Archive for Σεπτεμβρίου, 2024
Αγίας Μαρίνας-Μπράνια, Χαραυγή-Λύκου!
ΑΝΑΡΤΗΣΕ: ΑΓΙΑ ΜΑΡΙΝΑ (ΜΠΡΑΝΙΑ)
Προς τα μέλη της ομάδας Λύκου
Από ανάρτηση της αγαπητής κυρίας Βάσως Κολοβού, πληροφορήθηκα την αποχώρηση των δύο μοναχών, που είχαν εγκατασταθεί στη Μονή Αγίας Μαρίνας προ τετραετίας. Δεν είχα την τύχη να γνωρίσω από κοντά τους δύο μοναχούς, αφού έχω να επισκεφθώ την Ιερά Μονή από το 2010, πριν δηλαδή αρχίσουν οι εργασίες αναστήλωσης. Δύο ενδιάμεσες επισκέψεις μου, η μία στα Γιάννενα, το Νοέμβριο του 2013, που ήταν για να παρουσιάσω το πρώτο μου ιστορικό βιβλίο «Η πατρίδα μου Ήπειρος», με ομιλητές καθηγητές του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, και μία μονοήμερη στην γενέτειρά μου, τον Μάρτιο του 2019, για να παραστώ στην κηδεία αγαπημένου μου προσώπου, δεν μου έδωσαν την ευκαιρία να την επισκεφτώ.
Με λυπεί ιδιαίτερα το γεγονός της αποχώρησης των δύο μοναχών και της πλήρους ερήμωσης της ιστορικής μας μονής. Εύχομαι να μην γίνει ποτέ.
Με στεναχωρεί, όμως, περισσότερο και με εκπλήσσει το πικρόχολο σχόλιο του κύριου Δ. Τσαγκάρη, που συνδέει την αποχώρηση των δύο μοναχών με τρεις λόγους. Ο ένας από αυτούς είναι το δεύτερο ιστορικό μου βιβλίο, που φέρει τον τίτλο «Ιστορικό πανόραμα Μπράνιας μέσα από τα τοπωνύμια της», που έγραψα μετά από μακροχρόνια έρευνα και είμαι πολύ περήφανος για αυτό, γιατί πιστεύω πως ανταπέδωσα το ιστορικό μου χρέος προς την γενέτειρα μου για το ταξίδι ζωής που μου χάρισε.
Γράφει ο κύριος Τσαγκάρης ως πρώτο λόγο σύνδεσης με την αποχώρηση των δύο μοναχών: «…Ο ένας, γράφοντας βιβλίο, έγραψε ένα σωρό ανακρίβειες, σε σημείο που οι χωριανοί του να τον χλευάζουν ανοιχτά…».
Δεν μπορώ να καταλάβω πώς ο κ.Τσαγκάρης συνδέει την αποχώρηση των μοναχών με τις
«… ένα σωρό ανακρίβειες του βιβλίου μου», όπως υποστηρίζει.
Δεν γνωρίζω προσωπικά τον κύριο Τσαγκάρη. Τον συνάντησα τυχαία μία φορά σε μία επίσκεψη μου σε συγγενικό φιλικό σπίτι στουΛύκου, το 2010. Μετά από το παραπάνω λυπηρό γεγονός, πληροφορήθηκα ότι ο κύριος Τσαγκάρης δεν είναι Λυκιώτης, ούτε καν Ηπειρώτης. Γενέτειρα του είναι η Λακωνία, το δε μορφωτικό του επίπεδο είναι η δευτεροβάθμια εκπαίδευση, σε αντίθεση με τον γράφοντα, που στις φλέβες του ρέει και Λυκιώτικο αίμα. Εδώ ταιριάζει η λαϊκή παροιμία που λέει: «Έλα παππού μου να σου δείξω τα αμπελοχώραφά σου».
Δεν θα απαντούσα στον κύριο Τσαγκάρη για το πρώτο γεμάτο εμπάθεια, κακοήθεια και διχασμό σχόλιό του. Δεν έχω την αξίωση να καταγράψει τις τυχόν ανακρίβειες του ιστορικού μου πονήματος. «Ο νοών νοείτω..».
Πληροφορώ όμως τα αγαπητά μέλη της ομάδας σχετικά με το ιστορικό μου πόνημα ότι ο διακεκριμένος Ηπειρώτης πανεπιστημιακός καθηγητής Διοίκησης και πρώην πρέσβης στον ΟΟΣΑ κύριος Σ. Λιούκας γράφει μεταξύάλλων: « Πρόκειται για μία πρωτοποριακή μελέτη τεκμηριωμένη, όπου μέσα σε αυτήν ο συγγραφέας παρουσιάζει με ε ν ά ρ γ ε ι α ιστορικά γεγονότα και επιλεγμένα στοιχεία αφήγησης, που εντυπωσιάζουν…»
Θα σταθώ όμως στην εμπαθή, κακόβουλη και αξιόποινη φράση του, που χρησιμοποιεί για να με σπηλώσει προσωπικά – τα μεσαιωνικά κουδούνια λείπουν για να πραγματοποιηθεί η επιθυμία του – Του την επιστρέφω. Ταιριάζει περισσότερο με τον εμπαθή, κακό, διχαστικό χαρακτήρα που κουβαλάει.
