την Βαγενετίαν- η οποία κάποια περίοδο της βυζαντινής ιστορίας αποτελούσε χαρτουλαράτο του θέματος Δυρραχίου.

Αναφορές για τα χωριά μας τους βυζαντινούς χρόνους

Από μια εργασία του Μ. Πασιάκου για χωριά της Βαγενετίας- αναφέρουμε όσα είναι στα όρια του σημερινού Δήμου Φιλιατών: Το 1181 υπάρχει αναφορά για την Πάβλα. Το 1216 αναφέρονται Ράι και Βριτεπός- στη λωρίδα Σαγιάδας. Το 1319 η Σκουπίτζα. Το 1321 η Πόβλιστα και του Τσαμάντουρα. Το 1361 Δολιανοί και Ηγουμενίτζα. Το 1386 η Σαϊάτα. Σε σημείωμα της μονής Σωσίνου το 1427, οι καλόγεροι έγραψαν τις προσκομιδές που μάζεψαν στα παρακάτω χωριά μας: Ξέχωρο, Φοινίκη, Κόκκινο Λιθάρι, Ραβενή, Γερομέρι, Μαλούνι, Καραπνίτζα, Αράχωβα, Λύκου, Μπαμπούρι, Κουρεμάδι, Λιά, Λίστα.