ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

1.3.  Τα ρωμαϊκά χρόνια

 Εξαντλημένοι από τους συνεχείς πολέμους, Ηπειρώτες και Μακεδόνες- μέλη της σπαρασσόμενης από εμφυλίους Ελλάδας- υπέκυψαν το 167π.Χ. στις ρωμαϊκές λεγεώνες και στους Έλληνες που είχαν συμμαχήσει μαζί τους.

    Οι Ρωμαίοι ιστορικοί αναφέρονται συχνά στη Θεσπρωτία, την περίοδο των πολέμων τους με τους Μακεδόνες. Λιγότερες είναι οι αναφορές τους, την περίοδο της κυριαρχίας και της εκμετάλλευσης της Θεσπρωτίας από Ρωμαίους γαιοκτήμονες.

    Από τους αρχαίους συγγραφείς Τάκιτο, Τίτο Λίβυο και Πολύβιο, αντλούμε στοιχεία για τον ρόλο που έπαιξαν οι θεσπρωτικές πόλεις στις εκστρατείες της Ρώμης για την κατάκτηση της Ελλάδας- την οποία υπερασπίζονταν οι Μακεδόνες.

Στις 22 Ιουνίου του 168 π.Χ. ο βασιλιάς της Μακεδονίας Περσέας χάνει την μάχη της Πύδνας από τις λεγεώνες του Αιμίλιου Παύλου, ενώ ο Ρωμαίος στρατηγός Λεύκιος Ανίκιος, αφού υπέταξε τους Ιλλυριούς και συνέλαβε το βασιλιά τους Γένθιο, βάδισε κατά της Ηπείρου υπέταξε τη Φανωτή, πέρασε τα στενά του Καλαμά και μέσω της Βροσίνας βάδισε στην Μολοσσία. Η χώρα περιήλθε σε στρατιωτική κατοχή και κάθε πόλη είχε ρωμαϊκή φρουρά, ενώ ο Λεύκιος εγκαταστάθηκε στην Πασαρώνα να διαχειμάσει. Μετά τις λαμπρές γιορτές των Ρωμαίων για την κατάκτηση, ο Αιμίλιος Παύλος πήρε το δρόμο της επιστροφής έχοντας στα χέρια του διάταγμα της Συγκλήτου για διαρπαγή, προκειμένου να πληρωθεί ο στρατός. Για να εφαρμόσει το διάταγμα κάλεσε στην Πασαρώνα δέκα προκρίτους από κάθε πόλη και τους διέταξε να συγκεντρώσουν σε τακτή ημερομηνία, τέσσερις ώρες μετά το ξημέρωμα, όλο το χρυσό και ασήμι που υπήρχε στα σπίτια τους και στους ναούς και τους έστειλε πίσω με ρωμαϊκή συνοδεία. Την καθορισμένη μέρα τα ξημερώματα όλες οι φρουρές επιδόθηκαν σε λεηλασίες και καταστροφές ώστε σε μια μόνο ώρα αιχμαλωτίσθηκαν 150.000 άνθρωποι και καταστράφηκαν 70 πόλεις, όπως γράφει και ο Τίτος Λίβιος: «…κατά την τετάρτην ώραν έδωσαν εις τους στρατιώτας την εντολήν της λεηλασίας. Τα λάφυρα υπήρξαν τοιαύτα ούτως ώστε εδόθησαν 400 δηνάρια εις κάθε ιππέα, 200 εις κάθε άλλον στρατιώτην και εμαζεύτηκαν και 150.000 αιχμάλωτοι».

Γνωστές αρχαίες πόλεις της περιοχή μας που καταστράφηκαν τότε ήταν: τα Γίτανα, η Φανωτή, η Φυλάκη- την οποία τοποθετούν στο Κασνέτσι, Σμέρτο ή Φιλιάτες.