Ας μου επιτρέψει όμως να τον πληροφορήσω ότι χαίρω της αμέριστης αγάπης και εκτίμησης όλων των συγχωριανών μου, σε πανηπειρωτικό και πανελλαδικό επίπεδο. Αποτέλεσμα των αμοιβαίων αυτών συναισθημάτων ήταν και η απόφασή μου να δωρίσω το εκ 500 σελίδων ιστορικό μου βιβλίο στην αδελφότητα της ιδιαίτερης πατρίδας μου. Λυπάμαι για τις εις βάρος μου μεθοδευμένες ενέργειες του σχολιάζοντας,. Εκφράζω όμως τις ευχαριστίες μου προς τους διαχειριστές της ομάδας για την ανάρτηση της διαμαρτυρίας μου.
Σεπτέμβρης 2024
Γιώργος Κ.Γκίκας
Θερινά ανταμώματα…
τρια αστέρια που έλαμψαν και λάμπουν στο Φιλιατιώτικο ουρανό Νίκος, Βαγγέλης και Γρηγόρης
Μνήμες ατέλειωτες…
ΑΝΑΡΤΗΣΕ: ΑΝΔΡΕΑΣ ΧΑΛΚΙΑΣ .μνήμες!!… Ατελείωτες!!Εδώ πριν….πολλά ,πολλά χρόνια, με δύο φωνές που άφησαν εποχή στην Ήπειρο και όχι μόνο!! Απίστευτες φωνές , απίστευτο ντουέτο, οι καλύτεροι συνάδελφοι και φίλοι!! Νοιωθω τιμή και υπερηφάνια που τους συνόδευα και δούλεψα μαζί τους!!
Αυγή Αντωνίου και Βαγγέλης Κλωντζάρης (Πρέβεζιανος)
Καλό απόγευμα φιλαράκια μου!
Για τα 80 χρόνια από την φυγή- διωγμό των μουσουλμάνων Θεσπρωτίας, 1ο
Στις 22 Σεπτέμβρη συμπληρώνονται 80 χρόνια από την φυγή- διωγμό των συμπολιτών μουσουλμάνων και για το θέμα δημοσιεύουμε μια πρωτόλεια εργασία το αείμνηστου Μιχάλη Πασιάκου- Πρόεδρου του ΚΙΜΕΘΕ κι εξαίρετου ιστοριοδίφη της Θεσπρωτίας και της Ηπείρου:
ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΤΟΥ ΚΩΤΣΙΑ ΓΙΑΤΣΕ ΑΠΟ ΤΗ ΣΑΓΙΑΔΑ
Ο δάσκαλος και δήμαρχος Φιλιατών (1) Δημήτριος Ι. Λέντζαρης (1917-2003), από το Πλαίσιο, έγραψε μια ιστορική βιογραφία με τον τίτλο «ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟ ΑΛΒΑΝΙΚΟ ΕΠΟΣ, ΤΗΝ ΚΑΤΟΧΗ, ΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ (1940-1945-1976) την οποία κυκλοφόρησε σε λίγα αντίτυπα. (2)
Σε αυτή την εργασία του (σσ. 40-41) φιλοξενεί και τη μαρτυρία ενός Σαγιαδινού, του Κώστα Γιάτσε (ή Γιάτση) (3) ο οποίος είχε ανοίξει μαγαζί στο Φιλιάτι (γαλακτοπωλείο) και το κράτησε για πολλά χρόνια.
Ο Δ. Λέντζαρης γράφει: «…Να τι γράφει ο Κώστας Γιάτσες. Του είχα ζητήσει να μου γράψει ότι θυμάται:
«…Όταν κυρήχτηκε ο πόλεμος του ΄40 οι πρώτοι Ιταλοί που μπήκαν στο χωριό μας ήταν με λίγους Τσάμιδες (10) με αρχηγό το Νουρή Μπέη (4). Τους δεχτήκαμε στο αλώνι του Φράγκου (5), έξω από το σπίτι του Λεωνίδα Φράγκου, τους κεράσαμε καφέ, τους οποίους σέρβιρα εγώ σαν μικρότερος. Είχαμε και ένα γιατρό Μανιάτη (6), τον Χρήστο Μπεσμπέα (7) και ο Μπέης είπε στο γιατρό: «Σε τρεις μέρες θα είμεθα στην Αθήνα» και ο γιατρός τους είπε «Στον χάρτη θα τη δείτε». Και ο Μπέης του είπε: «Δεν πιστεύετε στην μεγάλη αυτοκρατορία;», και ο γιατρός του είπε: «Η Μεγάλη Αυτοκρατορία δεν πίστεψε στην Ελληνική λόγχη.»
