ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

«Διοικείν εστί προβλέπειν»- Η «Σαγήνη του Αλλόκοτου» με «Τα Καπρίτσια» (Los Caprichos)  του Γκόγια στην Εθνική Πινακοθήκη- Εκπαιδευτικός χουλιγκανισμός: βέβηληΚακοποίηση των εικόνων ιστορικών προσώπων

Οι σκοποί της Εκπαιδευτικής και Πολιτιστικής Πολιτικής Διοίκησηςσυμπεριληπτικά διατυπώνονται στην επίσημη ιστοσελίδατης Εθνικής Πινακοθήκης. Συγκεκριμένα διακηρύσσεται με σαφήνεια και πληρότητα ότιο θεσμικός ρόλος του ιδρύματοςείναι «η συλλογή, διαφύλαξη, συντήρηση, μελέτη και έκθεση έργων τέχνης, με σκοπό την αισθητική καλλιέργεια του κοινού, την δια βίου εκπαίδευση μέσα από την τέχνη και την ψυχαγωγία που αυτή προσφέρει, αλλά και την αυτογνωσία των Ελλήνων με τη βοήθεια της ιστορίας της τέχνης, η οποία εκφράζει σε συμβολικό επίπεδο τον εθνικό βίο».

   Πρόσφατα η Διοίκηση του κορυφαίου Πολιτιστικού Οργανισμού αποφάσισε να εκθέσει «Τα Καπρίτσια» (Los Caprichos), μία συλλογή χαρακτικών του Φρανσίσκο Γκόγια, σε συνδυασμό με τις δημιουργίεςδέκα Ελλήνων καλλιτεχνών, με τίτλο«Η Σαγήνη του Αλλόκοτου». Τα έργα του Γκόγια δημοσιεύτηκαν στις αρχές του 1799 και αποτελούν ορόσημο στην καλλιτεχνική του εξέλιξη· για πρώτη εκφράζεται ως καλλιτέχνης απελευθερωμένος από τις δεσμεύσεις των δημόσιων παραγγελιών, στρέφεται στον εσωτερικό του κόσμο ανακαλύπτοντας τις σκοτεινές πτυχές του καιαλλάζει εντελώς την τεχνοτροπία του. Τα έργα αυτής της περιόδου αντιμάχονταν το ηγεμονικό και κοινωνικό καθεστώς στην Ισπανία. Στα «Καπρίτσια» στηλιτεύει την Αυλή, τις προλήψεις και τις δεισιδαιμονίες και την κενοδοξία των γυναικών.Ωστόσο, τα έργα αυτά θεωρούνται τουλάχιστον αμφιλεγόμενα, γιατί δεν έχει μελετηθεί κατά πόσο συνέβαλε στην καλλιτεχνική στροφή του καλλιτέχνη η απώλεια της ακοής τουτο 1792 από άγνωστη ασθένεια.Με μια πρώτη προσέγγιση  λοιπόν η διοικητική απόφαση για την οργάνωση του θεματικού αφιερώματος στην ελληνική Τέχνη,της «Σαγήνης του Αλλόκοτου»,φαίνεται ότι μάλλον δεν εξυπηρετεί τους εκπαιδευτικούς και πολιτιστικούς στόχους για τηναισθητική καλλιέργεια, την δια βίου εκπαίδευση, την ψυχαγωγία και την αυτογνωσία των Ελλήνων. Είναι μήπως τα έργα αυτά καλλιτεχνικά «αρρωστημένα» και αναχρονιστικά;

Μπορεί βεβαίως να ισχύει ότι, όπως δηλώνει ο Αλμπέρ Καμύ, «ένα έργο τέχνης είναι μια εξομολόγηση», ωστόσο οι ιδιοτροπίες, τα καπρίτσια, δεν είναι μόνο καλλιτεχνικέςαλλά και πολιτικές, διοικητικές. Σχετικός είναι ο λαϊκός παροιμιόμυθος για το καπρίτσιο του άξεστου βλάχου, ο οποίος παράγγειλε σε έναν αγιογράφο να ζωγραφίσει τον Χριστό, αλλά να τον παραστήσει με κόκκινα τσαρούχια. Ο αγιογράφος είχε αντίρρηση, αλλά ο βλάχος επέμεινε. Τότε ο ζωγράφος σημείωσε στο κάτω μέρος της εικόνας τη φράση, «θέλοντας ο βλάχος, μη θέλοντας ο ζωγράφος, φόρεσε και συ, Χριστέ μου, κόκκινα παπούτσια»(Δημήτριος Λουκάτος, Νεοελληνικοί Παροιμιόμυθοι, σελ.121). Επομένως, οι αλλόκοτες εικόνες έλκουν αντί να  απωθούνόχι μόνο τους καλλιτέχνες αλλά και εκείνα τα άτομα, τα οποία διαισθητικάαναγνωρίζουν σ’ αυτές κάτι βαθιά δικό τους.

Ασχέτως λοιπόν με την καλλιτεχνική ποιότητα των έργων τέχνης στην έκθεση της Εθνικής Πινακοθήκηςαποδεικνύεται η διοικητική αναποτελεσματικότητα, η αναντιστοιχία μεταξύ πολιτιστικής θεωρητικής σκοποθεσίας και πρακτικής εφαρμογής. Διοικητική Πρακτική Φιλοσοφία σημαίνει Λογική, Ηθική και Αισθητική όχι μόνο στη θεωρία αλλά και στην πράξη. Η επιλογή μάλιστα να διατηρηθούν στον χώρο τα θραύσματα των βανδαλισμένων έργων  προβάλλοντας εκτός από τα έργα και τα βίαια  καπρίτσια του οργισμένου ριζοσπάστη θεατή- βουλευτή στην πραγματικότητα θα μετέτρεπε τον πολιτιστικό οργανισμό σε «εθνική βανδαλοθήκη». Όμως, «το Διοικείν εστί προβλέπειν», όπως έχει ειπωθεί από την αρχαία εποχή.

