ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

Ο κ. Άγγελος Παπακώστας, καθηγητής και ιστοριοδίφης παρά τη Δ/σει Γραμμάτων τακτοποιών το Αρχείον του Έλληνος Ιστορικού Γιάννη Βλαχογιάννη, είχε την καλωσύνη ύστερα από παρακλήσι του κ. Παπασταύρου να συγκεντρώσει σημειώσεις που αφορούν την ιστορίαν της Θεσπρωτίας. Δημοσιεύομεν μερικάς των σημειώσεων και θα συνεχίσωμεν νομίζοντες ότι προσφέρομεν βοήθημα σ’εκείνους που αργότερα θα ασχοληθούν με την ιστορία του τόπου μας.

ΤΑ 16 ΧΩΡΙΑ ΦΙΛΙΑΤΩΝ

…Προ και μετά την εποχήν του Αλή Πασά όποτε υπήρχεν η αναρχία των Αλβανών, επειδή τα χριστιανικά χωριά εδοκίμαζαν τότε τα πάνδηνα από τους Αλβανούς ηναγκάσθηκαν οι κάτοικοι να ζητήσωσι προστασίαν από τους τόπους ισχυρούς Τούρκους τοιούτος δε ήτο τότε και ο Χατζη Ντέμης, εν Φιλιάταις. Απένατνι της προστασίας ταύτης οι χριστιανοί έδινον αυθορμήτως το λεγόμενον αγαλήκι το οποίο συνίσταται εις χρηματικήν τίνα προσφοράν αμετάσειστον κεσίμι λεγόμενην και εις τίνα προϊόντα επίσης αμετάσειστο. Το κεσίμι τούτο έμεινεν μέχρι του 1830, οπότε κατά διαταγήν του Σατραζάμη κατηργήθη, ουχ ήτον, κατόπιν οι Τούρκοι ήδηνήθησαν να το επιβάλωσι πάλιν εις μερικά χωρία. Τοιούτον κεσίμι λαμβάνη και η Κυβέρνησιν εκτός των τακτικών φόρων από πολλά χριστιανικά χωρία της Επαρχίας Φιλιατών.

Τα Μπαμπουροχώρια λεγόμενα και επτά του Δελβίνου εξηκολουθούν να δίδωσι το κεσίμι εις τους αγάδες μέχρι του 1860.Τότε ως είπoν μετά την έλευσιν του Σουπχή Πασά και οι αγάδες και οι βέηδες των Φιλιατών και Δελβίνου απεφάσισαν το αγαλήκι να μετατρέψωσιν εις ίμορον (γεωμόρων) δηλ.να λαμβάνωσι το τρίτον όλων των προϊόντων και τα χωριά να μετατρέψωσιν εις τσιφλίκια των. Επί τρία τέσσαρα έτη εδικάζετο η υπόθεσις εις τα επιτόπια δικαστήρια Δελβίνου και Φιλιατών και δικασταί ήσαν οι ενδιαφερόμενοι και οι Τούρκοι μη έχοντες τίτλον ιδιοκτησίας να παρουσιάσει παντΐα μηχανήματα εφεύρισκον όπως καταδικάσωσι τους Χριστιανούς και όμως δεν κατόρθωσαν τίποτε. Εσήκωσον την υπόθεσιν εις τα εν Ιωαννίνοις δικαστήρια και εκεί δεν ημπόρεσαν να κάμωσι τίποτε, την επήγαν εις την Υψηλήν Πύλην εις το Αλκιάμι το οίον διώρισεν επιτροπήν επι τούτω. Η επιτροπή αυτή θέλουσα να δείξη πολιτικήν βαθύνοιαν εξέδωκε την απόφασίν της εν τη οποία μεταξύ άλλων έλεγεν ότι : «επειδή η Κέρκυρα παρεδόθη από τους Άγγλους εις την Ελλάδα δεν συμφέρει τα απέναντι αυτής χριστιανικά χωρία να είναι ιδιόκτητα και ανθηρά διότι ενδέχεται μίαν ημέραν να επαναστατήσωσιν ως εκ τούτου προς το συμφέρον του Κράτους πρέπει να γίνωσι τσιφτιλίκια διά να τέθωσιν υπό την άμεσον επιτήρησιν των αγάδων και βέηδων».

Η Κυβέρνησις μη αρκεσθείσα εις τούτο εζήτησε κατά το 1856 και Μαζβατάν από το Μεζλήσι Ιωαννίνων, ο οποίος συνετάχθη και εσφραγίσθη αμέσως από τα Τουρκικά μέλη.