Την Σαγιάδα την λεηλάτησαν οι γείτονες Λιοψιώτες (8) και την κάψανε με αρχηγό τον Αχμέτ Τσαπούνη (9) που τους έλεγε «ραδ» δηλαδή με τη σειρά. Και όταν κουβαλούσαν το πλιάτσικο, στην Λιόψη, ένας καλός αγάς από τη Λιόψη (10), καθόταν έξω από το σπίτι του και έλεγε στους Λιοψιώτες «Τιτώνα» (11) δηλαδή «και στα δικά μας».
Όπως και έγινε αργότερα. Η Λιόψη (12) και όλα τα Μουσουλμανικά χωριά διαλύθηκαν και σήμερα μένουν έρημα. Ο Σπύρος Διαμάντης τους έβγαλε ένα τραγούδι «Σαγιάδα και αν κάϊκε και έγινε Βιργιάνη(13), εμείς θα την φτιάσουμε καινούρια στο λιμάνι».(14)
Τον Μιχάλη Διαμάντη, Γεράσιμο Κόρο, τον Πέτρο Αντωνάδο, την γυναίκα του Λάζαρου Αντωνίου (15), τον Σπύρο Αντωνίου, τους σκότωσαν οι Γερμανοί (16).
Με την οπισθοχώρηση των Ιταλών, βομβάρδισαν τη Σαγιάδα (17) και σκότωσαν το Γιώργο Σκέτο (18) και το παιδί του Κώστα Κούκα, το οποίο σκότωσαν οι οπαδοί του Τσαπούνη στο χωράφι που φύλαγε το στάρι για να μη το κλέψουν. (19) Γι’ αυτό φταίει ο δάσκαλός μας Λέντζαρης, που όταν ο Τσαπούνης πήγε στο Πλαίσιο για να συνδεθεί με το Ε.Α.Μ. δεν του έκοψε το λαιμό.(20)
Τα μεγαλύτερα εγκλήματα τα έκαμαν οι Τούρκοι (21) παρά οι Ιταλοί και Γερμανοί.
Οι Κονισπολιάτες και η Βέρβα μας φέρθηκαν πολύ καλά, μας φιλοξένησαν σαν καλοί φίλοι. (22) Ο Γιάννης Κόρος χτύπησε τους Ιταλούς στη θάλασσα, έξω από την παραλία, (23) από την τοποθεσία Κούκα, εκεί που είναι το κτήμα της διμοιρίας. (24)
Παρέλειψα να γράψω ότι με τους βομβαρδισμούς της Σαγιάδας, σκοτώθηκε και η γυναίκα του γιατρού Μπεσμπέα (25).
Αυτά είναι τα νέα του χωριού μου, περισσότερα δεν θυμάμαι γιατί γέρασα…»
Ο Δ. Λέντζαρης συμπληρώνει: «Προσπάθησα να τα μεταφέρω όπως τα έγραψε ο Κώστας Γιάτσες.» Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να διόρθωσε γλωσσικά το κείμενο (26), ή δεν μπορούσε να διακρίνει καλά το γραφικό χαραχτήρα του γέρου Σαγιαδινού (27).
Ίσως σ’ αυτό να οφείλονται οι λίγες παρανοήσεις.
Σίγουρα όμως, ο δάσκαλος Δημήτριος Λέντζαρης, διέσωσε (μαζί με πολλές άλλες πληροφορίες) ένα σημαντικό έγγραφο για την ιστορία της Σαγιάδας.
Σαγιάδα Οκτώβρης 2013. Μιχάλης Γ. Πασιάκος
(Ευχαριστώ το Σωτήρη Μικρούλη για την υπόδειξη του αρχείου και το Λάζαρο Λέντζαρη για την αποστολή των στοιχείων. Επίσης τις χωριανές και τους χωριανούς μου Χόρη Αντωνάδου, Βήτω Πασιάκου, Γίτσα Νάτση, Νικόλα Κόρο, Χ.Τ., Νώντα Αναστασιάδη, Φάνη Γιάτση, Γιώργο Κέρο. Χρησιμοποιήθηκαν τα βιβλία του Βαγγέλη Μάστορα Η ΣΑΓΙΑΔΑ στη διαδρομή του χρόνου, Ιωάννινα 2002, του Γιώργου Τσόγκα, η Σαγιάδα. Η Ιστορική της πορεία Γραπτές Μαρτυρίες και Αφηγήσεις, Εκδόσεις Δωδώνη, Αθήνα 2009, του Νικόλα Γ. Σταύρου, Το Χρονικό της Γριάζδανης, εκδόσεις ΕΙΒΕ Ιωάννινα 2007 και του Χέρμαν Φρανκ Μάγερ, Αιματοβαμμένο εντελβάις, Εστία, 2009).
[1] Στην περίοδο 1979-1986.
2 Από ηλεκτρονικό υπολογιστή.