Εκπαιδευτικός χουλιγκανισμός

στα σχολικά βιβλία και τα μαθητικάθρανία

Το Διοικείν εστί Προβλέπειν μεΣΟΔΑ: Σχέδιο, Οργάνωση, Διαχείριση, Αξιολόγηση αποτελεσμάτων. Η Διοίκησηστην Εκπαίδευση, την Παιδεία και τον Πολιτισμό ωςεπιστημονική θεωρία και πρακτική φιλοσοφίαοφείλει να πραγματώνει  προγραμματικούς παιδαγωγικούς σκοπούς προς όφελος αφενός των μαθητών ως μελλοντικών πολιτών και αφετέρου του κοινωνικού κράτους.Τα τελευταία χρόνια στα ευρωπαϊκά εκπαιδευτικά συστήματα, εκτός από τηναισθητική καλλιέργεια, δια βίου εκπαίδευση, ψυχαγωγία και αυτογνωσία, έχει προστεθεί ως εκπαιδευτικός σκοπός και στόχος η ευαισθησία των πολιτών και πολιτικών για την κλιματική κρίση και την προστασία του περιβάλλοντος.

      Πώς υλοποιούνται αυτοί οι σκοποί στην ελληνική εκπαιδευτική πραγματικότητα; Ποιες είναι οι παιδαγωγικές, οικονομικές, περιβαλλοντικές, πολιτιστικές συνέπειες του μαθητικού χουλιγκανισμού στα διδακτικά(!) βιβλία και τα σχολικά θρανία;

α) Κρατικός Διοικητικός σπάταλος καταναλωτισμός

Στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα έχει επικρατήσει ο κρατικός σπάταλος καταναλωτισμός και ο άκρατος εμπορευματισμός στη διαχείριση των σχολικώνβιβλίων. Άμεση συνέπεια οβιβλιοχουλιγκανισμόςμε εκατοντάδες χιλιάδες «ζωγραφισμένα», σχισμένα  ή/ και καμένα Σχολικά βιβλία  και πανεπιστημιακά συγγράμματα στα σκουπίδια, ενώ ταυτόχροναπολλοί Δήμοι και τα Δημόσια Σχολεία παραμένουν χωρίς Βιβλιοθήκες με Βιβλιοθηκονόμους. Ειδικότερα, είναι γνωστή η βέβηλη κακοποίηση των εικόνων ιστορικών προσώπων: με γυαλιά, μούσι, κέρατα, σκουλαρίκια. Για παράδειγμα η βεβήλωση της εικόνας του Ιωάννη Καποδίστρια (Βιβλίο Ιστορίας Στ΄ Δημοτικού).

β)Το σχολικό θρανίο ως τετράδιο σημειώσεων

Όμως, εκτός από τα σχολικά βιβλία θύματα των μαθητικών καλλιτεχνικών ανησυχιών είναι και τα μαθητικά θρανία. Ο Αργύρης Κυρίδης Λέκτορας της Κοινωνιολογίας της Εκπαίδευσης στοΠανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίαςμε ομάδα σπουδαστών πραγματοποίησε εμπράγματη έρευνα με θέμα «Τι είναι το θρανίο; «Ανοιχτό βιβλίο». Καταγραφή των γραπτών μηνυμάτων των μαθητών  στα θρανία τους».Αποτελεί το πρώτο τμήμα μιας ευρύτερης έρευνας σχετικά με τη συνήθεια των μαθητών να γράφουν στο θρανίο τους! Καταγράφηκαν 2.071 γραπτά μηνύματα των μαθητών σε θρανία εννέα (9) Λυκείων της χώρας. Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Σύγχρονη Εκπαίδευση» τον Ιανουάριο του 2001, τεύχος 119. Σε επόμενο άρθρο αξίζει να αναλυθούν πληρέστερα και σε βάθος τα αίτια του καταστροφικού  τρόπου, με τον οποίο οι Έλληνες μαθητές κρατούν σημειώσεις γράφοντας επάνω στα βιβλία και τα θρανία, αντί να γράφουν στα τετράδιά τους!

Συμπερασματικά,ο απαξιωτικός, ανορθολογικός και καταστροφικός τρόπος χρήσης των βιβλίων στα ελληνικά σχολεία ευτελίζει και υποβαθμίζει τη σημαντική συμβολή τους τόσο στην εκπαιδευτική διδασκαλία και μάθηση όσο και στην παιδεία και τον πολιτισμό όχι μόνο της Ελλάδας αλλά ολόκληρης της ανθρωπότητας. Αντίθετα, η ευρωπαϊκή- φιλόκαλη, ορθολογική και ποιοτική- χρήση τους, εκτός των άλλων και ως «έργων τέχνης», διασφαλίζει τη δημιουργική συνδυαστική αξιοποίηση πολλών πηγών γνώσης σε σύγχρονη Δωρεάν, ψηφιακή και έντυπη, δανειστική και αναγνωστική, Σχολική Βιβλιοθήκη με λειτουργό τον ειδικό Βιβλιοθηκονόμο/ Επιστήμονα Πληροφόρησης (ΒΕΠ), αναβαθμίζει συνολικά και στην Ελλάδα τη δημόσια δωρεάν παιδεία. 

23 Μαρτίου 2025