Τα χριστιανικά μέλη εδίσταζον να σφραγίσωσι, αλλά ο απαίσιος μνήμης τότε Μητροπολίτης Ιωαννίνων Παρθένιος δωροδοκηθείς παρά των Τούρκων όχι μόνον αυτός εσφράγισεν, αλλά ηπείλησε και τα άλλα μέλη ότι θα χαρακτηρίση ως αντάρτας ον δεν σφραγίσει και τοιουτοτρόπως εσφράγισαν. Άμα επήγεν ο Μαζβατάς ούτος εις Κων/πολιν εξεδόθη φιρμάνιον δι’ου τα 7 χωρία του Δελβίνου και τα 16 των Φιλιατών χωρίς ν’αναφέρωνται τα ονόματα, ποια ήσαν, ετίθεντο εις την κατηγορίαν των τσιφλικίων. Περί το 1860 ήλθε το φιρμάνιον εις Ιωάννινα. Τούτο μάθοντες οι χωρικοί έφυγον σαν γυναιξί και τέκνοις εκ των χωρίων των και άλλοι μεν επήραν τα όρη, περί δε τους χίλιους ελθόντες εις Ιωάννινα ίνα διαμαρτυρηθώσιν εις τα προξενεία, τα οποία ένεκα της συνθήκης των Παρισίων δεν ηδύνατο ν’αναμιχθώσιν εις την υπόθεσιν. Ο τότε πρόξενος της Αγγλίας εν Ιωαννίνοις κ.Πάρκερ ανεμίχθη αναφανδόν εις την υπόθεση υπέρ των Τούρκων, προτρέπων τους Χριστιανούς ίνα παραδέχθωσι το φιρμάνιον. Επειδή δε ούτοι έλεγον ότι δεν δύναται ν’αφήσωσι τα δίκαια των ο Πάρκερ μετά του Παρθενίου τους κατέπεισε διά ψευδών υποσχέσεων και ούτο τους επήραν και οι δύο από τα Ιωάννινα και τους έφεραν εις τα χωριά και επί λόγω ότι είχε διωρισμένοι ο μεν παρά της Πρεσβείας, ο δε παρά του Πατριαρχείου να εξετάσωσιν επί τοπίως την υπόθεσιν. Το στρατήγημα επέτυχε και οι δυστυχείς κάτοικοι έμειναν εις τας κατοικίας των. Φαντασθήτε το άδικον των Τούρκων ήθελον να καταγράψωσι τους αγρούς επ’ονόματι των, αλλά μη γνωρίζοντες την κτηματικήν περιφέριαν των χωρίων ούτε τους αγρούς του μεν και δε εβίαζον αυτούς παντοειδώς ίνα δείξωσι την οριοθεσίαν την ονομασίαν και την ποσότητα των αγρών, τους οποίους έκαστος εκαλλιέργει και ταύτα πάντα εγένοντο τη συμπράξει των αρχών μάθετε και τούτο ότι μέχρι τούδε οι επίσημοι σφραγίδες των χωρίων έφερον την επιγραφήν χωρίον και όχι τσεφλίκιον, τότε δε ηλλάχθησαν οι επίσημοι σφραγίδες ίνα επικυρωθώσι τα δίκαια των αγάδων. Εν από το Μπαμπουροχώρια ήτο και το Ηλία (Λειά) συγκείμενον εξ 160 οικογενειών. Η κοινότης αυτή επλήρωνεν εις τους αγάδες κατ’έτος 1030 γρόσια η οικία . Αγάδες του χωριού τούτου είναι οι απόγονοι του Χατζή Ντέμη, ο Σιαμπάν Ντέμης, Αλιούσης Ντέμης και λοιποί. Οι κάτοικοι του χωριού τούτου ταξιδεύουν εις διάφορα μέρη και εις Κων/λιν. Φαίνεται ότι είχον και έχουν ισχυρούς λόγους κατά του Φιρμανίου. Εις εκ τούτων είναι επειδή το Φιρμάνιον δεν αναφέρει το όνομα του χωρίου των, άρα δεν δύναται να συμπεριληφθή εις την κατηγορίαν των καταδικασμένων χωρίων. Έφεραν εκ Κων/λεως διαταγάς προς διοίκησιν Ιωαννίνων και συστατικά παρά του Φωτιάδου Βέη πρέσβεως της Τουρκίας εν Αθήναις.

Οι Χριστιανοί επέμενον ζητούντες να δικασθή η υπόθεσις κατά τους εν ισχύι νόμους διότι δεν παραδέχοντο την γενομένην αδικίαν. Ο Γενικός Δ/της Ιωαννίνων Χουσνή Πασάς αντί πάσης διαδικασίας ετράπη την συντομωτέραν ήτις είναι η κάθειρξις των καλλιτέρων εκ των κατοίκων εις τας φυλακάς του Αλή Πασά. Τα άτομα ταύτα είναι τα εξής: Γεώργιος Γιάννη, Βασ .Ζήσης, Σταύρος Παπά Ζήσης, Χρ.Σταύρος Σκέβης, Γιάννης Αθανασίου, Αγγέλης Χρήστου, Νικ.Ιωάννου, Γεώργιος Σταύρου, Φώτης Γιάννη, Μήτρος Στάμος, Δημ.Μάκος, Γιάννης Δημητρίου, Αγγέλης Ζήσης ,Γιάννης Μήτρου, τα οποία μένουν εν ταις φυλακαίς προ 1 ½ έτους, πολλάκις αναφέρθησαν προς τον Χουσνή Πασάν ζητούντες δικαιοσύνην, ζητούντες δικαστικήν απόφασιν ίνα μεταχειρισθώσι τα μέσα, τα οποία τοις επιτρέπει ο νόμος  ήτοι έφεσιν αναίρεσιν κλπ., αλλ’ουδεμία απάντησοις της εδόθη και ουδείς γιγνώσκει εως πότε θα μείνουν εις τας φυλακάς. Περί των οικογενειών των ουδόλως μέλει τω Χουσνή Πασά. Ας μάθη ταύτα η πεπολιτισμένη Ευρώπη και ας κρίνη αν δύναται οι Χριστιανοί της Ηπείρου να υπομείνωσι περισσότερον τας αρπαγάς, τους φόνους, τους δαρμούς, τας ατιμώσεις, τας φυλακάς και παν ότι συνεπάγεται σύστημα καταθλιπτικόν.

Εφ.Τηλεγράφος Αθ.29-5-1877