3 Με αφορμή το σημείωμα του Κ. Γιάτσε, συμπλήρωσα με τη βοήθεια των χωριανών, στοιχεία με διορθώσεις, σημειώσεις και επεξηγήσεις.
4 Πρόκειται ίσως για το Νουρή Ντίνο Μπέη από το Φιλιάτι, ο οποίος αργότερα προσχώρησε στους αριστερούς Αλβανούς αντάρτες (μαρτυρία Χ. Τ.).
5 Το αλώνι αυτό σώζεται και σήμερα, μισοκατεστραμμένο από το δρόμο που χαράχτηκε αργότερα, στην δυτική πλευρά του χωριού. Τα άλλα «αλώνια» -στην ουσία πλατείες- ήταν «τ΄ αλώνι του Νούσια», στην ανατολική πλευρά, τ΄ «αλώνι της εκκσιάς» στο κέντρο του χωριού, «τ’ αλώνι του Φράγκου» και στη δυτική έξοδο του χωριού, «τ΄ αλώνι τση Βίγλας».
6 Από το Ξεχώρι της Μάνης.
7 Ο Χρήστος Στ. Μπεσμπέας (1901-1966) ήρθε στην περιοχή ως στρατιωτικός γιατρός στο τάγμα των Φιλιατών (για τον Μπεσμπέα, βλ. περιοδικό «Ο ΤΑΥΓΕΤΟΣ» τ. 3, Ιούλης 1978). Τελικά έμεινε στη Σαγιάδα, στο σπίτι που είχε χτίσει η κοινότητα στο βράχο πάνω από την εκκλησία του Άι Γιώργη, το οποίο λειτουργούσε ως κοινοτικό ιατρείο. Παλιότερα εκεί κάθονταν ο Αλβανός φύλακας του χωριού, ο Τζαφέρ Σούλιο Ισούφ από τη γειτονική Κονίσπολη. Έτσι το μέρος λέγεται στου Σούλιου, στου Μπεσμπέα, αλλά και στου Μπούρμπουλα. Επειδή το σπίτι αυτό έχει πανοραμική θέα, το επέλεξαν οι Ιταλοί (μαζί με το γειτονικό Δημοτικό Σχολείο) για φυλάκιο. Ένας από αυτούς, έπεσε μάλιστα από το γκρεμό που υπάρχει μπροστά στο κτήριο.
8 Η Σαγιάδα κάηκε το πρωί της 23ης Αυγούστου του 1943, από απόσπασμα της γερμανικής μεραρχίας «Εντελβάις» με επικεφαλής το λοχαγό Ζήγκφρηντ Ντόντελ, διοικητή του 1ου τάγματος του 99ουΣυντάγματος στον απόηχο της επιχείρησης Αύγουστος, που αποσκοπούσε στη διάνοιξη του επαρχιακού δρόμου Ηγουμενίτσας Κονίσπολης. Οι Αλβανοτσιάμηδες του γειτονικού χωριού Λιόψη, ακολουθούσαν τους Γερμανούς και συμπλήρωσαν το έργο τους καίγοντας και λεηλατώντας. Σύμφωνα με τον Ν. Κόρο, οι αντάρτες είχαν προειδοποιήσει τους Σαγιαδινούς κι έτσι, αρκετοί είχαν κρύψει ρούχα και πολύτιμα αντικείμενα, ενώ μερικοί τα είχαν πάει στη γειτονική Βέρβα.
9 Ο Αχμέτ Τσιαπούνης μαζί με τον αδερφό του Τζελάλ, όργανα των Ιταλών, καταδικάστηκαν ερήμην σε θάνατο από το στρατοδικείο των Ιωαννίνων.
10 Ισούφ Σέρος γαμπρός στη Λιόψη, από τη Γιάνιαρη (μαρτυρία Χ. Τ.). Αυτό δείχνει ότι μερικοί από τους Αλβανοτσάμηδες δεν συμμετείχαν αλλά και καταδίκαζαν τις εγκληματικές πράξεις των ομόθρησκών τους.
11 Η ακριβής αρβανίτικη φράση είναι: «εδέ τόνατ». Ο Γ. Τσόγκας μεταφέρει παραστατικά το επεισόδιο: Ένας γέρος Λιοψιώτης, ο Ισούφη Σέρος, που έβλεπε τους συγχωριανούς του να επιστρέφουν περιχαρείς, φορτωμένοι με τα λάφυρα της λεηλασίας τους, τους είπε σείοντας περίλυπος το κεφάλι του: «άμυαλοι! Σήμερα καίγεται η Σαγιάδα, αύριο θα δείτε να καίγεται η Λιόψη»(Τσόγκας, Σαγιάδα, σ. 197).
12 Τη Λιόψη, μετά την εγκατάλειψή της από τους κατοίκους της, την έκαψαν τα άτακτα τμήματα του Ζέρβα, οι «Γαλάνηδες», μαζί με αρκετούς Σαγιαδινούς, οι οποίοι εκδικήθηκαν το κάψιμο του χωριού τους. Να σημειωθεί ότι οι Σαγιαδινοί δεν είχαν οι περισσότεροι σπίτια για να μείνουν, αλλά προτίμησαν να καταστρέψουν τα σπίτια των εχθρών τους, παρά να μείνουν σ’ αυτά (πράγμα βεβαίως που έγινε σε μαζική κλίμακα σε αρκετά μέρη της Θεσπρωτίας). Τα μόνα πράγματα που μπόρεσαν να μεταφέρουν ήταν μερικές καπάσες (πήλινα δοχεία λαδιού) και γρεντές από τις σκεπές.
13 Βιρανές, βιράνι ή βεράνι, είναι το ερείπιο, το ερειπωμένο σπίτι, αλλά και το οικόπεδο που απομένει όταν ένα σπίτι έχει πέσει ή καεί. Η φράση ‘έγινε βιράνι’ ή ‘βεράνι’ σήμαινε την ολοσχερή καταστροφή, από σεισμό, πυρκαγιά ή πόλεμο. (Βλ. Σαραντάκος, Λέξεις). Στη Σαγιάδα η λέξη έγινε βιργιάνι ή βεργιάνι. Αντί τουβεργιάνι , χρησιμοποιούσαν και τη λέξη μεϊντάνι, αραβική λέξη της τουρκικής που σημαίνει πλατεία. Οι Σαγιαδινοί τη χρησιμοποιούσαν με την έννοια του καθαρού μέρους, ή του κατεστραμμένου (μαρτυρία Χόρης Αντωνάδου).
14 Οι περισσότεροι Σαγιαδινοί αποδίδουν την πατρότητα του ποιήματος στον Σπύρο (Πούλιο) Ρεντζέλο. Το παραθέτω ολόκληρο σε μια από τις πολλές παραλλαγές του: Σαγιάδα κι αν εκάηκες κι αν γίνηκες βεργιάνι- εμείς σε ξαναφτιάξαμαν, καινούρια στο λιμάνι. Έβγα κι εσύ Τιαπούν’ αγά- πάνω στου Λυκογιάννη, – έβγα να δεις το σπίτι σου, να δεις καπνό που βγάνει.- Το κάψαν οι Σαγιαδινοί, βγάλαν το δανεικό τους,- όπως κι εσύ πρωτύτερα, έκαψες το δικό τους. Το ποίημα (που έγινε τραγούδι και το χόρευαν) φτιάχτηκε πάνω στο παραδοσιακό: Η Σμύρνη κι αν εκάηκε, κι αν έγινε βεράνι- μια Σμυρνοπούλα έμορφη, πάλι θα την εκάνει…
15 Η γυναίκα του Λ. Αντωνίου Αλίκη, το γένος Αντωνάδου, σκοτώθηκε μετά το κάψιμο της Σαγιάδας (29-8-1943) την παραμονή του Σταυρού (13 Σεπτέμβρη), κρατούσε μάλιστα στην αγκαλιά της την κόρη της (μόλις είχε σαραντίσει) Γεωργία (Γίτσα) η οποία δεν έπαθε τίποτε. Σύμφωνα με τον Νώντα Αναστασιάδη, ο Γερμανός που τη σκότωσε, όταν κατάλαβε τι έκανε, έβαλε τα κλάματα! Οι Γερμανοί είχαν ξαναγυρίσει στο μισοκατεστραμμένο χωριό και είχαν εγκατασταθεί σταΜαντέικα.
Σύμφωνα με άλλους (Ν. Κόρος, Α. Πασιάκου) σκοτώθηκε την ίδια μέρα που κάηκε η Σαγιάδα.
16 Από τους Γερμανούς σκοτώθηκε επίσης ο πατέρας του Κ. Γιάτσε Αποστόλης Γιάτσες στην τοποθεσία Αλμυρό, κοντά στο Τσιφλίκι της Αλβανίας (περίεργο που δεν τον αναφέρει ο γιός του!), ο Γεράσιμος (Ράσος) Ζώης, ο οποίος ήταν ο τσιομπάνος του χωριού κι ο Χρήστος (Κίτσιος) Δούκας στον Αυχένα (σημερινό Μαυρομάτι). Αργότερα, οι Γερμανοί εκτέλεσαν στην Παραμυθιά στις 29 Σεπτέμβρη του 1943 με τους 49 πρόκριτους τον 35χρονο Θεοφάνη Φείδη και στη Σμίνετση της Αλβανίας (18 Απρίλη 1944) τον Γιάννη Πασιάκο το Θανάση (Νάσιο) Διαμάντη τον Ξενοφώντα (Τσιώνη) Κούτη και τον Λάζαρο Αναστασιάδη (Τσάτση). Ο Γρηγόρης (Γόλης) Πασιάκος, δραπέτευσε την τελευταία στιγμή. (Τα γεγονότα αυτά, περιγράφει ο δάσκαλος Νικόλας Σταύρου, Γριάσδανη, σ. 79-80). Στον κατάλογο των νεκρών του πολέμου, πρέπει να προστεθεί και ο Θωμάς (Τζέμος) Κέρος, (μαρτυρία Γ. Κέρου).
17 Οι Ιταλοί προέλασαν την 28η Οκτωβρίου 1940 και πέρασαν τον Καλαμά ύστερα από λίγες μέρες. Μετά την αντίσταση και την αντεπίθεση των Ελλήνων στο Καλπάκι, υποχώρησαν προς το αλβανικό έδαφος και βομβάρδισαν τα μέρη όπου προέλαυνε ο ελληνικός στρατός. Η Σαγιάδα βομβαρδίστηκε στις 28 Νοέμβρη του 1940. (Μαρτυρία Βασίλη Μάστορα)
18 Σκέντο, όχι Σκέτο. Ο Γ. Σκέντος ( εικοσάχρονος και νιόπαντρος 20 ημερών, γύριζε στο σπίτι του από το μπακάλικό του στην αγορά) σκοτώθηκε από τον βομβαρδισμό των Ιταλών. Άλλα θύματα του βομβαρδισμού ήταν: η Ουρανία Λούκα (Φείδη) , ο μικρός γιός της Γιωργάκης κι η πεθερά της Αναστασία Λούκα. Η γυναίκα (Ελένη) κι η μάνα (Αικατερίνη-Κατέρω) του Θόδωρου (Λιώλιου) Σκέντου (Μποτίλιου), η Χαρίκλεια Σκέντου, ο μικρός Πέτρος Μέντης κι ο ακόμα μικρότερος (ήταν ενάμισι χρονών όταν ένα θραύσμα τον βρήκε στην κοιλιά) Αντωνάκης Αντωνίου (μαρτυρία Χόρης Αντωνάδου και Κατερίνας Κόρου). Σύμφωνα με το Γιώργο Κέρο, σκοτώθηκε και η γιαγιά του, Ελένη Κέρου, το γένος Λιοκόση.
19 Δεν σκότωσαν το γιό του (είχε σκοτωθεί στο βομβαρδισμό των Ιταλών) αλλά τον ίδιο τον Κώτσια Λούκα στο χωράφι του, στη θέση Μονοδέντρες» (μαρτυρία Χ. Τ.).
20 Εδώ ο φιλοπαίγμων Κ. Γιάτσες, αστειεύεται.
21 Με τον όρο Τούρκοι, εννοεί τους μουσουλμάνους Τσάμηδες.
22 Εδώ, ο γέρο Σαγιαδινός, δίνει τη σωστή διάσταση του τσάμικου ζητήματος: Δεν ήταν όλοι εγκληματίες όπως θέλουν κάποιοι να τους παρουσιάζουν.
23 Οι Ιταλοί είχαν αποσυρθεί από την παλιά Σαγιάδα την Άνοιξη του 1943 (Τσόγκας, Σαγιάδα, σ. 191). Ο Δ. Λέντζαρης αναφέρει ότι είχαν αποχωρήσει την Άνοιξη του 1942. (σ. 38).
24 Η τοποθεσία Κούκα, είναι στο λόφο πάνω από το Σκάλωμα και κάτω από τη Βίγλα, όπου έχει χτιστεί το στρατιωτικό φυλάκιο. Σύμφωνα όμως με τη μαρτυρία του Νώντα Αναστασιάδη, ο Κόρος (και άλλοι που δεν θυμάται) πυροβόλησαν από πιο κοντά, από το κτήμα του Χάρη Διαμάντη που βρίσκεται στην αρχή του δρόμου για τοΣκάλωμα της Σαγιάδας. Την επόμενη μέρα από την επίθεση, οι Ιταλοί χτύπησαν με πλοίο το Σκάλωμα, προξένησαν μάλιστα ζημιές στο κτήριο του Τελωνείου. Ο Δ. Λέντζαρης περιγράφει το επεισόδιο: «…Τη Μεγάλη βδομάδα έκαμα μια συγκέντρωση στη Σαγιάδα στο σχολείο, κατά την οποία ανέλυσα όλη την κατάσταση της εποχής εκείνης. Είχαν συγκεντρωθεί πάρα πολλοί, σχεδόν όλο το χωριό. Θυμάμαι πως υπήρχε μεγάλος ενθουσιασμός. Εκείνη την εποχή, οι μουσουλμάνοι – τσάμιδες της Λιόψης είχαν σκοτώσει τον Διαμάντη. [Ο Μιχάλης Διαμάντης, σύμφωνα με τις μαρτυρίες των Σαγιαδινών, (το αναφέρει και ο Κ. Γιάτσες στο κείμενο) σκοτώθηκε από τους Γερμανούς, οι οποίοι τον πήραν από την τοποθεσία Αλαμάνι κοντά στο Σκάλωμα και τον εκτέλεσαν στο Σμέρτο στο δρόμο προς το Φιλιάτι]. Ο Γιάννης Κόρος μια μέρα είχε ενθουσιαστεί τόσο από τα γεγονότα που πήρε το όπλο του και χτυπούσε από το βουνό που είναι πάνω από τον Όρμο Σαγιάδας τους Ιταλούς, την Φινάτζα [Guardia diFinanza,] . Οι Ιταλοί από το χωριό Σαγιάδα είχαν αποχωρήσει και είχαν συγκεντρωθεί στον Όρμο Σαγιάδας…» Το επεισόδιο αυτό, σύμφωνα με το Δ. Λέντζαρη, έγινε την Άνοιξη του 1942. Σύμφωνα με τον Ν. Κόρο, οι πυροβόλησαν από τη Βίγλα.
25 Η γυναίκα του γιατρού λεγόταν Φατμέ, βαφτίστηκε χριστιανή και ονομάστηκε Αικατερίνη (Καίτη), και ήταν Αλβανίδα από την Κονίσπολη. Υπάρχουν πολλές φήμες για τη σύνδεσή της με τον Μπεσμπέα: Έβοσκε τα πρόβατά της κοντά στο ελληνικό φυλάκιο του Λυκογιάννη, κι ένας αξιωματικός την έφερε στο Φιλιάτι. Εκεί τη γνώρισε ο γιατρός και την ερωτεύτηκε (Μαρτυρία Νικόλα Κόρου). Σύμφωνα με τη Χόρη Αντωνάδου, ο γιατρός τη γνώρισε στην Κονίσπολη, όπου πήγαινε τακτικά σε αρρώστους. Σύμφωνα τέλος με τον Χ. Τ., εργαζόταν σε ένα «καφέ –σαντάν» στη Θεσσαλονίκη, όπου τη γνώρισε ο γιατρός κτλ. Υπάρχει και η εκδοχή το «καφέ-σαντάν» να βρισκόταν στην Κονίσπολη, όπου η Φατμέ ήταν χορεύτρια! (Είχε κάνει μεγάλη εντύπωση στην τοπική κοινωνία το γεγονός ότι ένας στρατιωτικός γιατρός, παντρεύτηκε μια «Τουρκάλα») και ήταν ο λόγος που ο Μπεσμπέας έφυγε από το Φιλιάτι και το στρατό. Η γυναίκα αυτή τραυματίστηκε στην κοιλιά ενώ βρισκόταν στην αυλή και παρά τις προσπάθειες του άντρα της δεν επέζησε. Ο Μπεσμπέας αργότερα ξαναπαντρεύτηκε στην πατρίδα του, το 1946 την Ισμήνη Πετρέα.
26 Σύμφωνα με το γιό του Λάζαρο, υπάρχει και η περίπτωση να έγιναν κάποια λάθη στη μετέπειτα δακτυλογράφηση στον υπολογιστή.
27 Το αρχικό κείμενο, δεν βρέθηκε στο αρχείο ώστε να γίνει σύγκριση. Μερικές λεπτομέρειες (χρήση καθαρεύουσας): θα είμεθα κλπ. η σωστή αναγραφή του ονόματος Λέντζαρης (με –ντζ-) και η λάθος του ονόματοςΣκέτος (Σκέντος) και Κούκας (Λούκας) δείχνει τις παρεμβάσεις.
Περιφερειακός Δρόμος Ηγουμενίτσας: Η Ολοκλήρωση Δεν Αναμένεται Πριν το 2037 – Μήπως Ήρθε η Ώρα να Αλλάξουμε Κατεύθυνση;
του Σωτήρη Γιάκη
Έχετε αναρωτηθεί πώς θα ήταν η καθημερινότητά μας αν η Ηγουμενίτσα διέθετε τον περιφερειακό δρόμο που τόσο χρειάζεται; Κάθε μέρα, η πόλη μας αντιμετωπίζει προβλήματα όπως η κυκλοφοριακή συμφόρηση, ο θόρυβος και η ρύπανση. Τα βαρέα οχήματα περνούν μέσα από το κέντρο, δημιουργώντας κινδύνους για την ασφάλεια και επιβαρύνοντας το περιβάλλον. Αυτή η έλλειψη περιφερειακού δρόμου δεν είναι απλώς ταλαιπωρία — είναι εμπόδιο για την ανάπτυξη και την ευημερία της πόλης μας.
Γιατί Δεν Έχει Υλοποιηθεί Ακόμα;
Παρά τις υποσχέσεις και την εξασφαλισμένη χρηματοδότηση για τη μελέτη του έργου από την Εγνατία Οδό Α.Ε., η ολοκλήρωση του περιφερειακού δρόμου και της σύνδεσης με το τελωνείο Μαυροματίου παραμένει σε αδιέξοδο. Αν δεν υπάρξουν ριζικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο προωθείται το έργο και δεν βρεθούν τα αναγκαία κονδύλια μέσα στα επόμενα χρόνια, η υλοποίηση του θα καθυστερήσει σημαντικά.
Στην καλύτερη περίπτωση, και υπό την προϋπόθεση ότι θα βρεθεί χρηματοδότηση τα επόμενα χρόνια, η ολοκλήρωση του περιφερειακού δρόμου, χωρίς να περιλαμβάνεται η σύνδεση με το Μαυρομάτι, δεν αναμένεται να γίνει πριν το 2037. Αυτή η κατάσταση καταδεικνύει ότι κάτι πρέπει να αλλάξει άμεσα. Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε να περιμένουμε και να χάνουμε πολύτιμο χρόνο, ενώ η ανάπτυξη της περιοχής μας παραμένει στάσιμη.
Η Απουσία Δυναμικής Εκπροσώπησης
Παρά την τρίτη θητεία του τοπικού βουλευτή, Βασίλη Γιόγιακα, η προώθηση σημαντικών έργων για την περιοχή μας εξακολουθεί να είναι ανεπαρκής. Η συνεχής παρουσία του σε κοινωνικές εκδηλώσεις και η εστίαση σε μικροπολιτικές εξυπηρετήσεις μπορεί να συντηρεί την προσωπική του πολιτική εικόνα, αλλά δεν φέρνει τα μεγάλα έργα που πραγματικά χρειάζεται η περιοχή μας. Η Ηγουμενίτσα χρειάζεται μια εκπροσώπηση που να μπορεί να διεκδικήσει δυναμικά και να εξασφαλίσει τη χρηματοδότηση που απαιτείται για την υλοποίηση τέτοιων κρίσιμων έργων.
Μια Νέα, Ισχυρή Προσέγγιση για την Ηγουμενίτσα
Η δυναμική διεκδίκηση δεν αφορά μόνο την πρόσβαση στους ανθρώπους που λαμβάνουν αποφάσεις, αλλά κυρίως την ικανότητα να πείθεις για την αναγκαιότητα των έργων. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να μπορείς να προωθήσεις αποτελεσματικά τις λύσεις και να εξασφαλίσεις τη χρηματοδότηση, ασκώντας πίεση στους κατάλληλους ανθρώπους σε μια κυβέρνηση που διαθέτει τεράστια κονδύλια για έργα υποδομής σε όλη την επικράτεια. Η σωστή εκπροσώπηση απαιτεί επιμονή, στρατηγική σκέψη και ικανότητα πειθούς.
Αν και δεν κατέχω επίσημη πολιτική θέση, πιστεύω ότι με τη σωστή προσέγγιση μπορούμε να διεκδικήσουμε τα έργα που χρειαζόμαστε. Ο τόπος μας έχει απεριόριστες δυνατότητες, αρκεί να έχουμε τη βούληση και τη διορατικότητα να αξιοποιήσουμε τα διαθέσιμα εργαλεία και κονδύλια. Με μια νέα, ισχυρή προσέγγιση, βασισμένη στη συνεργασία με ειδικούς και τεχνικούς φορείς, μπορούμε να πετύχουμε περισσότερα για τον τόπο μας.
Το Μέλλον της Ηγουμενίτσας Είναι στα Χέρια μας
Ενώ άλλες περιοχές, όπως τα γειτονικά Ιωάννινα απ’ όπου εκλέγεται ο πρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων, βλέπουν συνεχείς ροές χρηματοδότησης και ανάπτυξης, η Ηγουμενίτσα μένει πίσω, βυθισμένη στην αναμονή και την παραμέληση. Τα μεγάλα έργα που θα έπρεπε να έχουν ήδη ολοκληρωθεί, παραμένουν όνειρο μακρινό, ενώ οι υπόλοιπες περιοχές γύρω μας αναπτύσσονται ραγδαία. Ο χρόνος περνά και εμείς παρακολουθούμε τη γη μας να χάνει ευκαιρίες, ενώ η ανάπτυξη και η ευημερία φαίνονται να διαφεύγουν από τα χέρια μας.
Αν δεν αλλάξουμε πορεία τώρα, θα συνεχίσουμε να παραμένουμε στο περιθώριο. Οι επιλογές είναι δύο: ή θα μείνουμε να παρακολουθούμε τις άλλες περιοχές να μας προσπερνούν ή θα σηκωθούμε και θα διεκδικήσουμε αυτό που μας ανήκει. Τώρα είναι η στιγμή για δράση. Δεν μπορούμε να αφήσουμε την Ηγουμενίτσα να χαθεί στις καθυστερήσεις και στη γραφειοκρατία. Χρειάζεται άμεση και δυναμική κινητοποίηση για να διασφαλίσουμε τα έργα που θα αλλάξουν την πόλη μας και θα προσφέρουν το μέλλον που μας αξίζει.
Μαζί μπορούμε να δημιουργήσουμε μια νέα πραγματικότητα, αλλά ο χρόνος για να δράσουμε είναι τώρα. Ας ενώσουμε τις δυνάμεις μας και ας απαιτήσουμε την αλλαγή που η Ηγουμενίτσα τόσο πολύ χρειάζεται.
ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ 
Written
on 17/09/2024